Кіріспе

Франциядағы мәдени және тарихи аймақ Лотарингия - Францияның солтүстік-шығысындағы мәдени және тарихи аймақ, қазір Гранд-Эст әкімшілік аймағында орналасқан. Оның атауы ортағасырлық Лотарингия патшалығынан (855959 ж.т.) шыққан, ол өз кезегінде император Лотарий I немесе король Лотарий II есімін алған. Кейіннен Лотарингия 1766 жылы Франция Корольдігіне қосылғанға дейін Лотарингия Герцогтігі ретінде басқарылды. 1982 жылдан 2016 жылдың қаңтарына дейін Лотарингия Франция әкімшілік аймағы болды. 2016 жылы қайта ұйымдастыру аясында ол жаңа Grand Est аймағының бөлігі болды. Қазіргі Францияның аймағы ретінде Лотарингия төрт департаменттен тұрды: Мюрте-э-Мозель, Мез, Мозель және Вогеж (тарихи тұрғыдан алғанда, аймақта Жоғарғы Марна департаменті орналасқан), оның ішінде 2337 коммуна бар. Мец - аймақтық префектура. Лотарингияның ең үлкен метрополитен аймағы - Нанси, ол ғасырлар бойы герцогтіктің ордасы ретінде дамыған. Лотарингия Германия, Бельгия және Люксембургпен шекаралас. Оның тұрғындары француз тілінде Lorrains және Lorraines деп аталады және олардың саны шамамен 2 356 000 - ды құрайды.

