Кіріспе
Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы тарихи аймақ, Еуропадағы Ливония немесе ертерек жазбаларда Ливландия – Балтық теңізінің шығыс жағалауындағы тарихи аймақ. Ол қазіргі Латвияның жағалауында өмір сүрген ливондықтардың атымен аталған. 13 ғасырдың соңына қарай бұл атау қазіргі Эстония мен Латвияның көп бөлігін қамтыды, оларды Ливон қылышбастар ордені Ливон крест жорығы (1193–1290) кезінде жаулап алған. Ортағасырлық Ливония немесе Терра Мариана 1343–1345 жылдардағы Георгий түні көтерілісінен кейін ең үлкен аумағына жетті, бұл Данияны Эстония герцогтігін (13 ғасырда Дания басып алған солтүстік Эстонияны) 1346 жылы Тевтон ордені мемлекетіне сатуға мәжбүр етті. 1346 жылы Данияның шегінуінен кейін қалыптасқан Ливония солтүстікте Фин шығанағымен, шығыста Пейпус көлімен және Ресеймен, оңтүстікте Литвамен шектесетін. 1558–1583 жылдардағы Ливон соғысының нәтижесінде Ливония аумағы Эстонияның оңтүстік және Латвияның солтүстік жартысына дейін азайып қалды. Ливонияның түпкі тұрғындары солтүстікте түрлі финн тайпалары, ал оңтүстікте Балтық тайпалары болды. Крестшілердің ұрпақтары Ливон крест жорығынан кейін Ливонияның жаңа билеуші тобының ядросын құрады және олар ақырында Балтық немістері ретінде танылды.
the region in Europe
Livonia or in earlier records Livland, is a historical region on the eastern shores of the Baltic Sea. It is named after the Livonians, who lived on the shores of present day Latvia. By the end of the 13th century, the name was extended to most of present day Estonia and Latvia, which the Livonian Brothers of the Sword had conquered during the Livonian Crusade (1193–1290). Medieval Livonia, or Terra Mariana, reached its greatest extent after the Saint George's Night Uprising of 1343 1345, which forced Denmark to sell the Duchy of Estonia (northern Estonia conquered by Denmark in the 13th century) to the State of the Teutonic Order in 1346. Livonia, as understood after the retreat of Denmark in 1346, bordered on the Gulf of Finland in the north, Lake Peipus and Russia to the east, and Lithuania to the south. As a consequence of the 1558–1583 Livonian War, the territory of Livonia was reduced to the southern half of Estonia and the northern half of Latvia. The indigenous inhabitants of Livonia were various Finnic tribes in the north and Baltic tribes in the south. The descendants of the crusaders formed the nucleus of the new ruling class of Livonia after the Livonian Crusade, and they eventually became known as Baltic Germans.
Тарих
12-шы ғасырдың басынан бастап Ливония даниялықтар мен немістердің, әсіресе Ганза лигасы мен цистерциандық орденнің экономикалық және саяси экспансиясының нысанасына айналды. 1160 жыл шамасында Любектің Ганза саудагерлері болашақ Рига қаласының орнында сауда бекетін құрды, ал 1201 жылы епископ Альбрехт фон Букстовен осы қалаға негіз салды. Алайда, рыцарьлардың Финляндиядағы ықтимал әрекеттері туралы ешқандай мәлімет сақталған жоқ. (Швеция 1249 жылы екінші швед крест жорығынан кейін Финляндияны басып алды.) 1236 жылы Сауле шайқасында литвалықтар мен семигалликтер орденді талқандады. Бұл апаттың нәтижесінде аман қалған бауырластар келесі жылы Тевтон орденіне қосылып, осыдан кейін Ливон ордені деп аталды. Дегенмен, олар барлық жағынан (басқару, киім және саясат) Тевтон орденінің дербес бөлімі ретінде өздерінің Мастерінің (өзі де-юре Тевтон орденінің Ұлы Мастеріне бағынатын) басшылығымен қызметін жалғастырды.
however, no known information regarding the knights' possible activities in Finland has survived. (Sweden eventually took over Finland after the Second Swedish Crusade in 1249.) In the Battle of Saule in 1236 the Lithuanians and Semigallians decimated the Order. This disaster led the surviving Brothers to become incorporated into the Order of Teutonic Knights in the following year, and from that point on they became known as the Livonian Order. They continued, however, to function in all respects (rule, clothing and policy) as an autonomous branch of the Teutonic Order, headed by their own Master (himself de jure subject to the Teutonic Order's Grand Master).
