Галина Уланова: 20 ғасырдың ұлы балеринасы

Кіріспе

Галина Сергеевна Уланова (1910–1998) – совет және ресейлік балерина. Ол жиі ХХ ғасырдың ең ұлы балериналарының бірі деп есептеледі.

Өмірбаян

Уланова Санкт-Петербургте дүниеге келді. Оның ата-анасы екеуі де Мариинский театрының солистері болды және Анна Павловамен бірге биледі. Кейін әкесі режиссер, ал анасы балет оқытушысы болды. Уланова «мамандық таңдауына мүмкіндік болмағанын» еске алды, себебі ата-анасының қызметіне байланысты балет – оның жалғыз баламасы болған. Бала кезінде ол теңізші болу армандаған, өйткені суретшілердің көп еңбекпен, ұйқысыз өмірінен қорқыпты. Дегенмен, ата-анасы оны өте ерте жасында балет мектебіне жіберді, онда ол Агриппина Ваганова мен өз анасынан білім алды. 1928 жылы Мариинский театрына келген кезде баспасөз оның «Семёнованың стиліне, әдемілігіне, ерекше пластикалық қабілеттеріне және қимыл-қозғалысындағы тартымды қарапайымдылығына» ұқсас екенін анықтады. Константин Станиславский оның актерлік шеберлігіне қызығып, өзінің қойылымдарына қатысуға шақырды. 1944 жылы оның даңқы Иосиф Сталинге жеткенде, ол оны Большой театрына ауыстырды, онда ол 16 жыл бойы прима-балерина болды. Келесі жылы ол Сергей Прокофьевтің «Золушка» операсының әлемдік премьерасында басты рөлді ойнады. Уланова ғарыш бишісі ғана емес, сонымен қатар керемет актриса ретінде де танылды. 46 жасында шетелге гастрольдеуге рұқсат алғанда, британдық газеттер «Галина Уланова Лондонда Анна Павловадан бері ең ұлы жеңіске жеткен жеке биші» деп жазды. 50 жасында сахнадан зейнеткерлікке шыққан ол көптеген орыс бишілердің буындарын тәрбиеледі. Уланова Социалистік Еңбек Ері атағына ие болған аз ғана бишінің бірі және осы құрметті екі рет алған жалғыз биші болды. Ол сондай-ақ, ең жоғары көркемдік ұлттық атаққа – КСРО Халық әртісі атағына ие болды. Ол 1941, 1946, 1947, 1950 жылдары Сталин сыйлығына және 1957 жылы Ленин сыйлығына ие болды. 1960 жылы Америкалық өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. 1998 жылы 88 жасында Мәскеуде қайтыс болды және Новодевичь монастырының зиратында жерленді. Уланованың Мәскеудің жеті қарындасының біріндегі пәтері – Котельническая набережная ғимараты қазірде естелік мұражай ретінде сақталған. Улановаға ескерткіштер Санкт-Петербург және Стокгольмде орнатылды.

Ulanova was born in Saint Petersburg, Russia. Both parents were the soloists of the Mariinsky theatre and danced with Anna Pavlova. Later, her father became a director and her mother taught ballet. Ulanova recalled that she 'never had a choice to pick a career' and due to her parents' profession, ballet was her only option. As a child she dreamed of becoming a sailor, saying she feared having the life of artists with lots of labour and no sleep. Nevertheless, her parents sent her to ballet school at a very young age, where she studied under Agrippina Vaganova and her own mother. When she joined the Mariinsky Theatre in 1928, the press found in her "much of Semyonova's style, grace, the same exceptional plasticity and a sort of captivating modesty in her gestures". Konstantin Stanislavsky, fascinated with her acting style, implored her to take part in his stage productions. In 1944, when her fame reached Joseph Stalin, he had her transferred to the Bolshoi Theatre, where she would be the prima ballerina assoluta for 16 years. The following year, she danced the title role in the world premiere of Sergei Prokofiev's Cinderella. Ulanova was regarded as a great actress as well as a dancer, and when she was finally allowed to tour abroad at the age of 46, enraptured British papers wrote that "Galina Ulanova in London knew the greatest triumph of any individual dancer since Anna Pavlova". Having retired from the stage at the age of 50, she coached many generations of Russian dancers. Ulanova was one of the few dancers to be awarded Hero of Socialist Labour and the only one to receive this honour twice. She was also awarded the highest exclusively artistic national title, People's Artist of the USSR. and she was awarded the Stalin Prize in 1941, 1946, 1947, 1950, and the Lenin Prize in 1957. She was elected a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1960. She died in 1998 in Moscow, aged 88, and is buried in the cemetery of the Novodevichy Convent. Ulanova's apartment in one of Moscow's Seven Sisters, the Kotelnicheskaya Embankment Building, is preserved now as a memorial museum. Monuments to Ulanova were erected in Saint Petersburg and Stockholm.

