Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс шайқасы (1943 жылдың қазаны)
World War II battle (October 1943)
Ленин шайқасы – 1943 жылдың 12-13 қазанында Белоруссияның Могилев облысындағы Ленин ауылының солтүстігінде болған Екінші дүниежүзілік соғыстағы тактикалық шайқас. Бұл шайқас Днепр өзенінің шығыс жағалауын неміс әскерлерінен тазарта және «Пантера-Вотан» қорғаныс желісін бұзып өту мақсатындағы кеңірек кеңестік «Спас-Демьенск» шабуыл операциясының бір бөлігі болды. Бұл шайқас польша әскери тарихында маңызды орын алады, себебі ол Польша қарулы күштерінің шығыс майданындағы алғашқы ірі шайқастарының бірі еді. Польша және Кеңес әскерлері неміс қорғанысын бұзып, немiстерге ауыр шығын келтіргенімен, олар алға жылжуға мүмкін болмады. Қызыл Армияның басқа бөлімдерімен ынтымақтастық жеткіліксіз болды, ал 33-ші армияның солтүстігінде 10-шы гвардиялық армияға қарсы Вермахттың танкқа қарсы шабуылы салдарынан артиллериялық қолдау мен жақыннан әуе қорғанысы болмады. Дивизия қорғаныс позициясына көшуге мәжбүр болды және 6-шы гвардиялық кавалерия корпусының осы секторға келуі күтілуіне байланысты өз позицияларын ұстап тұруға бұйрық берілді, оларға неміс қорғанысын бұзу міндеті жүктелген еді. Көмек келмеді; екі күннен кейін польшаның 1-ші Тадеуш Костюшко атты жаяу әскер дивизиясы 25% шығынға ұшырады және кері шегінуге мәжбүр болды, ал қалған кеңес әскерлері қол жеткізген табысты кеңейту үшін жеткіліксіз күшті болды.
The Battle of Lenino was a tactical World War II engagement that took place on 12 and 13 October 1943, north of the village of Lenino in the Mogilev region of Byelorussia. The battle itself was a part of a larger Soviet Spas Demensk offensive operation with the aims of clearing the eastern bank of the Dnieper River of German forces and piercing the Panther Wotan line of defences. The battle is prominent in Polish military history, as it was one of the first major engagements of Polish Armed Forces in the East. While the Polish and Soviet forces managed to break through the German defences and inflict heavy casualties on the Germans, they were unable to keep the advance. There was a failure in cooperation from other Red Army units, and a lack of artillery support or close air cover caused by the ongoing Wehrmacht panzer counter attack against the 10th Guards Army to the north of the 33rd Army. The division was forced to assume defensive positions, and was ordered to hold its ground due to the expected arrival in its sector of the 6th Guards Cavalry Corps, which was tasked with breaking through the German defensive position. The relief never arrived; after two days the Polish 1st Tadeusz Kościuszko Infantry Division suffered 25% casualties and had to be withdrawn, while the remaining Soviet forces were too weak to widen the achieved breakthrough.
Қарсылас күштер
Советтік майданның шебінде негізгі шабуылды поляк 1-ші Тадеуш Костюшко атқыштар дивизиясы жүргізуге тиіс болды, оған поляк 1-ші танк полкінің танктері, совет 144-ші және 164-ші атқыштар дивизияларының жеңіл артиллерия полктері, сондай-ақ 538-ші миномет полкі және армия резервінен 67-ші гаубица бригадасы көмектесетін еді. Поляк дивизиясының екі жағын совет 42-ші (Сухино ауылына шабуыл жасаған) және 290-шы атқыштар дивизиясы (Лениноға шабуыл жасаған) қорғауға тиіс болды. Алайда, поляк дивизиясы жеткіліксіз жарақтандырылған және нашар даярланған еді, өйткені ол шайқасқа дейін бар болғаны төрт ай бұрын құрылған. Сонымен қатар, операция басталған кезде совет дивизияларының саны әрқайсысы 4000 адамға дейін азайтылды және олардың жауынгерлік қабілеті күрт төмендеді. Бұған қоса, поляк дивизиясының моральдық жағдайына оның көптеген сарбаздарының бұрынғы совет ГУЛАГының тұтқындары болғаны және армияға қосылу олар үшін туған жері үшін күресудің орнына түрмеден қашудың жолы болғаны әсер етті. Германия майданында 113-ші және 337-ші жаяу әскер дивизияларының бөлімдері орналасқан. Неміс бөлімдері жауынгерлік тәжірибелі және, ең бастысы, бекініске кірген. Немістер поляктар мен советтердің жоспарларын білгендіктен, шабуыл басталған күнінен бір күн бұрын Готфрид Фролих басқаратын 36-шы жаяу әскер дивизиясының бөлімдерімен аймақтағы қорғаныс шебін нығайтты. Неміс қорғанысының негізгі желісі Сухино маңындағы 217.6 биіктігінен солтүстікке қарай және Ленино қаласынан солтүстікке қарай 215.5 биіктігіне дейін созылған. Мерея өзенінің батпақты аңғары (поляк тарихнамасында көбінесе Миерея деп жазылады) неміс позицияларының алдында жатқан. Бұл жаяу әскер үшін үлкен кедергі болмаса да, совет танктері үшін өтілмейтін болып келді.
