Гватемаланың Комитансильо қаласының тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Комитансильо – Гватемаланың Сан-Маркос департаментіндегі қала және муниципалитет. Бұл жердегі тұрғындардың тілі – мам тілі. Муниципалитет испандықтар тарапынан 1633 және 1648 жылдар аралығында құрылған. Мам мәдениетінің іздері сақталған Чипель атты археологиялық орын бар.

Тарих

1690 жылы Тежутланың аумағы кең болды және қазіргі Комтиансильо, Икчигуан, Консепсьон Тутуапа, Сипакапа, Сибинал, Таджумулько, Такана және қазіргі Сан-Мигель Икстахуаканның бір бөлігі кірді. Франсиско Антонио де Фуэнтес-и-Гусманның “Recordación Florida” тарихи жазбаларына сәйкес, Тежутла Кетцальтенанго департаментіне қарасты және ол “мол уақыты, бай ауа райы және суы жетерлік орманды, жайлы жер” болды. Тежутла маңызды сауда және діни орталық болды; 1767 жылдың тамызында Джозеф Доминго Идальго Сантьяго Тежутланы “Эль Курато” деп сипаттады, яғни ол оны қоршаған барлық қалалардың сауда орталығы – сол кездегі ресми газет “Gaceta de Guatemala” деп атады. Ал 18 ғасырдың соңғы тоқсанында Куилкодан 1770 жылы Гватемала епархияларын тексеруге келген епископ доктор Педро Кортес-и-Ларрас Тежутланы “Сантьяго-эн-ла-Сима-дель-Монте” (ағылш. “Santiago at the top of the hill”) деп атады және бұл жерде “өте жақсы өмір сүрген алпыс төрт отбасы” бар екенін хабарлады. 1821 жылдың 11 қазанында қабылданған Орталық Америка Біріккен Провинцияларының конституциясы Тежутланы алғаш рет қазіргі Сан-Маркос юрисдикциясына жатқызды. 1870 жылы Тежутла “Вилла” санатына жетті және оның дамуына байланысты оның билігі Гватемаланың Өкілдер палатасына Департамент астанасы деп аталуын сұрады. Департаментке жоғарыда аталған муниципалитеттермен қатар, қазіргі Куилко, Санта-Барбара және Хуэуэтенанго департаментінен Сан-Гаспар муниципалитеттері де кіруі керек еді. Сонымен қатар, сол кезде Мотосинтла, Какауатан және Тапачула – 1892 жылы Эррера-Марискаль келісімі нәтижесінде Мексикаға түпкілікті өткен – Тежутлада орналасқан Мерседерия монастырының юрисдикциясында болды. Бұған қоса, Тежутланың сол кезде өз палата өкілдері де болды. Бірақ фельдмаршал Висенте Серна бастаған консерваторлар генералдар Мигель Гарсия Гранадос және Юсто Руфино Барриостың либералдық күштерінен жеңілгенде билік ауысты. Сан-Лоренцода туған Барриос либералдар билікке келгеннен кейін, Тежутланың негізгі әкімшілік және басшылық қолдауынан – мерседериялықтардан – айырып, Гватемаладан тұрақты дін қызметкерлерін қуды. Шындығында, Барриос үкіметі монастырларды, кең егістік жерлерді, қант фабрикаларын және индейлік доктриналарын мерседериялықтардан және басқа да тұрақты ордендерден тартып алып, оларды либералдық достары мен серіктестеріне таратып берді, олар аймақта ірі жер иелеріне айналды.

In 1690, Tejutla had a large area and included the modern municipalities of Comitancillo, Ixchiguán, Concepción Tutuapa, Sipacapa, Sibinal, Tajumulco, Tacaná and part of what is now San Miguel Ixtahuacán. According to the historical writings from Recordación Florida of Francisco Antonio de Fuentes y Guzmán, Tejutla belonged to Quetzaltenango Department and it was a "prosperous land with rich weathers and comfortable forest with enough water". Tejutla was an important commercial and religious center; in August 1767, Joseph Domingo Hidalgo described Santiago Tejutla as "El Curato" i. e., the focal center of commerce of all the towns that were around it− in the Gaceta de Guatemala, the official newspaper of the times. Then, in the last quarter of the 18th century, bishop Dr. Pedro Cortés y Larraz, who arrived from Cuilco in 1770 as part of the inspection he was doing of the Guatemalan dioceses, called Tejutla "Santiago en la Cima del Monte" (English: Santiago at the top of the hill" and reported that there were "sixty four families who lived very well" in the area. The Central American United Provinces constitution from 11 October 1821, showed Tejutla under modern San Marcos jurisdiction for the very first time. In 1870 Tejutla reached "Villa" category and, due to its development, its authorities requested to the House of Representatives of Guatemala to be named a Department capital. The department was going to have the municipalities mentioned above, along with the modern municipalities of Cuilco, Santa Bárbara and [[San Gaspar, Huehuetenango, from the modern Huehuetenango Department. Besides, in those days, Motocintla, Cacahuatán and Tapachula—which would go definitively to México in 1892 due to the Herrera Mariscal treaty— were under the jurisdiction of the Mercedarian convent located in Tejutla. Furthermore, Tejutla even had House representatives of its own in those days. But power shifted when the conservatives led by Field Marshal Vicente Cerna were defeated by the liberal forces of generals Miguel Garcia Granados and Justo Rufino Barrios −who was a San Lorenzo native; once the liberals were in power, the expelled the regular clergy from Guatemala leaving Tejutla without their main administrative and leadership support, the Mercedarians. In fact, Barrios government confiscated monasteries, large extensions of farm land, sugar mills and Indian doctrines from the Mercedarians and other regular orders and then distributed it to his liberal friend and comrades, who became large landowners in the area.

Климат

Комитансильоның климаты қоңыржай (Köppen:Cwb]).

Географиялық орналасуы

Комитансильо дерлік толығымен Сан-Маркос департаментінің муниципалитеттерімен қоршалған, тек шығыс жағынан Кетцальтенанго департаментінің Кабрикан муниципалитетімен шектеседі.