Кіріспе

Джордж Улиетт (21 қазан 1851 – 18 маусым 1898) – ағылшын крикетшісі, ең алдымен өте шабуылдаушы ойын стилімен танымал. Жақсы мінезді, көпке ұнаған адам (кейінгі жылдары туған Шеффилд қаласында паб ұстаған), Улиетт "Бақытты Джек" деп белгілі болды, бірде Йоркшир оны жақсы мінез-құлқы мен сыбызғы шертуі үшін ғана алғандығын әзілдеп айтқан. Көпжақты спортшы болған Улиетт 1882–1883 және 1883–1884 маусымдарында Шеффилд Уэнсдей клубының қақпашысы ретінде футбол ойнады.

Крикет мансабы

Шеффилд қаласының Питсмур ауданында дүниеге келген Улитт 16 жасында жергілікті Питсмур клубына қосылды және 1871 жылдан 1873 жылға дейін Брэдфордта кәсіби ойыншы болды. 1873 жылы ол Брамолл-Лейнде Суссекс командасына қарсы өткен матчтағы дебютін жасады. Ол келесі жиырма жыл бойы команданың бағалы мүшесі болды, он маусымда 1000-нан астам ұпай жинап, үш маусымда 50-ден астам қақпа алды. 1883 жылы, өзінің ең табысты маусымында Улитт 1562 ұпай жинады – бір ғасырлық шегіне жете алмай тұрып, ең көп ұпай жинаған ойыншыдан бар болғаны 11 ұпай қалып қойды. 1935 жылы Чарльз Харрисқа дейін ешбір ойыншы жүзге жетпей одан көп ұпай жинаған емес, ал 1965 жылы Дэвид Грин ғана – ұқсас стилдегі шабуылшы ашушы – маусымда жүзге жетпей ең көп ұпай жинауға жақын болды. 1878 жылы Суррейге қарсы матчта ол 30 қақпаға 7 ұпай алды, ал 1887 жылы Дербиширге қарсы 199 ұпай жинады. Улитт 1876/77 жылдары Джеймс Лиллиуайт кішінің Австралияға жасаған турының құрамында болды. Жаңа Оңтүстік Уэльс командасынан жеңілгеннен кейін жергілікті баспасөз оларды "Шоудың қатысуына қарамастан, Англияның ең үздік боулері деп есептелетін Англияның ең нашар командасы" деп мәлімдеді. Егер Улитт, Эммет және Хилл Англиядағы ең жақсы жылдам боулингтің үлгісі болса, біз тек олардың дұрыс формасын көрсетпегенін немесе британдық боулинг нашарлағанын айта аламыз. Бірақ көп ұзамай, Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы өткен бірінші сыныптық матчта Улитт 94 ұпай жинап, Лиллиуайт командасын жеңіске жеткізді. Улитт сол турда MCG стадионында өткен алғашқы Тест матчында да ойнады. Тест крикетіндегі алғашқы әрекеті Джеймс Саутертонның добынан ұсталған Билли Мидвинтердің бес ұпаймен шығуы болды. Бірақ бірінші иннингте Улитт сәтті соққы беруге қол жеткізе алмады, Нат Томсон оны қақпадан тыс қалдырды; екінші иннингте Англия қиын жағдайда болғандықтан, ол Джон Селбимен шамамен 45 минут бойы күресті, бірақ содан кейін Том Кендалл оның қорғанысын бұзып, Англияның қарсылығын тоқтатты, матч 45 ұпаймен жеңілді. Боулингте Улитт екінші иннингте 39 ұпайға 3 қақпа алды, оның алғашқы қақпасы Чарльз Баннерменге тиді, ол Австралияның бірінші иннингінің 245 ұпайының ішінде (немесе оның 67,3 пайызы, әлі де Тест матчының рекорды) керемет 165 ұпай жинады. Бұл таңғажайып нәтиже ақырында аяқталды, өйткені шаршаған Улитт өткір, жоғарылап келе жатқан добын жіберді, ол Баннерменнің қарапайым қолғаптарынан өтіп, оның бас бармағына тиді, оны қатты жарып тастады. Ұзақ үзілістен кейін Баннермен биетін дұрыс ұстай алмайтыны және оның зейнетке шығуы керек екені анықталды. Австралиялық ойыншы қанды оң қолынан туындаған ауырсынудан ыңқылдап, алаңнан кетті. Джордж Улитт, ешқашан шынымен жылдам боулер деп есептелмегенімен, кейде айтарлықтай зиян келтіре алатын. Баннермен алаңға шыға алмады, ал екінші иннингте Улитт оны қайтадан (бұл жолы дәстүрлі тәсілмен – қақпадан өткізіп) шығарғанда, ол тек тоғыз добына тап болды. Екінші ойында, сондай-ақ Мельбурнда, Улитт өзінің соққы беру қабілетін көрсетті, 52 және 63 ұпай жинап, Англияның төрт қақпамен жеңіске жетуіне көмектесті. 1877 жылдың 2 сәуірінде Джордж Англия 72-4 есебімен жеңіске жеткенде, A Гринвудқа қосылды. Джордж Гринвуд пен Том Эмметпен серіктестік құрды. Оның 52 ұпайы сол кездегі Тест ойыншысының екінші ең жоғары көрсеткіші болды. Содан кейін ол Англияның Тест құрамасына тұрақты түрде шақырылды, оның соққысы мен боулингісі жақсы ойын көрсетуімен толықтырылды. Улитт барлығы 25 Тест матчында ойнады – бұл сол алғашқы Тест матчында ойнаған ағылшын крикетшісінің ең ұзақ мансабы болды – және бірнеше рет матчтың барысын өзгертті. 