Кіріспе
Эстониядағы екінші үлкен арал – Хиумаа (/US/'/h//iː//ʊ//m//ɑː//, /'/h//iː//ə//m//ɑː/, ) Эстониядағы екінші үлкен арал және Балтық теңізіндегі Батыс Эстония архипелагының бір бөлігі. Оның ауданы 989 км² және Эстонияның материгінен 22 км қашықтықта орналасқан. Ірі қаласы – Кярдла. Хиу округінің құрамында. Хиумаа 1991 жылғы тамызда Эстония тәуелсіздік алғанға дейін кеңестік басқаруда болды. 1944-1991 жылдар аралығындағы кеңестік оккупация кезеңінде Хиумаа шектеулі аймақ деп жарияланды, ол шетелдіктерге және көптеген материктік эстондықтарға жабық болды. Аралдың солтүстік жағалауында бүгінгі күнге дейін бірнеше қираған кеңес бекіністері мен байланыс мұнаралары сақталған.
Hiiumaa (/US/'/h//iː//ʊ//m//ɑː//, /'/h//iː//ə//m//ɑː/, ) is the second largest island in Estonia and is part of the West Estonian archipelago, in the Baltic Sea. It has an area of 989 km2 and is 22 km from the Estonian mainland. Its largest town is Kärdla. It is located within Hiiu County. Hiiumaa remained under Soviet control until Estonia regained independence in August 1991. During the period of Soviet occupation 1944 1991, Hiiumaa was declared a restricted zone, closed to foreigners and to most mainland Estonians. A number of derelict Soviet forts and communication towers are still present on the island's northern coast.
Табиғи орта
Хийумаа – Балтық теңізіндегі Сааремадан солтүстікке қарай орналасқан Эстониядағы арал. Бұл Сааремаа және Муху аралдарын қамтитын Муху архипелагының ең солтүстік аралы. 2000 жылы аң аулаушылардың жойғаннан кейін, минктер қайтадан таралды. 1990 жылдардың соңынан бері аралда Еуропалық минк популяциясын қалпына келтіруге бағытталған консервациялық жоба жүзеге асырылуда, ол – Еуропада 2017 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 1000 дана ғана қалған, құрып кету қаупі төнген түр. Бұл жоба аралдан шаруашылық фермаларынан қашып кеткен американдық минктерді алып тастаудан және Еуропалық минктерді қайта енгізуден басталды. Соңғылары көбейе бастады. Аралда қара тұңғиыр, алтын бүркіт, журавль, авосеттер және аққу сияқты құс түрлері кездеседі. Орманның көп бөлігін қарағай және жапырақты ағаштар құрайды, ал қалған өңделмеген жерлер батпақтар мен құмды төбелермен жабылған. Аралда 1000-ға жуық ірі өсімдік түрі бар, олардың 50-і қорғауға алынған. Бұл әктастар 30 градус оңтүстік ендікте пайда болған және содан бері Эстония блогының қалған бөлігімен бірге солтүстікке қарай жылжып келеді. Тәжірибелік бұрғылау кезінде кембрий шөгінді тау жыныстары және кристалл негіз табылған. Ордовик кезеңінде (шамамен 455 миллион жыл бұрын) теңіз түбін метеорит шапқан, нәтижесінде 4 км ені бар Кэрдла соққы құрылымы пайда болды.
Қалалар мен ғимараттар
Аралда бірнеше ауыл, сондай-ақ Кярдла қаласы (халық саны 3,287) және Кейна мен Кэргессаардың шағын елді мекендері бар. Ең көне сақталған шіркеу 1259 жылы Пюхалепада салынған, бірақ ол 18 ғасырда қайта жаңартылған. Хиюмаа кеңесі жел электр стансасын салуға келісім берді. Соңғы кезде шағын шаруашылықтарға және туризмге бейімділік байқалады. Жазғы демалыс күндері паромқа көлік орнын алу үшін алдын ала брондау қажет. Таллин (Эстония астанасы) мен Кярдла арасында күніне шамамен 2 автобус қатынайды. Қыс мезгілінде, жағдай болған жағдайда, мұз басып қалған Балтық теңізі арқылы 26,5 шақырымдық мұз жолымен (Еуропадағы ең ұзыны) аралға жетуге болады. Эстонияның материгіне көпір салу туралы уақыт-уақыт ұсыныстар түседі. Hiiumaa-ға Kärdla әуежайы қызмет көрсетеді, онда Таллинға үздіксіз рейстер бар. Кярдлада велосипедтерді жалға алуға болады, сондай-ақ Кярдладан Кэргессаарға қарай салынған жақсы велосипед жолы бар.
Мәдениет және саясат
Арал Балтық теңізіндегі ірі аралдардың шалғай топтамасы – "B7" желісінің бір бөлігі болып табылады. Түтінделген, пісірілген камбала жазғы маусымдағы дәстүрлі деликатес есептеледі. Көрші Сааремаа аралымен жақсы көрініспен бәсекелестік бар.