Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстониядағы қала
Town in Estonia
1710 жылдары Эстонияны Ресейдің Петр I басып алған кезде, ескі швед портынан шамамен бір километр солтүстікке жаңа порт салынды, бірақ атауы дерлік өзгермеді, тек орыс тіліне Ро́гервик деп транслитерацияланды. Сонымен қатар, ол неміс тілінде Рогервик деп белгілі болды. 1762 жылдың 20 тамызында Ресейдің Екатерина II Рёгервик портын Балтийск порты (Балтійскій Порт, Baltisch Port) деп атауға бұйрық берді. Бұл атау тікелей порт орналасқан Балтық теңізінің атынан шыққан. Дегенмен, шығанақтың атауы Рогэвикъ болып өзгерген жоқ. Бірақ, ол 1933 жылдың 19 маусымында ғана ресми атауға ие болды. Осыған дейін қаланың эстон тіліндегі ресми атауы Балтиски болды. Сол кезде шығанақ та Палдиски шығанағы деп аталды.
When Estonia was conquered by Peter the Great of Russia in 1710s, a new port was built approximately one kilometer north of the old Swedish port, but the name remained virtually unchanged, except for being transliterated into Russian as Ро́гервик. Additionally, it was known as Rogerwiek in German. On 20 August 1762, Catherine the Great of Russia gave orders to rename Rågervik to Baltiiski Port (Балтійскій Порт, Baltisch Port, ). This name is directly derived from the name of the Baltic Sea, on which the port resides. The name of the bay, however, remained unchanged as Рогэвикъ. However, it only became the official name on 19 June 1933. Prior to that, the official name of the town in Estonian was Baltiski. The bay was also renamed Paldiski Bay around the same time.
Ертедегі тарихы
Лаокула ауылы Палдискидің оңтүстік-шығысында орналасқан, алғаш рет 1241 жылы Данияның халық санағы кітабында Лайдусце деп тілге алынған. Ол ежелгі Кейла приходының бір бөлігі болған және 18 өгіздік жер өлшемінен тұрған. Қазіргі қала жағалауынан етуде орналасқан Пакри аралдары алғаш рет 1283 жылы insula Rogoy деп, яғни «жүзім аралы» деп аталған, бірақ сол кезде аралдарда адамдар болған-болмағаны немесе қай арал туралы сөз болғаны белгісіз. Бұл саудалар 1343 жылғы Әулие Георгий түнгі көтерілісінің нәтижесінде, эстондықтардың шабуылынан жағалауды қорғау үшін жасалған деген болжам бар. Сонымен қатар, қоныс аударушылардың бір бөлігі Уусимаадан келген болуы мүмкін, себебі Падизе монастыры сол аймақтағы жерлерге иелік еткен. Қазіргі Палдиски материгіндегі адам қызметінің алғашқы жазбалары 1377 жылға қарайды, ол Пакри ауылы туралы мәліметтерді қамтиды, ол қазіргі Палдиски әкімшілік шекарасының шығыс жағында, түбек ортасында орналасқан. Эстония тілінде Пакри түбегі мен Пакри аралдары осы ауылдың атымен аталады. Түбектың солтүстік-шығыс жағалауындағы Литсе ауылы алғаш рет 1561 жылы тілге алынса, ал орам 1677 жылы салынған. 19 ғасырда бұрын Перрасте, Пареста және Пärast деп аталған, орамға жақын, түбек ішінде орналасқан ауыл Литсе ауылы деп қайта аталған. Паласте ауылы алғаш рет 1582 жылы тілге алынған, ал орам 1802 жылы салынған. Орам портынан солтүстік-шығысқа қарай 1,5 километр қашықтықта орналасқан. Пакри ауылының оңтүстігіндегі Отра ауылы кемінде 17 ғасырдың соңынан бері бар болған. 1726 жылы материкте екі артиллериялық батарея, ал 1731 жылы Väike Pakri-де кемінде бір батарея аяқталған. 1741–1743 жылдардағы орыс-швед соғысы кезінде материкте тағы екі батарея салынуда болған. 1746 жылы Ресей императрицасы Елизавета жұмыстарды жалғастыруға бұйрық берген, бірақ соңында ештеңе іске аспаған.
