Магнус I, Норвегия және Дания королі

Кіріспе

Норвегия мен Данияның патшасы Магнус Олафсон (; норвегиялық және даниялық: Magnus Olavsson; шамамен 1024 – 25 қазан 1047), «Жақсы Магнус» деп кеңінен танылған, 1035 жылдан бастап Норвегияның патшасы, ал 1042 жылдан 1047 жылы қайтыс болғанға дейін Данияның патшасы болды. Магнус Норвегия королі Олаф II-нің заңды емес ұлы болды және 1028 жылы әкесі тақтан қуылғанда анасы Альфхильдпен бірге қашып кетті. Ол 1035 жылы Норвегияға оралып, 11 жасында патша болып таж киді. 1042 жылы Данияның да патшасы болды. Магнус екі елді 1047 жылға дейін биледі, содан кейін себептері белгісіз жағдайда қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін, оның патшалығы Норвегиядағы Харальд Хардрада мен Даниядағы Свейн Эстридссон арасында бөлісті.

Ерте өмір

Магнус Олафтың (кейіннен – Әйелі Сент-Олаф) Альфхильдтен туған заңсыз ұлы еді. Бала мерзімінен бұрын туғандықтан әлсіз болды және алғашқы бірнеше минут бойы тыныс ала алмады, тірі қалуы күмәнді болды. Олаф баланың тууында қатыспады, ал оның исландтық скальді Сигватр Тордарсон оның рухани әкесі болды. Сигватр асығыс шашындырып, Магнусты өзі білетін ең ұлы патша, сонымен қатар Олафтың ең үлгілі тұлғасы – Карла Магнус, яки Шарльменнің атымен атады. Күтпегендей, Магнус күшті де салауатты болып өсті және Олаф үшін жалғыз ұлы ретінде маңызға ие болды. 1028 жылы Дания патшасы Ұлы Кнут Олафты тақтан түсіріп, отбасымен және сарайымен, соның ішінде жас Магнуспен бірге жер аударылды. Одан олар оңтүстікке қарай Новгородқа (Холмгард) сапар шегіп, Олаф Ұлы князь Ярослав Зиялыдан көмек сұрады. Ярослав скандинавиялық тартысқа тікелей араласуға ниеті болмады және көмектесуден бас тартты. Біраз уақыттан соң, 1030 жылдың басында Олаф Норвегиядағы Кнуттың регенті Хакон Эриксонның теңізде жоғалып кеткенін естіп, адамын Норвегияға жылдам қайтуға дайындады. Магнусты Ярослав пен оның әйелі Ингегерд тәрбиеледі. 1031 жылдың басында Магнустың інісі Харальд Сигурдсон (кейін патша болып, кейін Харальд Хардрада ретінде танылды) әкесінің Стиклестад шайқасында қаза тапқаны туралы хабар жеткізді. Келесі бірнеше жыл бойы Магнус көне орыс және грек тілдерін оқып, сонымен қатар жауынгерлік дағдыларды меңгерді. 1030 жылы Кнут өзінің бірінші әйелі Эльфгифу мен олардың ұлы Свенді регенттер етіп тағайындады, бірақ норвегтер олардың билігін қанаушылық деп санады және Кнут 1035 жылы қайтыс болған кезде олар елден қуылды, ал Магнус патша болып жарияланды. 1030 жылы Олаф қайтыс болғаннан кейін Кнуттың регенті болуға тырысқан Эйнар Тамбарскелфир мен Кальф Арнесон осы баланы Норвегия патшасы ретінде билік етуге Киев Русіне бірге барды. Ингегердтің келісімінен кейін олар Магнуспен бірге 1035 жылдың басында Сигтунаға оралды және Магнустың әкесінің әйелі Астридтің інісі – швед патшасының қолдауын алды. Астрид дереу Магнустың ықпалды қолдаушысына айналды, Швецияда Эйнар мен Кальф басқаратын әскер жиналды, олар Магнусты Норвегия тағына отырғызу үшін дайындалды.