Тарих

Лотарингияның шекарасы оның ұзақ тарихында жиі өзгерген. Лотарингияның орналасуы оны төрт елдің жол қиылысы ретінде ең маңызды стратегиялық активке айналдырды. Бұл, саяси одақтармен, неке одақтарымен және ғасырлар бойы билеушілердің Шығыс пен Батыс арасындағы жақты таңдау қабілетімен бірге оған бүкіл Еуропа тарихын өзгертуде өте күшті және маңызды рөл берді. Оның билеушілері бүкіл Еуропаның патшалық отбасыларымен үйленді, патшаны құрушы болды және Киелі Рим империясының, Австро-Венгрия империясының және басқалардың тақтарында билеушілерді отырғызды. 840 жылы Ұлы Карлдың ұлы Луи Богобоязненный қайтыс болды. 843 жылы Верден келісімінің негізінде Каролингтер империясы Людовиктің үш ұлы арасында бөлінді. Орта Франкия деп аталатын ортаңғы патшалық Лотар I-ге жеткен, ол Солтүстік Германиядағы Фризиядан төменгі елдер, Шығыс Франция, Бургундия, Прованс, Солтүстік Италия арқылы Римге дейін жеткен. Лотар I қайтыс болғаннан кейін 855 жылы Прум шартына сәйкес Орта Франция үшке бөлінді, солтүстік үштен бірі Лотарния деп аталып, Лотар II-ге өтті. Лотарингия Шығыс және Батыс Франкияның арасында орналасқандықтан, билеушілер 870 жылдан бастап герцогтік ретінде танылды, бұл герцогтікке шығыс немесе батыс Каролинг патшалықтарымен одақтасуға және өзін-өзі сәйкестендіруге мүмкіндік берді. Осылайша, ол есімде герцогтік болған, бірақ дербес патшалық ретінде жұмыс істеді. 870 жылы Лотарингия Шығыс Франкиямен одақтасып, автономиялы герцогтікке айналды. 962 жылы Остон I, Киелі Рим императоры, империяны қалпына келтірген кезде (реставрация импери), Лотарингия Киелі Рим империясының құрамындағы автономды Лотарингия герцогтігі болып тағайындалды. Ол осы мәртебені 1766 жылға дейін сақтады, содан кейін ол мұрагерлік заң бойынша Франция Корольдігіне туынды аристократиялық үй одақтары арқылы қосылды. Бұл үйлердегі мұрагерлік, басқа тарихи оқиғалармен қатар, кейінірек Лотарингияның өз герцогтігі мәртебесін қалпына келтірмек, бірақ басшылықта вакуум пайда болды. Оның герцогы Франсуа Стефан де Лотарингия Франциск I ретінде Киелі Рим империясының тағына отырды, ал оның ағасы, Лоррейннің ханзадасы Карл Александр Австрияның Нидерландының губернаторы болды. Саяси себептермен ол өзінің бірінші әйелі, Австрияның Архигерцогинясы Мария Аннадан тумаған мұрагерлерді жасыруға шешім қабылдады. Басшылықтағы бос орын, Француз революциясы, және көптеген ұлтшылдық соғыстардан туындаған саяси нәтижелер мен өзгерістер, ақыр соңында Лотарингияның қазіргі Франция Республикасының тұрақты бөлігіне айналуына әкелді. Соғыстар салдарынан ол бірнеше рет Германияның бақылауына түсті, өйткені ұлттар арасындағы шекара ауысты. Лорейндік сепаратистер XXI ғасырда өмір сүрсе де, олардың саяси күші мен ықпалы елеусіз. Лотарингияның бүгінгі сепаратизмі саяси тәуелсіздікке ұмтылудан гөрі, оның мәдени болмысын сақтаудан тұрады. Лотарингия француз және неміс мәдениеттерінің қиылысында, 12-13 ғасырларда Гогенштауфен императорларының қол астында экономикалық, көркемдік және мәдени өркендеуді бастан кешірді. Еуропаның басқа жерлерімен бірге бұл өркендеу 14 ғасырда Лотарингияда қатал қыс, нашар егін жинау және Қара өлім салдарынан аяқталды. Қайта өркендеу дәуірінде Лотарингияға отыз жылдық соғысқа дейін гүлденген өркендеу оралды. 1766 жылы Франция Лотарингияны мұра етті. Аймақтың орналасуы тұрғындардың аралас болуына себеп болды. Солтүстік бөлігінде көбінесе неміс, Лотарингия франкондары және басқа неміс диалектілері қолданылады. Күшейтілген орталықтандырылған ұлтшылдық көптілді шекараларды қалыптастырған феодалдық жүйені алмастыра бастады, ал француздық оккупацияға қарсы көтеріліс аймақтың алғашқы жеке басын көптеп өзгертті. 1871 жылы Германия империясы Лотарингияның бір бөлігін (Bezirk Lothringen, қазіргі Мозель департаментіне сәйкес) қайтарып алды. Департамент жаңа Германия империясының Эльзас-Лотарингия императорлық аумағының құрамына кірді. Француз Үшінші Республикасында реваншистік қозғалыс осы аумақты қайтару үшін дамыды. Императорлық Германияның әкімшілік қызметі француз тілі мен мәдениетін жоғары неміс тіліне, яғни әкімшілік тілге (Geschäftssprache) қатты кедергі келтірді. Ол неміс тілін неміс тілінде сөйлейтін деп санаған немесе белгілеген аудандардағы мектептерде неміс тілін қолдануды талап етті, бұл көбінесе ерікті түрде жіктеледі. Француз тіліне франкофондық деп танылған муниципалитеттердегі бастауыш және орта мектептерде, сонд�...

География

Лотарингия - Франциядағы үш елмен шекаралас жалғыз аймақ: Бельгия (Валония), Люксембург және Германия (Сарланд, Рейнланд-Пфальц). Ол сондай-ақ Франш-Конте, Шампан-Арден француз аймақтарымен шектеседі, олар кейде тарихи Лотарингияның бөлігі болған, ал Эльзас, әлі де Лотарингияның бір бөлігі болып табылады, бірақ қазір жеке әкімшілік аймақ болып табылады. Өңірдің көп бөлігі Париж алабының бір бөлігін құрайды, ал таулы алқап реке аңғарларымен кесіліп, солтүстікке қарай оңтүстікке қарай кюсталарды ұсынады. Шығыс бөлігі Вогездермен өткір. Лотарингия арқылы көптеген өзендер ағады, соның ішінде Мозель, Мюрте және Мез. Олардың көпшілігі Рейн су бассейнінде орналасқан. Лотарингияда континенттік әсері бар мұхиттық климат бар.