On the Soviet side of the front line, the main assault was to be carried out by the Polish 1st Tadeusz Kościuszko Infantry Division, aided by tanks of the 1st Polish Tank Regiment, light artillery regiments from the Soviet 144th and 164th Infantry Divisions, as well as the 538th Mortar Regiment and the 67th Howitzer Brigade from the Army's reserves. Both flanks of the Polish division were to be secured by the Soviet 42nd (assaulting the village of Sukhino) and 290th Rifle Divisions (assaulting Lenino itself). However, the Polish division was seriously under equipped and inadequately trained, having been formed only four months prior to the battle. In addition, the Soviet divisions had been reduced to 4,000 men each by the start of the operation and their combat value was seriously limited. In addition to that, the morale of the Polish division was seriously undermined by the fact that most of its soldiers were former prisoners of the Soviet Gulag concentration camp system and joining the army for them was a way to escape the prisons rather than to fight for their homeland. The German side of the front was manned by elements of the 113th and 337th Infantry Divisions. The German units were battle hardened and, more importantly, entrenched. As the Germans were aware of the Polish and Soviet plans, they reinforced their lines in the area with elements of the 36th Infantry division under Gottfried Fröhlich just a day before the launch of the offensive. The main German line of defences was stretched between hills 217.6 near Sukhino to the north and hill 215.5 north of the town of Lenino. The swampy valley of the Mereya River (often written as Miereja in Polish historiography), lay in front of the German positions. While not much of an obstacle for infantry, it was uncrossable for Soviet tanks.
Ұрыс жоспары
Польшаның 1-ші жаяу әскер дивизиясының басты міндеті Пользуки ауылы және 215.5 төбесі маңындағы екі километрлік фронтта неміс қорғанысын бұзып өту болды. Бұл тесікті кеңейтуді советтік 42-ші және 290-шы атқыштар дивизиялары жалғастыруға тиіс еді. Операцияның екінші кезеңінде поляк әскерлері Пневк өзенінің жағасына жетіп, содан кейін Лосьев және Чуриловқа қарай шабуылды күшейтуге бағытталған. Совет әскерлері поляктарға Днепр өзеніне жетуге көмектесуге міндетті болды.
The main task of the Polish 1st Infantry Division was to break through the German defences on a two kilometre front in the vicinity of the village of Polzukhi and Hill 215.5. The gap was then to be further widened by the Soviet 42nd and 290th Rifle Divisions. In the second stage of the operation, Polish forces were to reach the line of the Pnevka river and then continue the assault towards Losiev and Churilov. Soviet forces were to assist the Poles in reaching the Dnieper River line.
Ашылу қозғалыстары
9 қазан күні, шайқасқа үш күн бұрын, Польшаның 1-ші дивизиясының қолбасшысы генерал Зигмунт Берлинг неміс шебіне барлау шабуылы жасауға бұйрық берді. Шабуыл неміс артиллериясының қатты атысынан сәтсіз аяқталды, бірақ бұл неміс штабын майданның осы бөлігіндегі ықтимал шабуыл туралы ескертті. Сонымен қатар, немістер соғыс аяқталғаннан кейін ГУЛАГқа қайтарылып кетеді деген қорқынышпен шайқасқа дейін 1000-нан астам поляк және совет әскерінің шекараны кесіп өткенін хабарлады.
