Кіріспе
Орта Волганың ертеден ортаға дейінгі қола дәуірі археологиялық мәдениеті (Ланг ру) – б.з.б. 2800–2100 жылдары Волга-Орал даласы мен орман-даласында гүлденген ертеден ортаға дейінгі қола дәуірі археологиялық мәдениеті. Полтавка мәдениеті Ямна мәдениетінің шығысқа қарай таралуының нәтижесі ретінде пайда болды, ал батысында Ямна мәдениетінің тағы бір мұрагері – Катакомба мәдениетімен көрші болды. Ол кейінірек Индо-Ирандықтар деп аталатын мәдениеттердің тегі болып саналады. Полтавка мәдениеті Потаповка, Абашево, Синташта және Срубная мәдениеттерінің қалыптасуына әсер етті.
Poltavka culture (Lang ru) was an early to middle Bronze Age archaeological culture which flourished on the Volga Ural steppe and the forest steppe in 2800—2100 BCE. The Poltavka culture emerged as an eastern outgrowth of the Yamnaya culture, neighboring the Catacomb culture, another Yamnaya successor, in the west. It has been considered ancestral to later cultures that are identified as Indo Iranian. The Poltavka culture influenced the later emergence of the Potapovka culture, Abashevo culture, Sintashta culture and Srubnaya culture.
Шығу тегі
Полтавка мәдениеті шамамен б.з.д. 2800 жылы Ямна мәдениетінің шығыс мұрагері ретінде пайда болды. Ямна мәдениетінің батыс мұрагері Катакомба мәдениеті еді. Сре́дни́й Стог мәдениетімен қатар, Ямна және Катакомба мәдениеттерімен бірге Полтавка мәдениеті Понт даласының Афанасьево мәдениетімен (шығыс даласы) ортақ археологиялық сипаттамалары бар мәдениеттердің бірі саналады.
Тарату
Полтавка мәдениеті Еділ-Урал даласында және орманды далалық аймақта гүлденді. Ол Понт даласында орналасқан Катакомба мәдениетімен бір замандас болды, ол оның оңтүстік-батысында жатқан. Кейде Полтавка мәдениеті Абашево мәдениетімен қатар өмір сүрген болуы мүмкін. Полтавка мәдениеті өмір сүрген кезеңінің барысында шығысқа қарай кеңейген сияқты. Полтавка малшыларының Қазақ даласының аймақтарын зерттеген болуы ықтимал. Полтавка халқының Қазақ даласына келуі аймақтағы түрлі технологиялық жаңалықтармен байланысты. Қазақстанның солтүстігінде Полтавка ыңбасы табылған.
Орынбасарлар
Полтавка мәдениеті б.з.д. 2200-2100 жылдарына дейін сақталды. Полтавкалықтар жылқыны жерлеу салтын атқарды, бұл әдет Ямная, Хвалинск және Самара мәдениеттерінен мұраға алынған. Полтавка мәдениеті сол кездегі Синташта мәдениетімен көптеген қасиеттерінде ұқсас. Оған ұқсас керамика, металл түрлері, қару-жарақ, жылқыны құрбан ету, көліктерге арналған жабдықтар және бірдей қабірлер жатады. Жаңа Полтавка елді мекендері көнелерінің үстіне салынуы жиі кездесетін құбылыс, ал Синташта мәдениеті кейін бұрынғы Полтавка елді мекендерінің үстіне орналасты.
Металл
Полтавка мәдениеті Ямная мәдениетінен металлургияның айқын дамуымен ерекшеленеді. Металдар, әдетте, Оңтүстік Уралдағы орталықтардан алынған болуы мүмкін. Алтын және күміс жүзіктердің, сондай-ақ Майкоп мәдениетіне ұқсас қола балталардың табылуы Полтавка мәдениетіне Солтүстік Кавказдың ықпалын көрсетеді. Полтавка және Катакомба мәдениеттерінің кейбір металл заттары Абашево мәдениетімен көшірілген сияқты.
Жерлеу
Полтавка мәдениеті негізінен жерлеу орындары арқылы белгілі. Олар өзен террасаларындағы зираттарда орналасқан. Полтавка қабірлері Ямная мәдениетінің қабірлерінен шамалы ерекшеленеді, бұл мәдениет бай R1b тұқымдық белгілерімен сипатталатын стандартты жерлеулерге кірмеген. Нарасимшан және авторлар тобы (2019) Самарадан жеті y hg R1b 101 a2a (Z2103) және бір R1a 1a1 (Z93 Z94) анықтады. Авторлар Полтавка мәдениетінен Потаповка мәдениетіне өтетін кезеңде далаға Орталық Еуропалық тектің маңызды үлесін атап өтті. Басқа геномдық зерттеулер Полтавка мәдениетінің генетикалық жағынан шығыс Ямная мәдениетімен және кейінгі сарматтармен тығыз байланыста екенін көрсетеді.
Физикалық түрі
Полтавкалардың дене бітімі алдыңғы Ямная мәдениетіне ұқсас, олардың бойлары биік және денелі европоидтар болған. Осыған ұқсас тип Катакомба және Потаповка мәдениеттерінде де кездеседі. Фатьяново-Баланово, Абашево, Синташта, Срубная және батыс Андроново мәдениеттерінің бас сүйектері Полтавка, Ямная және Потаповка мәдениеттеріне қарағанда көбірек долыхоцефалиялық. Срубная мәдениетінің дене бітімі Синташта және Полтавка халқының араласуы нәтижесінде қалыптасқан сияқты.
Тіл білімі
Полтавка мәдениеті кейіннен Үнді-Иран мәдениеттерінің пайда болуына негіз болған ежелгі мәдениет деп есептеледі.