Палеонтология

Лорейнзавр, Орта юра (Байоц) кен орындарынан шыққан плиозавр, Лотарингияда табылды және 2023 жылы осы аймақтың атымен аталды.

Тіл және мәдениет

Лотарингияның көпшілігі француздық ерекшеліктерге ие, оның солтүстік-шығыс бөлігіне қарамастан, қазіргі Мозель деп аталады, оның халқы тарихи неміс тілінде сөйлейтін. 1871 жылы Бисмарк Франко-Прус соғысындағы шешуші жеңісінен кейін қазіргі Лотарингияның үштен бір бөлігін жаңа федерация Германия империясына қосып алды. Бұл даулы үшінші елдің мәдениеті француз немесе неміс деп оңай жіктелмейді, өйткені бұл жерде роман және неміс диалектілері қолданылады. Көптеген шекаралық аймақтар сияқты Лотарингия да стандартты француз немесе неміс тілдерімен өзара түсініспейтін этностар мен диалекттердің жапсырмасы болды (Мозельдің тілдік шекарасын қараңыз). Дәстүр бойынша Лотарингияда екі тіл қолданылады. Біріншісі - Лоррейн, ол өлмей жатқан азшылықтың роман тілдері, олар оңтүстік-шығыс Лотарингияда сөйлейді. Екіншісі - Лотарингия франкониясының неміс диалектісі, солтүстік және батыс Лотарингияда өз бетінше тіршілік ететін үш франкония диалектілерінің тобы. Олар франкония тілінде жалпы Plàtt немесе франсик немесе француз тілінде platt (lorrain) деп аталады (роман тіліндегі Лорранмен шатастырмау керек). Қазіргі кезде негізінен ауылдық және оқшауланған, бұл диалектілер бір-бірін түсінуге бола тұра, аймақта бірінен-бірі өзгешеленеді. Лотарингия франкониясы оңтүстікке қарай орналасқан көршілес алсасалықтан ерекшеленеді, бірақ екеуі жиі шатастырылады. Екеуінің де ресми мәртебесі жоқ, бірақ алсась тілі әлдеқайда кең таралған. Техникалық тұрғыдан алғанда, Лотарингия франкониясы - бұл тарихи үш диалекттің барлық терминін қамтиды: Люксембург, Мозель франкониясы және Рейн франкониясы. Олардың әрқайсысы Германияның Рейнланд аймағында сөйленетін диалекттерге ұқсас. Франциядағы көптеген аймақтық тілдер сияқты (мысалы, баск, бретон, батыс фламанд, каталан, провансаль және алсаса тілдері көршілес Лотарингияның диалектілеріне жақын), лорен және лорен франкондары негізінен француз тілімен алмастырылды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы орталық үкіметтің ұлтшылдық саясаты мемлекеттік мектептерде тек француз тілінде оқытуды талап етті. Алайда қазір Лотарингия франкониясын қайта жаңғыртуға күш салынуда, оның тілдік өміршеңдігі әлі де салыстырмалы түрде жоғары. Соңғы уақытта франкония аймақтарында екі тілді белгілерді қолдану және ата-аналары өздерінің ата-бабаларының тілін сөйлей алмайтын жас балаларға франкония тілінде сабақ беру қолға алынды.

Лотарингияның кресті

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде крест Шарль де Голльдің қол астында еркін француз күштерінің (фр. Жорж Тьерри д'Аргенлие Лореннің крестін еркін француздардың символы ретінде қабылдауды ұсынды. Жалпы бұйрықта No 1940 жылдың 3 шілдесінде Вице-адмирал Эмиль Музельер екі күн бойы еркін француздың теңіз және әуе күштерінің бастығы болды. Ол француз түстерін қызыл Лотарингия крестімен және Лотарингия крестімен бейнеленген кокаданы көрсететін бу байрағын жасады. Де Голль өзінің туған ауылы Коломби-ле-Дюс-Эглис қаласында 44,3 метрлік Лотарингия крестімен еске алынды.

