Кіріспе

Люксембург – Солтүстік-Батыс Еуропаның Төмендік елдерінде орналасқан шағын мемлекет. Ол батыста және солтүстікте Бельгиямен, оңтүстікте Франциямен, шығыста Германиямен шектеседі. Люксембург теңізге шығу жолы жоқ, Солтүстік теңізден Бельгия арқылы бөлінген. Елдің топографиясы айқын түрде екіге бөлінеді: солтүстік бөлігінің үштен бірін алып жатқан төбелі Эйслек және оңтүстік бөлігінің үштен екі бөлігін құрайтын жазық Гутланд. Елдің ең ұзын өзені – Сауэр, ол Мозель өзенінің саласы болып табылады және Мозель алабы Люксембургтің көбісін қамтиды. Басқа ірі өзендерге оңтүстіктегі Альзетте және солтүстіктегі Вильц жатады. Елордасы және ең ірі қаласы – Люксембург қаласы, ол Гутландта орналасқан, сондай-ақ елдің көптеген негізгі халық орталықтары, оның ішінде Эш-сюр-Альзетте, Дюделанж және Дифферданж да осы аймақта орналасқан. Люксембург қаласынан басқа, басқа маңызды қалалар көбінесе оңтүстік Ред-Ланс аймағында орналасқан, ол Люксембург пен Франция арасындағы оңтүстік шекарасы бойында жатыр.

Топография

Люксембургтің шағын ауданына қарамастан, топографиясы әртүрлі, ландшафты екі негізгі ерекшелікпен сипатталады. Елдің солтүстік бөлігі Арден платосының бір бөлігін құрайды, ондағы таулардың биіктігі әртүрлі. Елдің қалған бөлігі кең жазықтармен және иілген далалармен жабылған. Елдің оңтүстік бөлігінде Люксембург қаласы, ел астанасы орналасқан.

Еуропаның жасыл жүрегі

Жерді өңдеу өте қиын болғандықтан, жердің көп бөлігі мал жайылымына пайдаланылады. Арден аймағына сонымен қатар Үстіңгі Сур Ұлттық паркі кіреді, ол маңызды қорғалатын аймақ және жаяу жүргіншілерге арналған демалыс орны. Сур өзенінің оңтүстігіндегі елді "Гутланд" деп атайды. Бұл аймақ елдің үштен екісінен сәл артық бөлігін құрайды. Жер бедері орташа биіктікте бірте-бірте көтеріліп, төмендейді. Шаруашылықтың негізгі түрі – егіншілік, себебі "Гутланд" атауы құнарлы топырақтан және герцогтіктің бұл бөлігінде Эйслек аймағына қарағанда жылы, құрғақ жаздардың болуынан туындайды. Осының нәтижесінде, клубника, алма, алмұрт және шие сияқты көптеген көкөністер мен жемістер өсіріледі. Бұл аймақтағы өзен эрозиясының нәтижесінде терең шатқалдар мен үңгірлер пайда болған, бұл керемет көріністерге әкеп соқты. Елдің оңтүстігінде "қызыл тау жыныстарының мекені" орналасқан – бұл жерде табылған минералдарға сілтеме. Темір кеніне бай бұл аудан Рим дәуірінен бастап, тіпті одан бұрын да кен өндіру және ауыр өнеркәсіптік аймақ болып келген және 19 км-ден астам (12 миль) созылады. Темір және болат зауыттарының биік мұржалары – индустриалды оңтүстіктің ерекше белгісі. Шығысқа қарай Мозель өзенінің жүзімдіктерге толы аңғары жатыр. Көптеген ауылдар өзен жағасындағы жүзімдіктер мен терең шатқалдарда орналасқан. Көптеген ауылдарда кем дегенде бір шарап фабрикасы бар. Сондай-ақ, шығыста "Кіші Швейцария" аймағы орналасқан, ол ерекше тас формацияларындағы орманды шатқалдармен және тік жарлармен сипатталады.