Magnus was an illegitimate son of King Olaf Haraldsson (later St. Olaf), by his English concubine Alfhild, originally a slave (thrall) of Olaf's queen Astrid Olofsdotter. Born prematurely, the child was weak and unable to breathe for the first few minutes, and he was probably not expected to survive. Olaf was not present at the child's birth, and his Icelandic skald Sigvatr Þórðarson became his godfather. In a hasty baptism, Sigvatr named Magnus after the greatest king he knew of, also Olaf's greatest role model, Karla Magnus, or Charlemagne. Against the odds, Magnus went on to grow strong and healthy, and he became of vital importance to Olaf as his only son. Olaf was dethroned by the Danish king Cnut the Great in 1028, and he went into exile with his family and court, including the young Magnus. From there they travelled southwards to Novgorod (Holmgard), where Olaf sought assistance from Grand Prince Yaroslav the Wise. Yaroslav, however, did not want to become directly involved in the Scandinavian power struggles, and declined to help. After some time, in early 1030, Olaf learned that the Earl of Lade Håkon Eiriksson, Cnut's regent in Norway, had disappeared at sea, and gathered his men to make a swift return to Norway. Magnus was left to be fostered by Yaroslav and his wife Ingegerd. In early 1031, a party including Magnus's uncle Harald Sigurdsson (later also to be king and then known as Harald Hardrada) arrived to report the news of his father's death at the Battle of Stiklestad. For the next few years, Magnus was educated in Old Russian and some Greek and was trained as a warrior. In 1030, Cnut appointed his first wife Ælfgifu and their son Svein as regents, but the Norwegians found their rule oppressive and, by the time of Cnut's death in 1035, they had been driven out and Magnus was established as king. Einar Thambarskelfir and Kalf Arnesson, who had both sought to be appointed regents under Cnut after Olaf's death in 1030, had gone together to Kievan Rus' to bring the boy back to rule as the King of Norway. After receiving the approval of Ingegerd, they returned with Magnus to Sigtuna in early 1035, and received backing from the Swedish king, brother of Magnus's stepmother Astrid. Astrid immediately became an important supporter of Magnus, and an army was gathered in Sweden, headed by Einar and Kalf, to place Magnus on the Norwegian throne.

Норвегия мен Данияның патшасы

1035 жылы 11 жасында Магнус патша болып жарияланды. Бастапқыда Магнус әкесінің жауларынан кек алуды көздеді, бірақ Сигватрдың кеңесімен ол бұл жолды тоқтатты, соның салдарынан ол «жақсы» немесе «асыл» атанды. Дегенмен, екі елдің ақсүйектері екі патшаны Гёта өзенінің жанында кездестірді. Олар бейбіт келісімге келді және егер біреуі алғашқы болып қайтыс болса, екіншісі оның орнын басатынына уағдаласты. 1042 жылы Хартакнут Англияда қайтыс болды, ал Магнус Кнуттың туысы Свен Эстридсеннің қарсылығына қарамастан Данияның патшасы атанды. Хартакнут Англияға аттанғанда Свенге Данияны басқаруды тапсырған еді және оған белгілі бір деңгейде қолдау көрсетілді. Өз билігін нығайту үшін Магнус Жомсвикингтердің штаб-пәтері болған Жомсборгты қиратты. Свен шығысқа қашып, 1043 жылы вендтердің шапқыншылығының басшыларының бірі ретінде қайтып келді. Магнус оны Хедби маңындағы Лирсков даласындағы шайқаста жеңіске жеткізді. Бұл шайқаста Магнус қасиетті Олафқа тиесілі, өлім құдайына арналған «Хель» деген атпен белгіленген шайқас балғасын қолданды. Ол түнінде әкесін армандады, ал норвегиялықтар шайқасқа дейін Нидаростағы Қаупангтегі Килимент шіркеуіне қасиетті Олафтың сыйлаған қоңырауының дыбысын естігендерін айтты – бұл қасиеттінің ұлы мен әскерін қорғап отырғанының белгісі болды. Бұл вендтерге қарсы ең ірі жеңіс болды, шамамен 15 000 адам қаза тапты. Свен Данияда Магнусқа қарсы күресін жалғастырды, бірақ «Хеймскрингла» бойынша, олар Свеннің Магнус тұсында Дания графы болған келісімге келді. Магнус Ұлы Кнуттың Солтүстік теңіз империясын қайта біріктіруді және Англия патшасы болуды жоспарлады. Хартакнут қайтыс болғанда, ағылшын ақсүйектері Этельред Дайынсыздың ұлы Эдвардты (кейін Эдвард Танушы деп аталды) патшалыққа сайлады. Магнус оған Норвегия және Дания күштерімен Англияға шабуыл жасамақ екенін және «жеңіске жеткен адам оны билейтін болады» деп хат жазды. Ағылшындар көбінесе Магнусқа жаулық жасады, ал Свен олардың арасында құрметпен қабылданды. Эдвардтың анасы Эмма Магнусқа көңіл бөлді және 1043 жылы король оның мүлкін тәркіледі, оны Магнусқа көмектесуге уәде еткен еді. Осы уақытта Магнустың туысы Харальд Сигурдссон шығыстан Норвегияға оралып, оның билігіне қарсы шықты, ал Свен Данияда әлі де қауіпті болды. Харальд Свенмен одақтасты.