Ішкіштер

Шарап: Өңірдегі ең танымал шарап - Côtes de Toul. Мозель, Сейль, Мец және Серк аңғарларында жүзімдіктер бар. Арақ: Тарихи тұрғыдан алғанда, Лотарингияда көптеген сыра өндіру орындары болған. 1897 жылы 20 маусымда құрылған Champigneulles сыра зауыты - бұл соңғы қалған ірі сыра зауыты. 2016 жылы ол Францияда Кроненбургтен кейін екінші ірі сыра өндіруші болды.

Дәстүрлер

Лорейннің Рим католик мұрасы бар. Әр ауылдың өз шіркеуі бар, бірақ олардың көбісінде діни қызметкер жоқ. Әдетте, шіркеу қоңыраулары Ангельус уақытын жариялау үшін соғылады (әдетте, сағаттарды белгілейді). Дәстүр бойынша олар Пасхаға дейінгі қасиетті аптада жол ақысын төлемейді. Оның орнына ауыл балалары "Бұл - періште!" деп жар салып, шайқас ойнайды. (Бұл - "Ангельус"). Пасхадан кейін балалар үйден-үйге барып, қызметтері үшін кішкентай сыйлықтар алады. Синтерклаастың туған күні Лотарингияда атап өтіледі, онда оны "Сан Николас" деп атайды. Жыл сайын 150 мыңнан астам адам Нансидің көшелеріне Синтерклаасты атап өту үшін жиналады. Бұл санның жалпы саны аймақтың басқа аймақтарында жиналады.

Тұрғын үй

Вогеж тауларында орналасқан шашыраңқы қоныстардан басқа, дәстүрлі фермаларда желілік ауылдарды құрайтын, бір-бірімен байланыстырылған үйлер бар. Олар жолдан өте алыс орналасқан. Үй мен жол арасындағы жер l'usoir деп аталады. 1970 жылға дейін қоқыс үйірмесі ауыл шаруашылығы құралдарын, отын немесе тыңайтқыштарды сақтауға арналған. Бүгінде бұл жерді әдетте бақ немесе көлік тұрағы ретінде пайдаланады. Үш жылдық соғыстан кейін жиһаздар өзіндік ерекшелік алды: "Лоррен стилі".

Экономика

44 млрд. евро (2000 жылы) Лотарингия Франция ЖІӨ-нің 3,4%-ын өндіреді. Халық саны бойынша 11-ші орында тұрса да, ол ЖІӨ бойынша Франциядағы 22 аймақтың ішінде 8-ші орында тұр. Бұл оны Эльзас және Иль-де-Франс (Париж) аймақтарымен бірге елдің ең жоғары экономикалық өнімі бар аймақтарының біріне айналдырады. Соңғы жылдары логистика және қызмет көрсету салалары ең қарқынды өсімге ие болды. Дәстүрлі өнеркәсіптер (текстиль, тау-кен, металлургия) қайта құрылымдаулар мен кейбір жұмыс орындарының оффшорға көшірілуіне байланысты құлдырап отыр. Нәтижесінде, аймақта жұмыссыздықтың өсуі байқалады, бірақ оның деңгейі ұлттық орташа көрсеткіштен төмен. 1997 жылы Лотарингиядағы соңғы темір кен кен орны жабылды, онда 50 миллион тоннадан астам темір өндірілген. ЛотарингияФранцияЖІӨ 2000 жылы€44,3 млрд€1,816 трлнЕгіншілік2,5%2,8%Өнеркәсіп30,7%25,6%Қызмет66,8%71,6%Жұмыссыздық 2002 жылдың маусым айында8,4%9%