Кіріспе

Аркадий мен Борис Стругацкийдің 1973 жылғы романы

"Тозақтан келген бала" (Парень из преисподней) – Аркадий мен Борис Стругацкийдің 1974 жылғы "Түскі Ғаламда" (Полдень Вселенной) оқиғасы өрбитін ғылыми-фантастикалық романы. Ағылшын тіліне аудармасы "Қашуға тырысу" (Escape Attempt) атты бір томдық жинаққа, сол ғаламдағы "Қашуға тырысу" және "Ғарыш Моглиі" (Space Mowgli) повестерімен бірге енгізілген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Гигандадан келген жасөспірім Гактың оқиғасын баяндайды. Гак – "Соқпақ Мысықтар" отрядының кадеті: Алай Герцогтығының элиталық әскер бөлімшесі. Романның бірінші тарауында Гак Империяның танк жасағының шабуылы кезінде қаза табады. Прогрессор Корней Яшма оны тауып, Жерге алып келеді, онда дәрігерлер Гакты тірілтеді. Яшма Гакқа Жердегі өмірге бейімделуге көмектесуге тырысады. Бірақ Гак ынтымақтастыққа бармайды, тіпті Жердің шындық екеніне де сенбейді. Бастапқыда ол Яшма мен басқа жерліктердің айтқандарын Алай армиясының офицері ретіндегі психологиялық жаттығуының бөлігі деп ойлайды. Яшма оның басқа планетада екенін дәлелдегеніне қарамастан, Гак оның Алай әскері тарапынан құпия тапсырмамен Жерге жіберілгенін санайды. Оның келесі ойынша, Жер Гиганданы жаулап алғысы келеді және оны сынақ нысаны немесе болашақ үгітші ретінде пайдалануды жоспарлап отыр. Жердегі технология мен өмір салты туралы көбірек білген сайын (оған тіпті андроид қызметші беріледі), ол одан да шатасып қалады. Кездейсоқ, Гак басқа гигандтардың тағы да Жерге әкелінгенін, бірақ олар қоғамға сіңісіп, онымен араласуға құлықсыз екенін біледі. Гак Жерге келгеннен кейін бір ай өткен соң, Яшма оған Гигандадағы соғысты прогрессорлар тоқтатқандығын, ал Алай Герцогтығы мен Империяның енді жоқ екенін айтады. Гак бұл жаңалыққа соншалықты қорқып, дереу Гигандаға қайтуды талап етеді. Яшма бас тартқанда, Гак күшпен қашуға тырысады. Ол андроид қызметшісінің көмегімен шабуылдық мылтық және оқ-дәрілер құрастырады. Гак, егер оны қайтармаса, Яшманы атып тастаумен қорқытады. Яшма Гакты оңай қарусыздандырады, бірақ Гактың әрекеттеріне көніп, оны босатуға шешім қабылдайды. Соңғы тарауда Гак Гигандаға оралып, жергілікті дәрігерлерге жақын жердегі қаланы қырып салған обаны емдеуге көмектеседі. Ол үйге келді.