Ливон крест жорығы 11981227
1220 жылдардағы Генрихтің Ливон шежіресі Ливонияның христиандануы туралы куәгердің өзінен баяндайды. Ливония, Германия королі Филипп Швабияға (де-факто, бірақ ресми түрде танылмаған) феод ретінде берілген, Бремен архиепискобы Хартвиг II-нің туысы Букстховен епискобы Альбертке, қарулы крестоносшылармен толы кемелерден (1200) шығыста католик аймағын құру үшін Ливон крестожорының бір бөлігі ретінде келді.
Ливон ордені 12371561
Ливон ордені Тевтон рыцарларының (немесе Тевтон орденінің) көптеп дербес тармағы және 1418 жылдан 1561 жылға дейін Ливон конфедерациясының мүшесі болды. 1236 жылы Сауле шайқасында литвалық әскерлерден жеңілгеннен кейін, Ливон қылышбастарларының қалдықтары 1237 жылы Тевтон орденіне Ливон ордені ретінде қосылды. 1237 мен 1290 жылдар аралығында Ливон ордені Курляндия, Ливония және Семигалияның барлық аймақтарын жаулап алды, бірақ олардың Солтүстік Ресейге жасаған шабуылдары 1268 жылғы Раквере шайқасында тойтарылды. 1346 жылы Әулие Георгий түні көтерілісінен кейін орден Дания королі Вальдемар IV-тен Эстонияның қалған бөлігін сатып алды. Ливониялық Генрихтің шежіресі мен Ливониялық ұйқасты шежіре орденнің аумағындағы жағдайды сипаттайды. Тевтон ордені 1410 жылы Грунвальд шайқасында жеңілгеннен кейін және 1525 жылы Альберт Бранденбургтің Пруссиялық иеліктерін секуляризациялауынан кейін құлдырады, бірақ Ливон ордені тәуелсіздігін сақтап қалды. Алайда, Ливон соғысының ұзақ жылдарында (1558–1582) олар 1560 жылы Ергеме шайқасында Мәскеу Ресейінің әскерлерінен шешуші жеңіліске ұшырады және үлкен қауіп астында өмір сүрді. Көптеген еуропалық елдердің Киелі Рим императорына жолдаған хаттарында Мәскеудің назарында бірнеше порстар немесе Лифляндия провинциясы ғана емес, Шығыс теңізі (Балтық теңізі) және Батыс теңізі (Атлант мұхиты) да қауіпте екені ескерілді. 50 жыл бойы Померания герцогі болған герцог Барним Егде, өз жерінде тіпті Мәскеуден келген адамдардың барлық жерде кездесетінін айтып, бұрын ешқашан мұндай қорқыныш сезінбегенін мәлімдеді. Бұл Нарва сауда жолына және Солтүстіктегі барлық саудаға, соның ішінде бүкіл Еуропаға қауіп төндірді. Реформацияның діни қозғалыстарынан алыс болған Киелі Рим империясы әскер жіберуге шамасы келмеді. Пруссия герцогтігі де осы себеппен көп көмек көрсете алмады, ал герцог Альбрехт император тарапынан үнемі қарғысқа ұшырады. Ханза лигасы осыдан қатты әлсіреп, Любек қаласы өзінің соңғы ұлы соғысын бастады. Император Максимилиан II Ресей патшасы Иван IV-пен достық қарым-қатынаста болып, ең үлкен қауіпті сейілтуге тырысты, бірақ Иван IV-нің сұраған әскерін жібермеді, өйткені ол Польша-Литва одақтастығымен күресіп жатқан еді. 1570 жылы Ресей патшасы Иван IV герцог Магнусты Ливония патшасы етіп тағайындады. Басқа күштер бұл тағайындауға қарсы болды. Ливон ордені 1557 жылы Рига епископы Вильгельм мен Бауырластар арасындағы соғысқа араласқан Польша королі және Литваның ұлы герцогы Зигмунд II Августтан қорғаныш іздеуден басқа жол таба алмады. Зигмунд II Август пен оның өкілдерімен (әсіресе Миколай "Қара" Радзивиллмен) келісімге келгеннен кейін, соңғы Ливон шебері Готтард Кеттлер орденді секуляризациялап, лютерандыққа көшті. Бауырластар жерінің оңтүстік бөлігінде ол өзінің отбасы үшін Курляндия және Семигалия герцогтігін құрды. Қалған жерлердің көпшілігін Ұлы Литва княздығы басып алды. Дания мен Швеция Эстонияның солтүстігін қайтадан басып алды. 14-16 ғасырларда Ханза лигасының қалаларында қолданылған төменгі неміс тілі Ливон жерлерінің ресми тілі ретінде қызмет етті, бірақ жоғары неміс тілі 16-17 ғасырларда оны ресми тіл ретінде ығыстырды.