Three days prior to the actual battle, on 9 October, General Zygmunt Berling, the commanding officer of the Polish 1st Division, ordered a force recon assault on the German lines. The assault failed due to a heavy German artillery barrage, yet alarmed the German HQ of possible offensive actions in this sector of the front. In addition, the Germans reported no less than 1,000 Polish and Soviet soldiers who crossed the lines prior to the battle for fear of being sent back to the Gulag when the war was over.
Нәтижелер мен зардап шеккендер
Польша дивизиясы ауыр шығынға ұшырағанмен, екі күн бойы өз секторын ұстады, содан кейін қайта құру үшін майданның екінші эшелонына қайтарылды. Барлығы, 1-ші дивизия бір күнде шамамен 25-33% құрамын жоғалтты. Жоғалғандардың саны шамамен 3000 адамды құрады: 502 адам қаза тапты, 1776 адам жарақат алды және 663 адам тұтқынға түсті немесе жоғалып кетті. Дивизия келесі жылдың көктеміне дейін қайтадан жауынгерлік қимылдарға қатыса алмады. Ауыр шығынға қарамастан, советтік поляк әскерлері Ленинский көпір басын ұстап тұрды, ол кейіннен Багратион операциясында маңызды рөл атқарды. Неміс әскерлері де ауыр шығынға ұшырады, олардың саны 1800 адамға жетті, сонымен қатар 326 неміс әскері тұтқынға алынды. Вермахт та техника жағынан ауыр шығынға ұшырады: 72 пулемет, 42 артиллериялық құрал, екі танк және бес ұшақ.
. The Polish division had held its sector for two days, despite sustaining heavy losses, after which it was returned to the second echelon of the Front for rebuilding. Altogether, the 1st Division lost roughly 25 33% of its personnel in one day. Losses reached almost 3,000 men: 502 killed in action, 1,776 wounded and 663 captured or missing. It was not until spring of the following year that the division could be used in combat again. Despite heavy losses, the Soviet Polish troops managed to keep the Lenino bridgehead, which later played a considerable role in Operation Bagration. German losses were heavy as well and were reported to reach 1,800, in addition to 326 German soldiers taken prisoner. The Wehrmacht also sustained heavy losses in equipment: 72 machine guns, 42 pieces of artillery, two tanks and five aeroplanes.
Бағалау
Әскери тұрғыдан алғанда, Лениноның көпір басын басып алу жоспары орынды болды, бірақ шабуылдың уақыты тиімді емес еді. Смоленск шабуылының соңында, осы бағыттағы Қызыл Армия шаршаған еді: Ленинодағы екі совет дивизиясының жалпы саны 9126 адамды құрады, бұл 1-ші поляк дивизиясының күшінің шамамен 2/3 бөлігі. Польша күштері жоғары моральдық-рухани күйге және мықты жігерге ие болғанымен, олар жеткіліксіз тәжірибелі және дайындықтан өтпеген еді. Польша тарапынан жасалған түрлі барлау әрекеттері немістерге Ленино шабуылының мақсаттарын болжауға мүмкіндік берді. В.Н. Гордовтың қатыгездігі де совет және поляк әскерлерінің көп шығынға ұшырауына себеп болды. 12 қазанның соңында совет және поляк әскерлерінің шығындары қабылдауға келмейтін деңгейге жетті, сонымен қатар, маңызды 217,6 биіктігін алу мүмкін болмады, тіпті соңғы резервтік күш те қолданылып бітті. Осы кезде Гордов әскерлерін қайта ұйымдастырып, жабдықтау үшін шабуылды тоқтатуы керек еді, бірақ ол олай істемеді. Гордовтың ауыр қателіктерін поляк әскерлерінің қолбасшысы Берлинг, тіпті Сталин де қатаң сынады. Неміс майданы күшті болмаса да, олардың қосалқы күштері жеткілікті болды және терең қорғаныс жүйесі құрылған еді. Бункерлер, атыс ұялары мен окоптар мұқият дайындалған. Сондықтан немістер жағдайды жылдам тұрақтандырып, тиімді қарсы шабуылдар жасауға үлкерді. Сонымен қатар, неміс командирі Роберт Мартинек 217,6 биіктігінің маңыздылығын мойындады: осы биіктіктен немістер кең аумақты бақылап, артиллериямен Ленино қаласының барлық бөлігіне соққы бере алатын еді. 217,6 биіктігі кейіннен кеңес әскерлеріне 1944 жылдың маусым айында үлкен "Катюша" оқшашуымен бомбалауға дейін көп қиындықтар туғызды.
