Кіріспе

Джон Ингессон Кувлунг (1188 жылы қайтыс болды) – Норвегиядағы азамат соғысы кезінде патшалық таққа талапкер болған адам. Ол Норвегияның сол кездегі патшасы Сверреге қарсылас болды.

Өмірбаян

Джон Ингессон Норвегияның бұрынғы королі Инге І-нің ұлы деп айтылды, бірақ Норвегия тарихының осы кезеңі туралы негізгі мәлімет көзі – «Сверрис сагасы» мұны жалған деп санайды. Джон Ингессон, оған көшбасшы рөлі жүктелген кезде, жас дін қызметкері болған. Ол сол кезде Ослодан тыс, Ховедойя аралындағы Ховедойя монастырінде монах ретінде өмір сүрді. «Кувлунг» лақап аты ежелгі норвеж тіліндегі «кувл» сөзінен шыққан, ол монахтың киімін білдіреді. Джон Кувлунг 1188 жылы Бергенде Биркебейнерлердің қолынан қаза тапқанға дейін Викен аймағында қарсы патша ретінде билік етті.

Құйлы

1185 жылдың күзінде Викендегі Норвегия королі Магнус V-нің бұрынғы қолдаушылары Джон Кувлунгпен кездесті. Кейіннен Джон Кувлунг Тёнсбергтегі Хаугатингте король деп жарияланды. Басты тұлға – Симон Карасон, оның әйелі Маргрете Арнестоттер (Маргрет Арнадоттер) – Норвегия королі Инге I-нің жартылай қарындасы және жесір королева Ингрид Рагнвальдсдоттердің немересі болған. Маргрет Арнадоттер сонымен қатар Осло епископы Николас Арнасонның толыққанды қарындасы және король Сверренің көрнекті қарсыласы еді. Симон Карасон мен Маргрет Арнадоттердің Филиппус Симонссон есімді болашақ тақ мүрагері болған ұлы болды. Бұл топ көп жағынан бұрын король Сверренің билігіне қарсы шыққан Хеклунг партиясының тікелей жалғасы еді. Хеклунгтар шіркеумен тығыз байланыста болды. Шіркеу Кувлунгтарды ашық қолдамаса да, оларға үнсіз келісім берді. Шіркеу Джонның монастырды тастағанына ешқашан қарсылық білдірмеді, ал оның қарсыласы Сверре Фарер аралдарындағы діни қызметкерлік міндеттерінен бас тартқаны үшін қатты сынға ұшырады. Кувлунгтар бұрынғы Хеклунг бекіністері болған Шығыс және Батыс Норвегияны тез арада бақылауларына алды. 1186 жылдың күзінде Кувлунгтар Нидаросты шабуылдады. Бұл шабуыл король Сверрені дағдарысқа түсірді. Ол жақында салынған тас қамал Сверресборгқа паналады. Қамалды басып алуға сәті түспеген Кувлунгтар кері шегінуге мәжбүр болды. 1188 жылы король Сверре үлкен флотпен оңтүстікке беттеді. Олар алғаш рет Тёнсбергте кездесті, бірақ екі тарап та шайқасқа түсуге батыл болмады. Кувлунгтар Бергенге қашып кетті. Король Сверре Рождествоға дейін Бергенге шабуыл жасады. Джонның қайығы жауға қарсы шығу үшін портода жүзіп келе жатқанда тасқа ілігіп қалды. Осы жерде Джон Кувлунг қаза тауып, Кувлунг көтерілісі аяқталды.

Тарихи мән-жай

1130 жылдан бері әртүрлі ауқымдағы және қарқындылығы әртүрлі бірнеше өзара байланысты азамат соғыстары болды. Осы қақтығыстардың себебі Норвегия мұрагерлік заңдарының нақты болмауы, әлеуметтік жағдайлар және шіркеу мен король арасындағы күрес еді. Әдетте, осы партиялардың басшысы ретінде патшаның ұлы қолдау тапты, ол қарсыластың патшасына қарсы тұру үшін алға қойылды. 1184 жылы Норвегия королі Сверре I және оның Биркебейндер партиясы Норвегия королі Магнус V пен Хеклунгтерді Фимрейт шайқасында жеңіске жеткізді. Осы шайқаста король Магнус қаза тапты және король Сверре бірнеше жыл бойы Норвегияның даусыз королі ретінде билік етті.

Басқа дереккөздер

Крэг, Клаус Сверре. Норвегияның ең ірі орта ғасырлық королі (Ашхехуг. Осло: 2005)
Холмсен, Андреас. Норвегия тарихы. Ең көне заманнан 1660 жылға дейін (Universitetsforlaget, Осло: 1939)