Кіріспе

Орыс балеринасы (1872–1971) Матильда Мария Феликсовна Кшесинская (Матильда Мария Кржесинска; Матильда Феликсовна Кшесинская; 31 тамыз 1872 [ескі стиль бойынша 19 тамыз 1872] – 6 желтоқсан 1971; күйеуге шыққаннан кейін Романовская-Красинская княгинясы ретінде де белгілі) – аристократ Кржесинский әулетінен шыққан поляк-орыс балеринасы. Оның әкесі Феликс Кржесинский және ағасы Санкт-Петербургте билеген. Ол болашақ Ресей императоры Николай II-нің үйленуінен бұрынғы сүйіктісі, ал кейін оның туысы, Ресейдің Ұлы князі Андрей Владимировичтің әйелі болды. Батыста Матильда Кшесинская немесе Матильда Кшесинская деген атпен танымал болды.

Ерте өмір

Кшессинская Петергофтың жанындағы Лиговода Адам Феликс Кшессинский мен Джули Кшессинсканың ең кіші баласы ретінде дүниеге келді. Оның поляк әкесі 1853 жылдың 30 қаңтарында Санкт-Петербургке келді, ол патша шақырған бес варшавалық мазурка бишісінің бірі болды және Мариинский театрында өнер көрсетті. 1880 жылы сегіз жасында Матильда Императорлық театр мектебіне түсті, онда Екатерина Ваземнен сабақ алды және Вирджиния Зуччи оған үлгі болды. 1881 жылдың 30 тамызында ол алғаш рет "Дон Кихот" балеті бойынша Ұлы театр сахнасында биледі. Кшессинскаяның бітіру емтиханы "La Fille Mal Gardée" балетінен pas de deux болды, музыкасы Stella Confidenta. Бұл қойылымды Ресей патшасы Александр III және императорлық отбасының барлық мүшелері, соның ішінде Цесаревич, болашақ патша Николай II тамашалады. Орындалыстан кейін патша: «Біздің балеттің даңқы мен сәні бол!» деді. 1890 жылдың 22 сәуірінде ол сахнада алғаш рет өнер көрсетті, Папковтың қоштасу кешінде сол биді орындады және 18 жасында бітірді.

Балет бишісі

1896 жылы ол Санкт-Петербург императорлық театрларының прима-балеринасы атағын алды. Маэстро Мариус Петипа Кшессинскаяның осы атаққа ие болуына қарсы болды, және ол биші ретінде ерекше дарынына қарамастан, оны көбінесе императорлық Ресей сарайындағы ықпалы арқасында иеленді.

Петипамен қарым-қатынасы

Матильданың айтуынша, "Фокин пайда болғанға дейін менің барлық көркемдік мансабым Петипамен байланысты болды. Оның "Фараон қызы" балетінің табысы, мен айтқандай, менің сүйікті рөлім болғандықтан, Ресейде оған бірден атақ әкелді. Ол Испанияда бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін, 1847 жылдың 24 мамырында Императорлық театрлар басқармасының шақыруымен келді". Петипа Кшессинская үшін "Флораның оянуы" (1894), "Млада" (1896), "Король Кандаул" (1897), "Пеледің оқиғалары" (1897), "Фараонның қызы" (1898), "Харлекинада" (1900) және "Эсмеральда" (1899) балеттерінде рөлдер жаратты. Ол сондай-ақ Легнанидің 32 фуэттісін де меңгерді. 1901 жылы оның орнын В. А. Теляковский басты. Бірақ Кшессинская "Серж баланың әкесі емес екенін анық білгенін" және оның "Андре мен ұлымды жақсы көргенін" жазды. Ол былай деді: "Біз ұлымызға Андренің әкесі, Ұлы князь Владимирдің құрметіне Владимир деп ат қоюға шешім қабылдадық". Ол естеліктерінде оны бір қоршауға айналдырды деп мәлімдейді; оны қайтару үшін сотқа жүгінді, бірақ өлім жазасымен қорқытты; үйдің жанынан өткенде бақта Александра Коллонтайды көрді. Болшевиктер үйді шілде күндерінен кейін ғана тастап кетті.

Францияға көшіп келу

Кшессинска 1917 жылы 27 ақпанда (Ескі стиль бойынша) Ақпан революциясы кезінде ұлы Вовамен бірге үйінен қашуға мәжбүр болды. Большевиктер басып алған үйі туралы Кшессинска былай деп жазды: "Петроград – тұтқындаулардың, көшедегі офицерлерді өлтірудің, өрт қоюдың және тонаудың қасіретіне толы әлем болды". Біраз уақыт достары мен туыстарымен болғаннан кейін, ол 13 шілдеде Петроградтан шығып, Андреймен бірге Кисловодскке келді. 1919 жылы 30 желтоқсанда Ақ әскер Кавказдағы қызылдардың шапқыншылығын тоқтатуға шамасы келмеді, сондықтан ол Новороссийске қашуға мәжбүр болды. 1920 жылы 13 ақпанда Матильда, Вова және Андрей Ресей жерін тастап, "Ллойд Триестино" лайнеріне отырды. 1920 жылы 12 наурызда олар Кшессинсканың Кап-д’Айль вилласына жетті.

Өмірбаян

Құрметті ханшайым Романовский-Красинский. Петербург – Лондон, би өнері, 1960, 1973. С. А. С. Ла Принцесса Романовский-Красинский Кшессинскаяның естеліктері – Париж, 1960.