Кіріспе

Вильянди (Эстония) — Эстонияның оңтүстігіндегі қала және муниципалитет. 2019 жылғы мәлімет бойынша, халқы 17 407 адамды құрайды.

Демография

Эстониялықтар866792.21099893.31089098.01542286.11797186.31946987.02009387.11899591.51644394.11623094.1
Орыстар1241.322041.731191.0719129.1920139.0018998.2310855.236483.715082.95
Украиналықтар20.021510.732120.953631.571940.931280.731690.98
Беларусьттар500.24900.401000.43550.26350.20330.19
Финндер200.17120.113731.793811.703441.492411.161050.60930.54
Яһудилер1311.391211.03220.11160.07150.0660.0380.0530.02
Латвиялықтар410.35170.15260.12350.16330.1480.0430.02140.08
Немістер3323.533452.93540.24490.21100.0570.04170.10
Татарлар00.0090.04140.0680.0460.0360.03
Поляктар130.11170.15200.09200.0970.0380.05110.06
Литвалықтар60.0510.01190.09190.08300.13210.10150.09130.08
Белгісіз00.0060.0520.0200.0000.0000.0000.00680.3390.05220.13
Басқалар1421.51320.27510.46249413.92901.39500.221200.52580.28580.331260.73
Барлығы9396100117881001110910017916100208141002236810023080100207561001747310017245100

География

Қала Вильянди көлінің солтүстік-батыс жағасында орналасқан, ол көне арнада жатыр. Қала аумағының 27%-ын жасыл аймақтар құрайды. Қоғамдық жасыл аймақтардың жалпы ауданы шамамен 418 гектарға жетеді, оның ішінде 92 гектары саябақтарды құрайды. Ең ірісі – табиғат қорғауындағы Касл паркі, сондай-ақ Валуожа паркі, Кигепарк және Ууэвески паркі де айтуға лайық. Басты ағаш түрлері – емен, жалған жұбын, қайың және қарағай. Ең әсем ағаштармен көмкерілген даңғылдар – Марамаа (Август Марамааның құрметіне аталған, Вильянди қаласының екі мәрте мэрі) және Лембиту даңғылдары. Шетелдік түрлердің ішінде америкалық лаврды Кёлер даңғылында, ал Дуглас шыршасын Уус көшесінде кездестіруге болады.

Экономика

2005 жылдың 1 мамырында Вильяндиде 871 кәсіпорын тіркелді, олардың 50% қызмет көрсету саласында, 45% сауда саласында және 5% өндіріс саласында қызмет етті. Басты өнеркәсіп салалары: құрылыс материалдары, тоқыма, азық-түлік және нан пісіру өнеркәсібі. 2005 жылы «Жыл инвесторы» атағы AS Viljandi Veevärk сумен жабдықтау операторына, «Жыл жұмыс берушісі» атағы AS Toom Tekstiil компаниясына, ал «Жыл демеушісі» атағы AS Viljandi Metall компаниясына берілді. Вильяндиде еңбекке жарамды жастағы халық арасындағы жұмыссыздық деңгейі шамамен 3% болды.

Көлік

Қазіргі уақытта 3 түрлі көлік құралын пайдалануға болады – тегін қалалық автобустар, автомобиль және теміржол. Ең маңызды нысандардың бірі – 1897 жылы ашылған Вильянди теміржол станциясы, одан Леллі-Вильянди және Вильянди-Мясакула теміржолдары өтеді.

Білім

Вильяндиде 7 мектеп және 7 балабақша, кәсіптік орта мектеп және университет колледжі бар. Спорт, музыка сияқты салалардағы қосымша білім беру және іс-шаралармен айналысатын әртүрлі мекемелер арнайы қызығушылықтарды қанағаттандырады. Вильянди округінің Жастар орталығы түрлі ақпараттық және кеңес беру қызметтерін табысты ұсынады.

Кәсіптік білім беру

Кәсіптік білімді Вильянди бірлескен кәсіптік орта мектебінде алуға болады.

Жоғары білім

Жоғары және қолданбалы жоғары білімді Тарту университетінің Вильянди мәдениет академиясында алуға болады.

Спорт

Вильяндиде кәсіби спортшылар мен әуесқойлар үшін спорттық жарыстар ұйымдастырылады. Отбасылық спорттық шаралар, жексенбі күндері шаңғы тебу, көктем мен күзде велосипедпен саяхаттау өте танымал. Қалада 53 спорт клубы, үлкен спорт залы және Маагумназиумның жаңа спорт залы бар. Сонымен қатар, 2014 жылы елдегі алғашқы жасанды жылдам сырғанау трассасы ашылды. Жақын арада Вильянди көлінің айналасындағы жүгіру және велосипед жолы толықтырылады. Мяннимяэде скейтборд пен роликтерге арналған жаңа алаң салынды. Көл жағасында теннис корты мен қалалық стадион орналасқан. Вильяндиде бірнеше жарыс өткізіледі – Вильянди және Паала көлдерінің айналасында, сондай-ақ Трепимяги сатыларымен жоғары-төмен жүгіру. Ең ұзақ дәстүрі – Вильянди көлі айналасындағы жарыс 1928 жылдан бері өткізіліп келеді. Бұл жарыс жыл сайын 1 мамырда өтіп, соңғы жылдары шамамен 1300 қатысушы болады. Жеңімпаздардың есімдері тас бағаналарға қашап жазылады. Аңызға айналған Хуберт Пярнакиви, оның ескерткіші де жарысқа деген құрметті білдіреді, бұл жарысты 11 рет жеңіп алған. Вильяндиде гандбол, футбол, волейбол, баскетбол, күрес, садақ ату және ескек су спорты да танымал.

Вильяндидің қайықтағысы

Көп жағдайда халық әнінде Вильянди қайықтағысы туралы айтылады немесе оның аңызы әңгімеленеді. Ескі заманда, жас шағында ол бір жаз кешінде бір қызды көлден әкеп, оның көк көзіне баурап қалған екен. Көлде не болғанын ешкім білмейді, бірақ қарсы жақтағы қыз оған амандасып, келіп кетіпті. Дегенмен, қазір сұр шашты қартқа айналған қайықтағы, сол әдемі көк көздерді қайта көргісі келіп, бүгінгі күнге дейін көлде қайық жүзіп жүр дейді. Тағы бір әңгімеде, бұл Гаужадан келген қайықтағы еді, ол өзі сүйгеніне ән арнаған. Жас бойжеткен Вильяндиге жақын көшіп келген соң, ән де өзгеріпті.

Халықаралық қатынастар

Вильянди тарихи Ханза қаласы болып, Ханза халықаралық қалалар лигасының мүшесі.