Кіріспе
Платбоу – қимасы шамамен тікбұрышты, иілімі жоқ, жазық және салыстырмалы түрде кең аяқтары бар садақ. Аяқтары салыстырмалы түрде кең болғандықтан, платбоулар әдетте тұтқаға қарай тарылып, тереңдейді, ал дөңгелек, иілмейтін тұтқасы ұстауды жеңілдетеді. Бұл конструкция ұзын садақтан өзгеше, оның аяқтары дөңгелек немесе D пішіндес қимамен жасалады және әдетте тұтқасы ең кең болады. Платбоу ұзын садақтай ұзын немесе қысқа болуы мүмкін. Әдеттегі ұзындығы платбоу үшін, ағылшын longbow үшін және соғыс садағына арналған ағылшын longbow үшін осылай болады, бірақ бұл стильдер бір-бірімен шатасуы мүмкін. Дәстүрлі платбоулар көбінесе бір тікелей ағаштан жасалған садақтар (бір бөліктен жасалған садақтар) болады, бірақ ламинатталған және композиттік платбоулар да ежелгі және қазіргі заманда жасалған. Қазіргі заманғы платбоуларда көбінесе шыны талшық қолданылады.
Тік төртбұрышты қиманың артықшылықтары
Платбоу – бұл дерлік барлық материалдар үшін артықшылықты садақ конструкциясы, себебі кернеу дөңгелектелген бөліктерге қарағанда біркелкірек таралады. Садақ буыны – бұл негізінен иіліп тұратын сәуле, және кез келген иілген сәуледе бейтарап осьтен (иілген сәуленің ортасындағы, тартылысқа немесе қысымға ұшырамайтын сызық: Иілу мақаласындағы схеманы қараңыз) алшақтаған сайын материалдағы кернеу арта түседі. Ұзын садақ сияқты, егер буын дөңгелектелген болса, материалдың бір бөлігі бейтарап осьтен алшақ орналасып, осылайша үлкен кернеуге ұшырайды. Платбоуда, жалпақ ішкі және сыртқы беттері барлық ең көп кернеуге ұшыраған материалдың бейтарап осьтен бірдей қашықтықта болуын қамтамасыз етеді, жүктемені кеңірек буынға таратып, кернеуді азайтады және нашар ағаштардың бұзылу қаупін (жарылуын немесе қайтымсыз иіліп, садаққа қажетті серпінділігін жоғалтуын) азайтады. Тек өте серпімді ағаштар ғана тиімді және қуатты ағаштан жасалған ұзын садақты жасауға мүмкіндік береді.
Тиісті ағаш
Әлемнің көп бөлігінде, кең таралған қатты ағаштардан тамаша садақтар жасауға болады. Қолжетімді және қолайлы ағаштарға шаған (Еуропаның батпақты жерлерінен табылған садақтардың куәсі болған ежелгі Еуропада қолданылған), жапырақталған қайын, сикомор, жеміс ағашы және емен жатады. Флэтбоу (жазық садақ) дизайны тығыз, жоғары беріктікке ие ағаштарға да ыңғайлы, мысалы, хиккори және әсіресе осаж апельсині (көптеген американдық тайпалар садақ жасау үшін бағалаған ағаш).
Тік төртбұрышты қиманың кемшіліктері
Тар, дөңгелек пішінді ұзын садақ дизайнымен салыстырғанда, садақ жасаушы кеңірек таяқтан бастауы керек, шамамен тікбұрышты қимаға қол жеткізу үшін көбірек уақыт жұмсауы керек, сондай-ақ садақтың арт жағындағы өсу сақиналарын кесуге тура келуі мүмкін.