Өзендер мен көлдер

Люксембургте Эйш, Альзетте және Петруссе сияқты бірнеше шағын өзендер бар, бірақ басты өзен – Мозель, оның салалары Сур және Оур. Олардың арналары Люксембург пен Германия арасындағы табиғи шекара құрайды. Олардың жағалауларында елдің көптеген ортағасырлық қамалдары орналасқан. Мозель өзені Францияның солтүстік-шығысында басталып, Люксембург арқылы солтүстікке қарай 31 шақырымға ағып, Германияның Кобленц қаласында Рейн өзеніне қосылады. Мозель өзені ұзын және 64 шақырымдық каналдар арқасында кеме жүзе алады. Өзеннің иректелген арнасын жасыл еңістер мен жүзімдіктермен қапталған. Бельгиядан басталатын Сур өзені 172 шақырым (107 миль) шығысқа қарай Люксембург арқылы ағып, Мозельге құяды. Оның иректелген арнасы Люксембургті шығыстан батысқа қарай кесіп өтеді. Солтүстік-шығыс шекарасымен ағатын Оур өзені Сур өзенінің саласы болып табылады. Оның аңғары табиғаты бұзылмаған жерлермен қоршалған. Жоғарғы Сур көлі – Ұлы Герцогтіктегі ең үлкен су кеңістігі. Жасыл өсімдіктер мен тыныш бұлақтармен қоршалған көлде жүзу, каноэ және каяк сияқты су спорты түрлері дамыған. Мұндай көңіл көтеру туристерді қызықтырып, жергілікті қолөнер кәсібінің өркендеуіне әкелді. Эш-сюр-Сур қаласы көлдің бір шетінде орналасқан. Одан жоғарыда өзенге бөгет салынды, нәтижесінде 10 шақырымдық аңғарда гидроэлектр станциясы құрылды. Жоғарғы Сур бөгеті 1960 жылдары елдің ауыз су қажеттілігін қанағаттандыру үшін салынды.

Климат

Люксембург Батыс Еуропаның континенттік климат аймағының бір бөлігі болып табылады және шектен тыс емес, қоңыржай климатқа ие. Қыстары жұмсақ, жаздары салыстырмалы түрде салқын, жауын-шашын мөлшері жоғары. Маусымдық ауа райы солтүстік және оңтүстік аймақтарда шамалы өзгеше. Солтүстікке Атлантика жүйелерінің күшті әсері бар, онда жиі қысым төмендеуі тұрақсыз ауа райына себеп болады. Бұл қыста бұлтты аспан мен ұсақ жаңбырға әкеледі. Кейбір аймақтарда жылдық жауын-шашын мөлшері жетеді. Жазда ыстық сирек болады және температура түнде айқын төмендейді. Төмен температура мен ылғалдылық бұл аймақтағы адамдардың "сергітетін климат" деп атауына себеп болады. Оңтүстікте жауын-шашын мөлшері айтарлықтай азайған жоқ, шамамен , және қыстары да жұмсақ емес, бірақ басты айырмашылық жоғары жазғы температурада, әсіресе Мозель аңғарында. Дәл осы жерде егістік дақылдары, әсіресе шарап жүзімі жақсы өседі. Жылдық орташа температурасы , ал мамыр мен тамыз айлары ең күннөлді болып табылады. Көктемде ауыл айналасы жабайы гүлдер мен гүлдерге толы болады.

Флора

Люксембург флорасы елдің Атлантикалық Еуропа және Орталық Еуропа климат аймақтарының шекарасында орналасуымен ерекшеленеді. Солтүстікте шаған мен емен ағаштары көптеп өседі. Емен ағаштарының диаметрі 500 см-ге дейін жетеді. Олар беріктігіне байланысты үлкен мөлшерде сапалы қатты ағаштан жасалған өнім береді. Өзен жағалауларында қара терек пен күңгір сияқты түрлер кездеседі. Терек ағашының түсі ақшыл сарыдан қызғылт қоңырға дейін болады, құрылымы жіңішке және тіпті су астында да берік. Сондай-ақ, ол ауруларға төзімділігінің арқасында маңызды ағаш түрі болып табылады. Күңгір ағаштары 15 метрге дейін биіктейді және олар сәндік мақсатта бағаланады. Солтүстіктегі тар, терең жарықтар сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарларға, әсіресе еуропалық сусарға – қорғалатын түрге пана болады. Өнеркәсіптік оңтүстікте, тасталып қалған карьерлер мен ашық карьерлер арасында табиғат өз құқығын қайтарып алды, сондықтан барлық жерде гүлдер гүлдеп тұр.