In military aspect, the plan to capture the bridgehead base of Lenino was reasonable, but the timing of the offensive was not suitable. At the end of the Smolensk Offensive, the Red Army at this sector was exhausted: total remaining manpower of two Soviet divisions at Lenino was only 9,126 personnel, about 2/3 of the 1st Polish Division's strength. The Polish force, despite their high morale and strong willpower, was poorly experienced and inadequately trained. Various Polish scouting actions also allowed the Germans to predict the targets and goals of the Lenino offensive. V. N. Gordov's stubbornness also contributed to the high casualties of the Soviet and Polish troops. At the end of 12 October, casualties of the Soviet and Polish troops had already been unacceptable, and the important Hill 217.6 height could not be taken although the last reserved force had already been used up. At that time, Gordov should have suspended the offensive in order to reorganize and resupply his depleted troops, but he did not. Gordov's grave faults were violently criticized by the Berling—commander of the Polish forces—and even by Stalin. The German front line was not strong; however, they had considerable reserve forces and a deep system of defense. The bunkers, firepoints and trenches were organized carefully. Hence, the Germans managed to quickly stabilise the situation and conduct effective counter strikes. Furthermore, the German commander Robert Martinek also recognized the importance of Hill 217.6: from this hill the Germans could cover a large area and directly strike the whole town of Lenino using artillery. Hill 217.6 would later give the Soviets many difficulties and hardships until its bombardment by a large Katyusha barrage in June 1944.
Ықпал
Тактикалық және стратегиялық сәтсіздікке ұшыраған бұл шайқасты советтік пропаганда сәттілік ретінде көрсетті, себебі бұл советтік қолдауымен құрылған поляк күштерінің алғашқы шайқасы еді. Шындығында, қанды шайқас болғанымен, бұл Кеңес Одағы құрған Польша патриоттары одағының (ЗПП) саяси жеңісі болды. ЗПП-ның мақсаты болашақ Польшаның нағыз билігі ретінде өзін көрсету, эмиграциядағы заңды поляк үкіметіне балама болу еді. ЗПП басшылары Тегеран конференциясынан бұрын, КСРО-дағы поляк бөлімшелерінің немістерге қарсы күресте белсенді қатысуға қабілетті екенін дәлелдегісі келді. Осы себепті, жеткіліксіз дайындықпен шабуылға шыққан дивизияның қолданылуы әскери операция емес, саяси демонстрация ретінде сипатталды. Советтік пропаганда шайқасты жеңіс ретінде, "поляк тарихындағы маңызды оқиға", "фашизмге қарсы поляк күресінің кезеңі" және "поляк-советтік қарулас бірлігінің нышаны" деп көрсетті. Кейбір авторлар бұл шешімнің Совет Одағындағы поляктарды жоюға бағытталған қасақана әрекет болғанын, бұл Катынь қырғынына ұқсас, бірақ осы жолы немістердің қолымен жасалғанын айтады. Чехословакия әскерлерінің Соколово шайқасындағы жеңісінен кейін, советтік дайындықтан өткен шетелдік күштердің совет-неміс майданына қатысқан екінші жағдайы осы болды. Алайда, поляк күштерінің жағдайы чехословакиялықтардан едәуір өзгеше болды. 1941 жылдың ортасында Совет Одағы Андерс әскерін құруға көмектесуге келісті. Бұл әскер генерал Владислав Андерс басшылығымен 1939-1941 жылдары советтер тұтқындаған, содан кейін советтерге шабуыл жасаған бұрынғы неміс одақтастарынан босатылған поляк азаматтарынан құрылды. Бірақ, пікірлердің келіспеуі және Андерстің нашар тамақтанған, дайынсыз және қару-жарағы жоқ әскерлерін шайқасқа жіберуге құлықсыздығынан, бұл поляк күштері советтік аумақтағы шайқастарға қатыспады. Нәтижесінде, 1942 жылдың басында Андерс әскері Иранға эвакуацияланды, ол Батыстағы поляк қарулы күштеріне айналып, Еуропада британдық күштермен бірге соғысты. Андерспен бірге эвакуацияға қатыса алмаған босатылған тұтқындардың көп бөлігі генерал Зигмунт Берлинг басшылығымен құрылған поляк күштеріне қосылды. Олар советтік басшылық астындағы Польшаның бірінші және екінші армияларына айналды. Бұл поляк күші, кейде "Берлинг әскері" деп аталады, нацистік Германияға қарсы күресте және Берлиннің басып алуында маңызды рөл атқарды.