Magnus was proclaimed king in 1035 at 11 years of age. At first, Magnus sought revenge against his father's enemies, but on Sigvatr's advice, he stopped doing so, which is why he became known as "good" or "noble". However, the noblemen of both countries brought the two kings together at the Göta älv. They made peace and agreed that the first of them to die would be succeeded by the other. In 1042, Harthacnut died while in England, and Magnus also became King of Denmark, in spite of a claim by Cnut's nephew Sweyn Estridsen, whom Harthacnut had left in control of Denmark when he went to England, and who had some support. As part of consolidating his control, Magnus destroyed the Jomsborg, headquarters of the Jomsvikings. Sweyn fled east and returned as one of the leaders of an invasion by the Wends in 1043, which Magnus decisively defeated at the Battle of Lyrskov Heath, near Hedeby. In the battle, Magnus wielded Saint Olaf's battle axe, named Hel after the goddess of death. He had dreamt of his father the night before, and the Norwegians swore that before the battle they could hear the bell that Saint Olaf had given to the Church of St. Clement in Kaupang, in Nidaros—a sign that the saint was watching over his son and the army. It was the greatest victory ever over the Wends, with up to 15,000 killed. Sweyn continued to oppose Magnus in Denmark, although according to Heimskringla, they reached a settlement by which Sweyn became Earl of Denmark under Magnus. Magnus wanted to reunite Cnut the Great's entire North Sea Empire by also becoming king of England. When Harthacnut died, the English nobles had chosen as their king Æthelred the Unready's son Edward (later known as Edward the Confessor); Magnus wrote to him that he intended to attack England with combined Norwegian and Danish forces and "he will then govern it who wins the victory." The English were mostly hostile to Magnus; Sweyn was made welcome there, although Edward's mother, Emma, curiously favored Magnus and in 1043 the king confiscated her property, with which by one report she had promised to assist Magnus. Meanwhile, Magnus' uncle Harald Sigurdsson had returned to Norway from the east and contested his rule there, while Sweyn was still a threat in Denmark; Harald allied himself with Sweyn.

Өлім

Суин Магнусқа өзінің Сканиядағы базасынан қысымды күшейтті. Хабарларға сәйкес, Англияға шабуыл үшін әскер жинаған кемелерінің бірінен бір адам суға түсіп, батып кеткен, ал тағы бірі кемеде жүрген кезде ауырған.

Ұрпақтар

Олаф II-нің әулеті Магнустың қазасымен аяқталды. Бірақ 1280 жылы Магнустың заңды әпкесі Вулфхильдтен анасы арқылы туған Эрик II Норвегияның королі аталды. Магнустың әйелі болған жоқ, бірақ заңды емес қызы болды, ол Норвегия ақсүйекі Хакон Иварссонға үйленді. Рагнхильда мен Хаконның Суннива және Рагнхильда есімді қыздары болды. Сунниваның Хакон Суннивасон есімді ұлы болды, ал оның ұлы Данияның Эрик III патшасы болды. Рагнхильд Оркней графы Пол Торфиннсонға үйленді, және олар бірге Оркней графы болған Хакон Полссонның ата-анасы болды.