Ливон Конфедерациясы 14181561
1418 жылы Рига архиепископы Иоганнес Амбунди ортағасырлық Ливониядағы Священная Рим империясының бес шіркеулік мемлекетін (Ливон ордені, Курляндия, Осел-Виек, Дорпат және Рига) Ливон конфедерациясына біріктірді. 1419 жылы диета немесе Ландтаг құрылды. Диета өткізу орны ретінде Уолк қаласы таңдалды.
Ливон соғысы 15581583
Фердинанд I, Киелі Рим императоры тағы да Швецияның Густав I-нен көмек сұрады, ал Польша Корольдігі де Густавпен тікелей келіссөздер бастады, бірақ ештеңе болмады, өйткені 1560 жылдың 29 қыркүйегінде Густав I Васа қайтыс болды. Магнустың (Курляндия және Эзель-Вик епископы болған) және оның қолдаушыларының 1560 жылы (және 1570 жылы) табысқа жету мүмкіндігі айрықша жақсы көрінді. 1560 жылы оны Эзель-Вик епископтығы мен Курляндия епископтығы егемен ретінде, ал Дорпат епископтығының билігі олардың болашақ билеушісі ретінде таныды; Реваль епископтығы Харриен-Виерланд ақсүйектерімен бірге оның жағында болды; Ливон ордені оның Эстонияға (Эстония княздығына) иелік ету құқығын шартты түрде таныды. Содан кейін Рига архиепископтығының архиепископы Вильгельм фон Бранденбург пен оның көмекшісі Кристоф фон Мекленбургпен бірге Тевтон орденінің соңғы шебері Кеттлер Магнусқа Ливония Корольдігінің иеленген бөліктерін берді, бірақ олар оған одан әрі жер беруден бас тартты. 1560 жылдың қыркүйегінде Швеция королі Эрик XIV патша болғаннан кейін, ол соғысқа қатысу үшін тез әрекет жасады. Ол Мәскеумен тұрақты бейбітшілік орнату туралы келіссөздер жүргізді және Реваль қаласының азаматтарымен сөйлесті. Ол оларға өзіне мойынсұнуға арналған тауарлар ұсынды, сондай-ақ оларды қорқытты. 1561 жылдың 6 маусымында олар Кеттлердің азаматтарды көндіруіне қарамастан оған мойынсұнды. 1562 жылы король Эриктің інісі және болашақ король Иоган поляк ханшайымы Екатерина Ягеллонға үйленді. Ливонияда өз жерін алғысы келген ол Польшаға ақша қарыз берді, содан кейін Польшаға қысым жасаудың орнына олар кепілге берген қамалдарды өз меншігі ретінде қабылдады. Финляндияға оралғаннан кейін Эрик XIV Иоганға өзінің келісімінсіз кез келген шет елмен қарым-қатынас жасауға тыйым салды. Көп ұзамай Эрик XIV Магнус немесе Рига архиепискобы түрінде ала бастаған одақтастарынан тез айырылды. Магнус Холштейн мұрасынан айырылып қалғаны үшін ашуланды. Швеция Ревальді басып алғаннан кейін Данияның Фредерик II 1561 жылдың тамызында Швецияның Эрик XIV-імен келісім жасады. Магнус пен оның ағасы Фредерик II арасында үлкен келіспеушіліктер болды, және Фредерик II 1562 жылдың 7 тамызында Иван IV-пен келісімшарт жасады. Эрик XIV-ке бұл ұнамады, сондықтан Солтүстік жеті жылдық соғыс (1563-1570) басталды, Швеция Любек ерікті қаласы, Дания және Польшаға қарсы тұрды. Фридрих II мен Магнус тек жер мен саудадан айырылса да, жақсы өмір сүрмеді. Бірақ 1568 жылы Эрик XIV ақылдан адасып, оның орнын оның інісі Иоган Швецияның королі Иоанн III биледі. Иоанн III Польшамен достығы үшін Мәскеуге қарсы саясат бастады. Ол Ливонияда жерлерді кеңейтіп, Данияға үстемдік етуге тырысты. Барлық тараптар қаржылай құрғағаннан кейін Фридрих II өзінің одақтасы, Польша-Литва одақтастығының королі Сигизмунд II Августқа бейбітшілікке дайын екенін білдірді. 1570 жылдың 15 желтоқсанында Штеттин келісімінің негізінде Солтүстік жеті жылдық соғыс аяқталды. Алайда, Магнустың Ливон қалаларында алған қолдауының ауқымы мен көлемін бағалау қиынырақ. Харриен-Виерландтың ақсүйектерімен салыстырғанда, Реваль қалалық кеңесі және, сондықтан, азаматтардың көпшілігі Данияға және Ливония королі Магнусқа қатысты әлдеқайда оқшау көзқарас танытты. Дегенмен Реваль тұрғындарының арасында шведтерге деген ықылас көрерлік ешқандай себеп жоқ. Дорпат епископтығына қашып келген немесе Мәскеуге жер аударылған азаматтар 1571 жылға дейін Магнусты құтқарушы ретінде қарсы алды. Талдау Ливон соғысы кезінде ливондық ақсүйектер мен қала тұрғындары арасында тәуелсіздік жақтасы пайда болып, "Бейбітшілік партиясы" деп аталатын партияны құрды. Жаушылықты жоққа шығарып, бұл күштер Мәскеумен келісім жасауды соғыс зұлымдықтарынан құтылу және Ливонияның бөлінуінен аулақ болу мүмкіндігі ретінде қабылдады. Осылайша Данияның өкілі болған Магнус, кейіннен Иван IV-пен келісімге келді, бұл фракцияның лайықты көшбасшысы болды. Алайда Бейбітшілік партиясының өз қарулы күштері болды – әртүрлі командалық бағыттардағы үй шаруашылығы әскерлерінің (хофлюттер) шашыраңқы топтары 1565 жылы (Парну шайқасы мен Реваль қоршауы), 1570-1571 жылдары (Реваль қоршауы; 30 апта) және 1574-1576 жылдары (алғашқыда Швеция жағында, содан кейін Эзель-Вик Дания тажына сатылуы және Ресей патшалығына аумақ жоғалуы) әрекетке келді. 1575 жылы Московия Ливониядағы Данияның талап-арыздарына шабуыл жасағаннан кейін Фридрих II, Киелі Рим императоры сияқты, бәсекеден шықты. Осыдан кейін Иоанн III Швеция бақылауында болған жерлерді алуға ұмтылысын тоқтатты, өйткені Московия бақылауындағы жерлерді алды. Ол келесі екі жылдық бейбітшілік кезеңін жақсырақ жағдайға түсу үшін пайдаланды. 1578 жылы ол күресті қайта бастады, Ливония үшін ғана емес, сонымен қатар барлық жер үшін, өйткені ол Речь Посполитамен (Польша-Литва одақтастығымен) жасасқан келісімге сәйкес. 1578 жылы Магнус Речь Посполитаға зейнетке шықты, ал оның інісі Ливониядағы жерді толығымен тастап берді.
