Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Харальд Гилл (Ескі норвеж тілінде: Haraldr Gilli немесе Haraldr Gillikristr, шамамен 1102 – 14 желтоқсан 1136), сондай-ақ Харальд IV ретінде де белгілі, 1130 жылдан өліміне дейін Норвегия королі болды. Оның Гилл деген лақап аты, шамамен Орта Ирландия тіліндегі Gilla Críst – "Христос құлы" деген сөзден шыққан болуы мүмкін.
Harald Gille (Old Norse: Haraldr Gilli or Haraldr Gillikristr, c. 1102 − 14 December 1136), also known as Harald IV, was king of Norway from 1130 until his death. His byname Gille is probably from Middle Irish Gilla Críst "servant of Christ".
Өмірбаян
Харальд шамамен 1102 жылы Ирландияда немесе Гебрид аралдарында дүниеге келді, бірақ біріншісі ықтимал. Сагаларға сәйкес, ол норвегиялық саудагерлермен, соның ішінде кейін Оркней графы болған Рёгнвальд Кали Колссонмен танысу арқылы Норвегиямен танысты. 1127 жыл шамасында Харальд Норвегияға барып, 1103 жылы қайтыс болғанға дейін Ирландияға сапар шеккен бұрынғы король Магнус Ялаңаяқтың заңсыз ұлы екенін мәлімдеді. Бұл орынды, себебі ирландиялық дереккөздерде Магнустың басқа ұрпақтары туралы айтылады және ол кем дегенде бір ирландиялық әйелге ерекше қызығушылық танытқандығы белгілі. Сөйтіп, Харальд өзінің билік құрып отырған Сигурд Крестоносецтің жартылай бауыры екенін мәлімдеді. Харальд отпен сынақтан сәтті өткен сияқты. Бұл туыстық қатынасты Сигурд, өзінің немесе ұлы Магнустың өмірінде патшалық билігіне үлес қоспау шартымен мойындады. Корольмен достық қарым-қатынаста болған Харальд 1130 жылы Сигурд қайтыс болғанға дейін осы келісімді сақтады. Патшалық сол үшін екіге бөлінді, олардың әрқайсысы король Сигурд иеленген патшалықтың жартысын алды. Олар біраз уақыт елді бейбіт түрде биледі. Төрт жылға созылған тынышсыздықтан кейін Магнус Харальдқа қарсы соғысқа ашық дайындала бастады. 1134 жылдың 9 тамызында ол Фирислейфте (Ферлев, Бохуслен) шешуші шайқаста Харальдты жеңіп, Харальд Данияға қашып кетті. Содан кейін Магнус әскерін таратып, қысты Бергенде өткізу үшін сапарлады. Харальд жаңа әскермен Норвегияға қайтып оралды және көп қарсылыққа ұшырамастан, Рождествоға дейін Бергенге жетті. Магнустың әскері аз болғандықтан, қала 1135 жылдың 7 қаңтарында Харальдтың әскеріне оңай түсті. Магнус тұтқындалып, тақтан түсірілді. Оның көздері ашылып, түрмеге тасталды.
Harald was born ca. 1102 in Ireland or the Hebrides, more likely the former. According to the sagas, he became familiar with Norway through an acquaintance with Norwegian merchants including Rögnvald Kali Kolsson, who would later become Earl of Orkney. Around 1127, Harald went to Norway and declared he was an illegitimate son of the former king, Magnus Barefoot, who had visited Ireland just before his death in 1103. This is not implausible because other descendants of Magnus are reported in Irish sources and he is known to have been particularly fond of at least one Irish woman. Harald consequently claimed to be a half brother of the reigning king, Sigurd the Crusader. Harald appears to have submitted successfully to the ordeal by fire. The alleged relationship was acknowledged by Sigurd on condition that Harald did not claim any share in the government of the kingdom during his lifetime or that of his son Magnus. Living on friendly terms with the king, Harald kept this agreement until Sigurd's death in 1130. The kingdom accordingly was so divided that each of them should have the half part of the kingdom which King Sigurd had possessed. They ruled the country for some time in peace. After four years of uneasy peace, Magnus began to openly prepare for war on Harald. On August 9, 1134, he defeated Harald in a decisive Battle at Fyrisleif in Färlev, Bohuslän and Harald fled to Denmark. Subsequently, Magnus disbanded his army and traveled to Bergen to spend the winter there. Harald then returned to Norway with a new army and meeting little opposition, reached Bergen before Christmas. Since Magnus had few men, the city fell easily to Harald's army on January 7, 1135. Magnus was captured and dethroned. His eyes were put out, and he was thrown into prison.
Жеке өмір
Харальд Ингрид Рагнвальдсдоттерге үйленген, ол Рагнвальд Ингессонның қызы, ал ол Инге Ескінің ұлы және мұрагері болған. Харальдтың одан Норвегияның Инге I есімді ұлы дүниеге келді. Деректерде айтылғандай, Харальд бұрын Норвегияның Эйстейн II-нің анасы Бьядьокқа үйленген. Харальдтың қарындастарының арасында Норвегияның Сигурд II-нің анасы, Гутторм Грейбарденің қызы Тора Гуттормсдоттер (Þóra Guthormsdóttir) болды. Оның Норвегияның Магнус Харальдссон есімді ұлы да болды, ол 1145 жылы 10 жасында қайтыс болды. Барлық төрт ұлы да Норвегия патшалары болды.
Harald was married to Ingrid Ragnvaldsdotter, daughter of Ragnvald Ingesson, the son and heir of Inge the Elder. Harald had a son, Inge I of Norway, with her. According to the sagas, Harald had previously been married to Bjaðǫk, mother of his son, Eystein II of Norway. Among Harald's concubines was Thora Guttormsdotter (Þóra Guthormsdóttir), the daughter of Guttorm Gråbarde, who was the mother of Sigurd II of Norway. He also had a son, Magnus Haraldsson of Norway, who died in 1145 at 10 years of age. All four sons were kings of Norway.
Тарихи контекст
Тәктіге отырғаннан бастап Норвегия тарихында 1130 жылдан 1217 жылға дейін азамат соғысы кезеңі басталды. Осы кезеңде түрлі ауқымдағы және қарқындылықтағы бірнеше байланысты қақтығыстар болды. Бұл қақтығыстардың себебі Норвегия мұрагерлік заңдарының нақты болмауы, әлеуметтік жағдайлар және шіркеу мен король арасындағы күрес еді. Бастапқыда екі басты тарап болды, олар әртүрлі атаулармен немесе тіпті атаусыз белгілі болды, бірақ соңында Баглер және Биркебейнер партияларына бірікті. Әдетте, жиналған топтың орталық тұлғасы патшаның ұлы болатын, ол аталған партияның басшысы ретінде қарсыластың патша билігіне қарсы қойылды.
Approximately from his accession to the throne, the civil wars period of Norwegian history started, that lasted from 1130 to 1217. During this period there were several interlocked conflicts of varying scale and intensity. The background for these conflicts were the unclear Norwegian succession laws, social conditions and the struggle between Church and King. There were two main parties, firstly known by varying names or no names at all, but finally condensed into parties of Bagler and Birkebeiner. The rallying point regularly was a royal son, who was set up as the head figure of the party in question, to oppose the rule of the king from the contesting party.