Laoküla village, situated just south east of Paldiski, was first mentioned in the Danish Census Book in 1241 as Laiduscæ. It was a part of the ancient Keila parish and had a size of 18 oxgangs. The Pakri Islands, situated just off the coast of the current town, were first mentioned in 1283 as insula Rogoy, meaning "the rye island", but it is unknown if the islands had any inhabitants at the time or which island was referred to. It is speculated that the sales happened as a result of the Saint George's Night Uprising of 1343, to shield the coast from rebellious Estonians. It is also speculated that some of the settlers were from Uusimaa, as Padise Monastery owned territories there. The first written records of human activity on the territory of modern mainland Paldiski are about Pakri village from 1377, which was situated on the eastern edge of the modern administrative border of Paldiski, in the middle of the peninsula. In Estonian, Pakri Peninsula and Pakri Islands are named after this village. On the north eastern coast of the peninsula, Leetse village was first mentioned in 1561, and the manor was established in 1677. Sometime during the 19th century, the village directly to the west of the manor, in the interior of the peninsula, that previously had been referred to as Perraste, Paresta and Pärast, was renamed Leetse village. Pallaste village was first mentioned in 1582, with the manor being established in 1802. The manor was located 1.5 kilometers north east of the port. Ohtra village, just south of Pakri village, had existed since at least the end of the 17th century. Two artillery batteries were finished on the mainland in 1726 and at least one on Väike Pakri in 1731. Two additional batteries being built on the mainland during the Russo Swedish War of 1741–1743. In 1746, Elizabeth of Russia ordered for works to be continued, but ultimately nothing came of it.
Кеңес дәуірі
Совет теңіз базасының штабы Палдискиде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер қаланы 1941 жылдың 28 тамызында басып алды және 1944 жылы тастап кетті. Қаланың көп бөлігі кері шегіну кезінде өртеніп кетті, тек 20 ғимарат сақталды. 1962 жылы Палдискиде Кеңес Әскери-теңіз күштерінің ядролық суасты кемелерін даярлайтын орталық құрылды. Оқу орталығында теңізшілерді даярлау үшін толық бөліктерден құралған толыққанды кеңестік ядролық суасты кемесі болды. Жергілікті тұрғындар "Пентагон" деп атаған оқу орталығы 2007 жылға дейін кеңінен бұзылды. 16 мың адам жұмыс істеген және екі құрлықтағы ядролық реакторы бар (70 МВт және 90 МВт қуаттылығымен) – бұл Кеңес Одағындағы осындай ірі нысан болды. Кеңес теңіз флоты бұл нысандарды барлығы 27 жыл бойы пайдаланды. Маңыздылығы жоғары болғандықтан, қала тікенді сыммен қоршалып, 1994 жылдың 31 тамызында Ресей әскери базасы жабылғанға дейін жабық болып қалды. 1995 жылдың 30 қыркүйегінде Палдиски ядролық орталығы Ресейден Эстония билігіне берілді. Бұл 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан және Эстонияның тәуелсіздік алуынан кейін болды. Қызмет ететін әскерлер мен оқушыларды орналастыру үшін көптеген казармалар салынды, олар кейіннен жөндеусіз қалды. Ресей 1995 жылдың қыркүйегінде реакторларға бақылауды тоқтатты; ядролық реакторлар 1989 жылы, алдымен Чернобыль апатынан кейін уақытша тоқтатылды, ал Кеңес Одағының ыдырауынан кейін тоқтату тұрақты болды. Ядролық материалдар 1994 жылы Ресейге қайтарылды. Содан кейін реакторлар пайдаланудан шығарылды. Реакторлар радиоактивтілігіне байланысты қауіпті болуы мүмкін болғандықтан, 2006 жылы Палдискиде саркофагпен қоршалды. Палдиски совет/ресейлік басқарудағы жабық әскери қала болған кездегі оқиғалар сирек болды және егер бірдеңе болса, ол құпия сақталды. Сол кезде Жоғарғы Кеңестің бірінші мүшесі, кейін Эстония Қорғаныс министрлігінің сарапшысы және Эстония үкіметінің Палдискидегі арнайы өкілі Юри Лиим жабық қалаға құпия түрде