Уланова туралы пікірлер

Сергей Эйзенштейн: "Уланованы басқа бишілермен салыстыруға, топтастыруға болмайды. Оның ең қымбаттысы, құпиясының мәні бойынша, ол басқа бір өлшемге жатады". Сергей Прокофьев: "Ол – орыс балетінің генийі, оның құпиялы жаны, шабыттанған поэзиясы. Уланова классикалық рөлдерді орындауға ХХ ғасыр балетінде кездеспейтін терең сезім мен мән береді". Евгений Мравинский: "Уланованың жұмсақ, нәзік және дана бейнесі маған жастық шағымда сыйланды және жүрегімде, жадымда мәңгілікке орнықты. Улановамен, оның өнерімен кездескен әр сәт, оның әр естелігі – үлкен қуаныш пен бақыт сыйлайды. Бізге оны сыйлаған тағдырға шүкіршілік етейік". С. Рихтер: "Уланова балетте жаңа жолдар ашты. Ол бізге тек ұмытылмас кейіпкерлерді ғана емес, өзінің көркем әлемін – адам руының кеңістігін жаратты. Уланова балетті халыққа жақындатты. Оның арқасында тіпті оның қатал қарсыластары да қолдаушыларына айналды, ал мыңдаған адамдар балеттің өмірлік қажеттілік екенін мойындайды". Марго Фонтейн: "Уланованың биі туралы айтуға тіл жетпейді, ол тым керемет, мен сөзсіз қалдым. Бұл – ғажайып. Енді біз не жетіспейтінімізді білеміз". Майя Плисецкая: "Уланова өзінің ерекше стилін жасады, бізді де соған баулыды. Ол – бір дәуір, бір заманның символы. Оның өзіндік белгісі бар. Моцарт, Бетховен және Прокофьев сияқты, ол да өз заманына үлкен әсер етті, оның руын көрсетті". Арнольд Хаскелл: "Менің Уланова туралы естеліктерім – өмірдің бір бөлігі, тәжірибемді толықтырады. Мен үшін оның туындылары театрлық ғажайып емес, адам руының жеңісі. Павлова өзінің көрерменін жақсы білген, оның сезімдерімен аспаптай ойнай алса, Уланова өзінің әлемінде, біздің енуге лайықты болған кеңістікте. Ол ойнаған кейіппен толыққандай бірігіп кетеді, сондықтан сыртқы әлем оған мүлдем жоқ". Майя Плисецкая: "Ол – періште еді және періштедей би биледі". Морис Бежар: "Галина Уланова – өнердің ең терең құпияларын ұққан балерина, ол сезімдер мен олардың сыртқы көрінісін біртұтас етіп біріктірді". Рудольф Нуреев: "Тек ол, әлемдегі бірінші балерина, таңдаған жолынан таймады, әрқашан қарапайым, шағын киінген, толығымен биге берілген және сахна артындағы интригаларға мүлдем бейімделмеген. Оның ішкі күші, адамдық қасиеттері – осылардың арқасында ол таза, театр өмірінің күнделікті мәселелеріне ұшырамады".

Sergei Eisenstein: "Ulanova — cannot be grouped together with, compared to other dancers. In terms of what is most cherished, By the very nature of her secret She belongs to a different dimension." Sergey Prokofiev: "She is the genius of Russian ballet, its elusive soul, its inspired poetry. Ulanova imparts to her interpretation of classical roles a depth of expression unheard of in twentieth century ballet." Evgeny Mravinsky: "The image of Ulanova – gentle, fragile and wise – was given to me in my early youth and is rooted in my heart and memory forever. Each encounter with Ulanova and her art, each memory of her – is always a great thrill and happiness. With thanks to her and gratitude to Fate for having given her to us." Sviatoslav Richter: "Ulanova has charted new paths in ballet Not only has she given us unforgettable characters, she has created her own artistic world – a realm of human spirituality Ulanova has transformed ballet into a popular art form. Thanks to her even its most implacable enemies have become its supporters and thousands of people now acknowledge ballet to be a vital necessity." Margot Fonteyn: "I cannot even begin to talk about Ulanova's dancing, it is so marvelous, I am left speechless. It is magic. Now we know what we lack." Maya Plisetskaya: "Ulanova has created her own style, has schooled us to it. She represents an epoch, a time. She has her own hallmark. Like Mozart, Beethoven and Prokofiev she has had an impact, she has reflected her age." Arnold Haskell: "My memories of Ulanova are, to me, a part of life itself, bringing a total enrichment of experience. To me, hers are not theatrical miracles but triumphs of human spirit. Where Pavlova was supremely conscious of her audience and could play upon its emotions as upon an instrument, Ulanova is remote in a world of her own, which we are privileged to penetrate. She is so completely identified with the character she impersonates that nothing outside exists." Maya Plisetskaya: "She was an angel and she danced like one." Maurice Béjart: "Galina Ulanova is a ballerina who has grasped the profoundest secrets of art, she has united feelings and their outer expression into an indivisible whole." Rudolf Nureyev: "Only she, the world's Number One ballerina, kept unswervingly to her chosen course, always unassuming, modestly dressed, entirely absorbed in dance and totally unreceptive to backstage intrigue. Her inner strength, her human qualities – these explain why she has remained pure, untouched by the day to day hassle of theatre life."

Танымал мәдениетте

Уланованы Алия Таникпаева ("Алия Таникпаева" деп көрсетіледі) Netflix сериалы "The Crown" 2-ші маусымының 1-ші эпизодында сөйлемейтін рөлде бейнелейді. Бұрынғыда оны Голливудтағы "Миссия Мәскеуге" (1943) фильмінде Сид Чарисс сомдаған.