Видземе Тәуелсіз Латвияда 1918-1940
Тәуелсіз Латвияда екі дүниежүзілік соғыс аралығында оңтүстік Ливония Видземе деген дәстүрлі латыш атауымен әкімшілік аймаққа айналды, оған Рига, Цесис, Вальмира және Валка округтері кірді. Бұл округтер сол кезде әлдеқайда ірі болған.
Остланд 1941-1944 жылдар
Остланд 1941 жылғы 17 шілдедегі Фюрердің жарлығымен «Großdeutsches Reich» (Ұлы германдық рейх) әкімшілік бірліктері ретінде құрылған рейхскоммиссариаттардың бірі болды. Рейхскоммиссариаттардың құрылымы осы жарлықта белгіленді. Рейхскоммиссариаттардағы жергілікті басқару Эстонияда «Ұлттық директор» (рейхкомиссар), Латвияда «Женералдық директор» және Литвада «Женералдық кеңесші» арқылы ұйымдастырылуға тиіс болды. Рейхскоммиссариат Остландтың жергілікті басқаруы рейхкомиссар Хинрих Лохсеге бағынды. Оның төменгі сатысында әкімшілік иерархия орналасты: әрбір генерал-безіркені генерал-комиссар басқарды, ал аймақтық комиссарлар (Gebietskomissars) мен бас комиссарлар (Hauptkomissars) сәйкесінше Крайсбиеттер (Kreisbietes) мен Гауптгебиеттерді (Hauptgenbietes) басқарды. Альфред Розенбергтің (Оккупацияланған шығыс аумақтар жөніндегі рейх министрлігінің министрі) министрлік өкілеттігі іс жүзінде шектеулі болды. Бірінші себебі, көптеген практикалық мәселелер басқа органдармен шешілді: Вермахт пен СС әскери және қауіпсіздік мәселелерін басқарды, Фриц Саукель (рейх еңбек директоры) еңбек ресурстарын және жұмыс орындарын бақылады, Герман Геринг пен Альберт Шпеер аумақтардағы экономикалық мәселелерді толыққанды басқарды, ал рейхтік пошта қызметі Шығыс аумақтарындағы пошта байланысын ұйымдастырды. Остландтың істеріне Германияның орталық үкіметінің министрліктерді басып тастап араласуы «Sonderverwaltungen» (арнайы басқару) деп аталды. Кейін, қыркүйек айында, шілдеде қабылданған азаматтық басқару ресми түрде құрылды. Лохсе және, осыған байланысты, Кох өздерінің аумақтарын гауляйтерлердің тәуелсіздігі мен билігімен басқаруға тырысып, оның билігіне бағынбады. 1942 жылғы 1 сәуірде оккупацияланған кеңестік аумақтардың азаматтық басқару бөлімінде «арбайтсберейх» (arbeitsbereich, «жұмыс аймағы», рейхтен тыс партиялық кадрлар ұйымының атауы) құрылды. Содан кейін Кох пен Лохсе онымен байланысты тоқтатып, Мартин Борман мен партия канцеляриясы арқылы тікелей Гитлермен қарым-қатынас жасауды жөн көрді. Осы процесте олар СС сияқты басқа да барлық ықпалды тұлғаларды ығыстырды, тек Орталық Беларусьта ғана HSSPF Эрих фон дем Бах-Зелевскийдің әскери және азаматтық басқару аумақтарын қамтитын арнайы құқығы болды және «партизанға қарсы» қылмыстарға қатысты.
Балтық елдері 1990 жылдан бері
Ливонияның тарихи аймағы сол кезден бері Латвия мен Эстония арасында бөліскен. Ливон тілінде екінші тіл ретінде 100-ден аз адам сөйлейді, және оның жоғалуға жақын тұрғаны айтылуда. Соңғы туған ливон тілдісі 2013 жылдың маусымында қайтыс болды. Ливон халқының ресми емес әнұраны – Min izāmō, min sindimō, ол фин және эстон әнұрандарының әуенімен ортақ.