1884 жылы Лордс стадионында екінші иннингте ол 39.1–23–36–7 (төрт доптық оверлер) көрсеткішін тіркеп, австралиялықтарды 60/1-ден 145-ке дейін азайтып, керемет иннинг жеңісіне қол жеткізді. Бұл көрсеткіште ең танымал ұсталған және лақтырылған добының бірі де бар еді. Улитт Боннорға тура сызықты жартылай добын жіберді, ол бар күшімен соғып, жамылғының ортасынан шығарды. Доп қатты дыбыспен шабуылшыға қарай ұшып келді. Улиттке ол оның қолынан едәуір шығып кеткендей сезілді, бірақ ол қазірдің өзінде жарық жылдамдығымен оған қарай ұшып келе жатты. Ол оны бағалауға уақыт таппады, бірақ инстинктивті түрде оң қолын созып, тері дәл алақанының ортасына жабысты. Боннордың соққысының дыбысы әлі де жерде естіліп тұрғанда, галереядағы көптеген көздер шардың түсетінін ойлаған шекараға жақын жерді іздеді. Джордж Гиффеннің көздері, шабуылшы емес, кез-келген жерде жүргендер арасында болды, және ол басқалардың да оны іздеп жатыр деп сенді: шындығында, толқудан бір бөлігі көлік сағатында шардың түсуін күтіп, кеңістік ашты. Гиффен бұл өте күшті соққы болғанын ойлады, бірақ ол қайда кеткенін көре алмады. Содан кейін, оның және басқалардың көздері питчке қайта ауғанда, олар Улитттің қуанышпен тойғанатындығын және Боннордың алаңнан кететінін байқады. Олар Улитттің добын ұстағанын жақын арада түсінді. Улитт қолының ортасында ешқандай ауыртпалықты сезінбесе де, сыртында әлдебір ауыртпалық болды. Боннор оған жиренішпен қарады, мұндай нәрсе жасау амалсыздық деп ойлады және көңілсіздікпен кетіп қалды. Англия ойыншылары Улитт айналасына таң қалған күйде жиналды. Олар Уисден тілшісіне осы адам қандай екеніне қызығушылық танытқандай көрінді, бірақ оны қауіптен құтқаруына да қуанды. Аллан Стил мен Альфред Литтелтонның беттеріндегі көріністер Уисден тілшісінің есінде ұзақ уақыт сақталды. WG Грейс және Лорд Харрис екеуі де Улиттке қақпаны ұстауға тырысуы ақымақтық екенін айтты: егер ол білезігіне немесе қолына тисе, сүйек сынып кетер еді. Гиффен бұл оның көрген ең әдемі қақпалардың бірі екеніне сенді және оған кері әсер еткен командада болғанына қарамастан, оны бағалады. Бұрын, 1881/82 жылдары Улитт өзінің жалғыз Тест жүзін жасаған, Мельбурндағы тең ойнаған матчта 149 ұпай жинаған. Бұл нәтижелер оның 1881 жылы ICC Тест соққы берушісінің рейтингінде бірінші орынға ие болуына әкелді (ол 1882 жылы да осы рейтингті сақтап қалды). Улитттің халықаралық мансабының соңы біршама даулы болды. 1890 жылы Лордс стадионында ол Англияның бірінші иннингінде 74 ұпай жинап, 20/4 есебімен құлдырағаннан кейін, Морис Ридпен 72 ұпай жинады. Алайда, үш аптадан кейін Овалда ол пайда болмады, өйткені Йоркшир билігі оны графтық міндеттен босатудан бас тартты, оның орнына Брэдфордта Мидлсекске қарсы ойнауын талап етті. (Ол 11 ұпай жинады және бір де бір қақпа алмады.) Ол Йоркшир үшін тағы бірнеше жыл ойнады, бірақ аз боулинг жасады және 1891 жылдан кейін бірде-бір қақпа алмады. Оның 18 жүзінің соңғысы 1892 жылы Мидлсекске қарсы болды, ал ол 1893 жылдың тамызында Брэмолл-Лейнде 9 ұпай жинап, бірінші сыныптық ойындардан тыныш шықты.

Өлім

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін денсаулығы нашарлай бастады және бес жылдан соң ол Питсмурда 46 жасында, Шеффилдте Йоркшир матчына қатысқанда жұқтырған пневмониядан қайтыс болды. Оның халыққа қаншалықты жақын болғанын оның жерлеуіне келген 4000 адам көрсетті. "Ірі денелі, қызғылт бетті және көңілді мінезді, Ульетт – нағыз йоркширлік еді". Ол крикет добын таза соққымен ұрып, "биік қимылмен" жылдам боулер болған. Литтлтон да оның аса шебер боулер еместігін айтады: "Ол тура және қатты лақтыратын, бірақ мен оның ақыл-ойымен көп ойланғанын көрмедім".