Although a tactical and strategic failure, the battle was presented as a success by Soviet propaganda, as it was the first battle of the Soviet backed Polish forces. In fact, the battle, while bloody, proved a political victory to the Soviet created Union of Polish Patriots (ZPP) whose aim was to present itself as a true authority of a future Poland, an alternative to the legitimate Polish government in exile. The ZPP leaders wanted to prove before the Tehran conference took place that Polish units in the USSR could take an active role in the fight against the Germans. In this light, the use of a barely trained division in fruitless assaults was often described as a political demonstration rather than a military operation. The battle was depicted as a victory, a "great and meaningful event in Polish history", a "milestone in the Polish struggle against fascism" and a "seal on the Polish Soviet brotherhood of arms" by Soviet propaganda. Some authors go as far as to suggest that the decision was a deliberate attempt to further exterminate Poles in the Soviet Union, akin to the Katyn massacre, but this time by German hands. After the victory of the Czechoslovak troops at the Battle of Sokolovo, this was the second time that a foreign force trained by the Soviet Union participated in the Soviet German front. In comparison, the circumstance of the Polish force was quite different from their Czechoslovak comrades. In mid 1941, the Soviet Union also agreed to help form Anders' Army, a Polish force formed under general Władysław Anders from the Polish citizens taken captive by the Soviets in 1939–1941 and released after the Soviets were attacked by their former German allies. However, due to differences in opinions and due to the reluctance of Anders to put his malnourished, untrained and unequipped troops into battle, these Polish forces did not take part in the fight on Soviet territory. Finally, in early 1942, Anders' troops were evacuated to Iran, becoming the Polish Armed Forces in the West to fight alongside the British forces in Europe. Many of those freed prisoners who were unable to join Anders in the evacuation, joined the Polish force formed under general Zygmunt Berling, who had defected from Anders' Army. These became the Polish First Army and Polish Second Army under Soviet command. This Polish force, sometimes called "Berling's Army", played an important role in the fight against Nazi Germany and the capture of Berlin.
Еске алу
Соғыстан кейін Тригубово ауылы Костюшко деп аталды, бұл Тадеуш Костюшконың есімінен шығарылған, поляк дивизиясының құрметіне берілген орысша нұсқасы. 1950 жылдың 7 қазанында Польша Халық Республикасының билігі шайқастың жылдығын ресми түрде "Польша армиясының күні" деп жариялады. 1989 жылы Польша Варшава шартынан және кеңестік ықпал аймағынан шыққаннан кейін, бұл күн 1920 жылғы Варшава шайқасын еске алатын, соғысқа дейінгі Польша армиясы күнінің 15 тамызымен ауыстырылды.
After the war, the village of Trigubovo was renamed Kostyushko, a Russian language rendering of the name of Tadeusz Kościuszko, the name sake of the Polish division. On 7 October 1950, the anniversary of the battle was declared the official "Day of the Polish Army" by the authorities of the People's Republic of Poland. In 1989, when Poland quit the Warsaw Pact and Soviet sphere of influence, the day was replaced by the pre war Day of the Polish Army date of 15 August, which commemorates the Battle of Warsaw in 1920.