Тарихи қолданысы
Флатоктарды Хупа, Карок және Вампаноаг сияқты американдық тайпалар, ежелгі еуропалықтар, кейбір инуиттер тайпалары, финно-угриктер және оқ атар қару пайда болғанға дейінгі көптеген халықтар аң ауу және соғыс үшін қолданған, себебі ұзын садақтардан өзгеше, жақсы флатоктарды алу үшін түрлі-түрлі ағаштарды пайдалануға болады. Мезолиттен кейін Еуропада флатоктардың маңызы азайды, олардың орнына қауқақ шаған садақтары қолданыла бастады. Англиялық ұзын садақтарға қажетті шаған ағашының саудасы шаған ағашының қорының үлкен аумақта азаюына себеп болды. Қазіргі уақытта Андаман аралдарындағы Сентинель тайпалары флатоктарды қолданады. Флатоктар Финляндия сияқты суық аймақтарда сақталған, себебі онда шаған ағашы климаттың қолайсыздығынан табиғи түрде өспейді. Традициялық фин флатогы күлден немесе қайың/қайрағай ламинатынан жасалады, ал садақтың ұштары (сияхтар) долана жемісінен жасалып, балықтың қабығын аздаған сумен пісіріп, қою, шырышты, сұр қомыз тәрізді ерітіндіге дейін қайнату арқылы алынған желіммен біріктіріледі. Мұндай желім толығымен су өткізбейді, сондықтан садақтар көбінесе қайың қабығының жіңішке жолақтарымен оралып, ауа райы мен ылғалдан қорғалады. Шаған ағашы Финляндияда импорттық материал ретінде қол жетімді болған (ол Оңтүстік Швеция мен Данияда өседі және тіпті онда өсірілген), бірақ ол ауыр жұмысқа жарамсыз деп есептелген, себебі суық температурада нәзік болады, ал терілерді аулау маусымы қаңтар және ақпан айларында, терілердің ең жақсы кезінде болады.
Американдық ұзын садақ
Американдық ұзын садақ, сонымен қатар американдық жартылай ұзын садақ (ASL) деп аталады, кейде қате түрде американдық жазық садақ деп аталады (жазық садақтың дұрыс анықтамасы үшін жоғарыда қараңыз), 1930 жылдары жасалды. Бұл садақ таяқшасының ең тиімді қима пішінін анықтау бойынша жүргізілген ғылыми зерттеудің нәтижесі болды. Бұл зерттеудің ағылшын ұзын садағының D тәрізді қимасының басқа барлық конструкциялардан неліктен артық екенін түсіндіруі күтілді. Бірақ, нәтижесінде ең жақсы қима қарапайым тіктөртбұрыш екені анықталды. Американдық ұзын садақ осы зерттеу нәтижелерін ағылшын ұзын садағына қолдану арқылы жасалды. Соның нәтижесінде, тиімдірек және тұрақтырақ садақ пайда болды, оны көбірек таралған ағаштардан жасауға болады. Американдық ұзын садақ пен жазық садақтың басты айырмашылығы – жазық садақтың кең таяқшалары және тар тұтқасы бар. Ал американдық ұзын садақтың таяқшалары тар, ал тұтқасы шамамен бірдей енде болады. Американдық ұзын садақты Говард Хилл танымал етті және ол сол кездегі нысанаға ату үшін ағылшын ұзын садағын жылдам ығыстырды. Говард өзі оны жартылай ұзын садақ деп атады. Ұзақ өтпей, Говард өзінің садақтарының сыртқы және ішкі жағында шыны талшығын қолдана бастады. Осының салдарынан ASL кейде Хилл стиліндегі садақ деп те аталады. Американдық ұзын садақты қазір нарықта ұзын садақ немесе гибридтік ұзын садақ деп таныстырылатын, 90-шы жылдарға дейін жартылай иілгіш садақ деп аталған жаңа өніммен шатастыруға болмайды. IFFA (Халықаралық далалық садақ ату қауымдастығы) қазіргі заманғы немесе гибридтік ұзын садақты ұзын садақ ретінде танымайды, сондықтан олар иілгіш садақтар санатында атылады.