кіруге мүмкіндік алды. Оның куәлігіне сәйкес, Палдискидің жанындағы Пакри аралдары кеңестік әуе күштерінің, соның ішінде кеңестік ядролық бомбалаушыларының оқу орталығы болды. Нақты ядролық бомбалар қолданылмады, бірақ олармен салмағы мен көлемі жақын бомбалар қолданылды. Шынайы жауынгерлік бомбалар қолданылған кезде, олардан туған шағын жер сілкіністері Палдискиде және ядролық реакторларда сезілді. Бұл жерде жұмыс істейтін персонал реактордың жарылуы немесе басқа да проблемалар тууы мүмкін деп алаңдады. Пакри аралдарына ұшу кезінде немесе олардан ұшу кезінде ұшу жолдары көбінесе Палдиски үстінен өтті, бұл кейбір жағдайларға әкелді. Бір рет жергілікті балабақшаның капуста егісіне қаз-қалпынан бомба түсіпті. Бақытымызға орай, бомба істен шығып, зақым келтірмеді. Тағы бір рет бомба жұмыс істеп тұрған ядролық реакторлардан 15 метр қашықтықтағы жерге кездейсоқ түсіпті. Бұл бомба да істен шығып, жарылмады.
Soviet naval base headquarters was located in Paldiski. During World War II, Germans occupied town 28 August 1941 and left 1944. During the retreat, most of the town was burnt down, only 20 buildings survived. In 1962, Paldiski became a Soviet Navy nuclear submarine training centre. The training center had whole soviet nuclear submarine constructed by complete sections for naval personnel training purposes. The training center, known by locals as Pentagon, was demolished largely by 2007 Employing some 16,000 people, and with two land based nuclear reactors (at 70 MW and 90 MW power, respectively), it was the largest such facility in the Soviet Union. In total Soviet navy used the facilities 27 years. Because of its importance, the whole city was closed off with barbed wire until the Russian military base was finally closed in 31 August 1994. Paldiski nuclear centre was handed by Russians to Estonian authorities in 30 September 1995. This followed the events of 1991, when the Soviet Union collapsed and Estonia regained independence. To house the stationing troops and those in training, many barracks buildings were built, which have since been left in disrepair. Russia relinquished control of reactor facilities in September 1995; the nuclear reactors were shut down in 1989, first on temporary basis because of Chernobyl accident and due to the collapse of Soviet union, it became permanent, and nuclear material was transported back to Russia in 1994. The reactors were thereafter decommissioned. The reactors were protected with sarcophagus, finished by 2006, in Paldiski as they were potentially dangerous due to the radioactivity. Incidents, when Paldiski was a closed military town under Soviet/Russian jurisdiction, did happen rarely and if something happened, it was classified. At the time Jüri Liim, first member of Supreme council and later expert of Estonian Ministry of Defense and Estonian government special representative in Paldiski, had an undercover and secret access to the closed city. As per his testimony, the Pakri Islands just next to Paldiski were the practice bombing targets for Soviet air force, including the soviet nuclear bombers. There was no actual nuclear bombs used but bombs that were in similar weight and size category. Sometimes when the real combat bombs were used, the small earthquakes created from it could be felt in Paldiski and at the nuclear reactors. The personnel working at the site were concerned about potential cracks or other issues with the reactor due to this shaking. When approaching the Pakri Islands or leaving from the target, the flight routes were often over Paldiski and this led to few incidents. Once a live bomb fell by accident to the local kindergartens cabbage field. Fortunately the bomb malfunctioned and caused no damage. On another occasion, a bomb fell by accident 15 meters from the working nuclear reactors. This bomb also malfunctioned and did not explode.
Эстония тәуелсіздігін алғаннан кейін
Эстония тәуелсіздігін қайта алғаннан кейін, қалада эстон азаматтары болды, ал Палдиски 1996 жылдың 30 қазанына дейін Кейла қаласына бағынышты болды. Таллиннен шамамен 45 км батысқа орналасқан Палдиски сол кезде Харью округінің муниципалитетіне айналды. Қаланың көп бөлігін қираған кеңес стиліндегі тұрғын үйлер құрады, әскери базалардың іздері кеңінен таралған еді. Қала тұрғындарының көп бөлігі этникалық орыстар, олар бұрын Кеңес Одағының басқа аймақтарынан келген және кеңес саясатымен Эстон Кеңес Социалистік Республикасына қоныстандырылған. Tallink паром компаниясы Швециядағы Капелльскермен үнемі байланыс жасайды. Даниялық DFDS паром операторы да сол бағыт бойынша тұрақты қатынас ұйымдастырады. 1993 жылдың 16 наурызында Палдискиде 33 эстон полиция қызметкері мен 40 шекарашысы «Амбылық» (Spider) операциясын жүргізді, мақсаты – аймақта, оның ішінде ресейлік әскери базада эстон заңын орнату. Сол кезде Палдискиде шамамен 1500 ресейлік әскер болды. Полиция операциясының мақсаты қару-жарақ саудасын қоса алғанда, заңсыз қызметтерді тоқтату және қаланың билігін өз қолына алғандай әрекет ететін Палдискидегі қарапайым қылмыскерлердің әрекеттерін шектеу болды. Мысалы, 1993 жылдың 9 наурызында бірнеше ресейлік офицерлер Таллинде атыс қаруын сатуға тырысқандары үшін эстон билігімен ұсталды. Бұл операция Ресей үкіметімен алдын ала келісілмеді және дайындықтар құпия сақталды. Палдискидегі ресейлік әскери қызметшілері арасындағы жағдай операцияның мақсаттарына жетуге көмектесті.
After Estonia restored its independence, the city had Estonian citizens, and Paldiski was then subordinated to Keila until 30 October 1996. Located some 45 km west of Tallinn, Paldiski was then made a municipality within Harju County. Derelict Soviet style apartment buildings made up much of the town, and the relics of military bases were widespread. The significant portion of the town's residents are ethnic Russians, originally from other parts of Soviet Union and were relocated to Estonian Soviet Socialist Republic by Soviet policy. The ferry company Tallink operates a regular connection with Kapellskär in Sweden. Danish ferry operator DFDS is also operates a regular connection on the same route. Operation «Ämblik» (Spider) was conducted in Paldiski on 16 March 1993 by 33 Estonian police officers and 40 border guards to establish Estonian law in the area, including in the Russian military base. At the time in Paldiski, there was about 1,500 members of the Russian armed forces. The aim of the police operation was to contain illegal activities including weapons trade and to restrict the activities of thugs in Paldiski, who behaved like they ran the town. For example on 9 March 1993, several Russian armed forces officers were detained by Estonian authorities in Tallinn due to an attempt to sell firearms. This operation was not agreed to with the Russian government beforehand and preparations were kept in secrecy. Confusion in Paldiski among Russian military personnel helped to achieve the goals of the operation.
Саясат
1718 жылы 20 шілдеде Ресей императоры Ұлы Петр Ваике Пакри аралы мен құрлық арасындағы толқын қорғағыш қабырғаның құрылысын салтанатты түрде бастады, бірақ ол толық аяқталған жоқ. Бүгінде Палдиски осы оқиғаны еске алу үшін шілде айының 20-сын қала күні ретінде тойлайды. Палдиски 1783 жылы 3 шілдеде қала мәртебесін алды.
On 20 July 1718, Peter the Great of Russia ceremoniously initiated the construction of the breakwater between Väike Pakri island and the mainland, which was never fully completed. Nowadays, Paldiski commemorates this event by celebrating its birthday on July 20th. Paldiski received town rights on 3 July 1783.
Палдискиде екі мектеп бар: Палдиски гимназиясы және Вене гимназиясы (орыс гимназиясы). Сонымен қатар, "Паладски Беби Мая" деп аталатын жекеменшік балабақша да бар. Қалада бірнеше шіркеу бар. Эстон евангелистік-лютеран шіркеуі Святой Николайға (қасиетті Николайға) арналған. Бірнеше жыл жабық болғаннан кейін, бұл шіркеу қайта ашылды және әр жексенбі күні түскі уақытта қызметтер өткізіледі. Сонымен қатар, Пентикост шіркеуі, методист шіркеуі және православие шіркеуі де бар.
Paldiski has two schools: Paldiski Gümnaasium and Vene Gümnaasium (Russian Gymnasium). In addition, there is a private pre school facility, called Paladski Beebi Maja. There are several churches in town. The Estonian Evangelical Lutheran Church is dedicated to St Nicholas. Although closed for some years, this church has now reopened, with services held every Sunday at lunchtime. There are also a Pentecostal church, a Methodist church, and an Orthodox church.
Көлік
Палдиски қаласын Палдиски теміржол станциясы қызмет көрсетеді, ол Таллин мен Палдиски арасындағы Elron теміржол желісінің соңғы станциясы болып табылады және астанамен қолайлы байланыс құрады. Қаланың жаңаруының бір бөлігі ретінде, бұрын дерлік қираған станция жаңартылып, ашық сары және ақ түспен боялды. Екі портына және олардың инфрақұрылымына көп инвестиция жасалды, соның нәтижесінде бірнеше жаңа тұрақтар салынды. Paldiski Southern Port портынан Transfennica Hanko (Финляндия) және Любек (Германия) порттарына бірнеше кемелер қатынайды. Paldiski Northern Port портынан DFDS жолаушылар үшін Kapellskär (Швеция) қаласына бес рет барып-қайтатын рейстерді және жүк тасымалымен Navirail операцияларын Hanko (Финляндия) қаласына және кері бағытта жүзеге асырады. Ескі советтік "Пентагон" ғимараты 2006-2009 жылдар аралығында бұзылып, үлкен және заманауи логистикалық парк құруға жағдай жасады.
Paldiski is served by Paldiski railway station, a terminus station on the Elron rail line between Tallinn and Paldiski, providing a convenient link to the capital city. As part of the town's redevelopment, this once near derelict station has been renovated and painted in bright yellow and white colours. A great deal of investment has been put into the two ports and their facilities with a number of new berths having been created. From Paldiski Southern Port, Transfennica runs a number of ships to the port from Hanko (Finland) and Lübeck (Germany). From Paldiski Northern Port, DFDS runs a six roundtrip operation to Kapellskär (Sweden) for passengers, and a Cargo and Navirail operation to and from Hanko (Finland). The old Soviet 'Pentagon' building has been demolished at some point between 2006 and 2009 to make way for a large and modern logistics park.
Энергия
Пакри жел электр станциясы Палдискиде, Пакри түбегінің ұшында, ескі маякқа жақын орналасқан. Ол Nordex N 90 типіндегі сегіз жел турбинасынан тұрады және турбиналардың параметрлеріне сай жел болғанда 18,4 МВт таза электр энергиясын өндіреді. 2007 жылдан бері Пакри ақылды өнеркәсіптік қаласы өз Пакри ақылды желісімен біріктірілген 75 МВт жаңартылатын қуат желісін дамытып келеді. 2028 жылға 550 МВт / 6 ГВт·сағ (12 сағаттық) аккумуляторлық су электр станциясы салынуы жоспарлануда. Финляндияның Инга қаласы мен Палдиски арасындағы екі бағытты табиғи газ құбыры Balticconnector 2020 жылдан бері пайдалануда. Қаланың жанында сұйытылған табиғи газды қабылдау терминалын салу мәселесі қарастырылып жатыр. Эстонияның ядролық энергия саласындағы ұзақ мерзімді жоспарларында елдегі алғашқы электр стансасын салу үшін Пакри аралдары ықтимал орын ретінде қарастырылған.
The Pakri wind farm is located in Paldiski at the tip of the Pakri peninsula near the old lighthouse. It consists of eight wind turbines of type Nordex N 90, and generates 18.4 MW of clean electricity, when the wind matches the parameters of the turbines. Since 2007 Pakri Smart Industrial City is developing a 75MW renewable power network, combined with its own Pakri Smart Grid. A 550 MW / 6 GWh (12 hour) pumped storage hydroelectricity plant is scheduled for 2028. The Balticconnector bi directional natural gas pipeline between Ingå, Finland and Paldiski has operated since 2020. Construction of a receiving LNG terminal near the town is considered. Estonia's long term plans for nuclear power envisage the adjacent Pakri Islands as a potential site for the country's first power plant.