Гватемаланың Іхчигуан муниципалитетінің тарихы мен географиясы
Ixchiguán
Икчигуан, Гватемала: экономика, основанная на кофейных плантациях и миграции рабочей силы в Мексику. Майя тілдері (Mam, Kʼicheʼ) және тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ixchiguán – Гватемаланың Сан-Маркос департаментіндегі муниципалитет. Экономикасы кофе плантацияларындағы уақытша жұмыс күшіне, әсіресе Мексикада миграциялық жұмыс істейтін ерлерге негізделген. Икчигуанда және оның төңірегінде Гватемаланың майя тілдерінің бірі – мам тілі қолданылады. Қаланың маңындағы екі-үш ауылдағы жергілікті тұрғындар майя тілдері тобына жататын тағы бір тіл – киче тілінде де сөйлейді.
Ixchiguán is a municipality in the San Marcos department of Guatemala. The economy is based on temporary work force on the coffee plantations, respectively on a male migrating work force in Mexico. Mam, which is one of the Mayan languages of Guatemala, is spoken in Ixchiguán and in the neighborhood of the city. In two or three villages around the city, the indigenous people speak also Kʼicheʼ, another language that belongs to the Mayan languages group.
Испанияның отарлауы
1690 жылы Теджутланың аумағы кең болды және қазіргі Комтиансильо, Икчигуан, Консепсьон Тутуапа, Сипакапа, Сибинал, Таджумулько, Такана және Сан-Мигель Иктахуаканның бір бөлігі оған кірді. Франсиско Антонио де Фуэнтес и Гусманның "Recordación Florida" тарихи жазбаларында айтылғандай, Теджутла Кетцальтенанго департаментіне қарасты және ол "мол уақыты, бай ауа райы және суы жетерлік орманды, жайлы жер" болды. Теджутла маңызды сауда және діни орталық еді; 1767 жылдың тамызында Джозеф Доминго Идальго Сантьяго Теджутланы "Эль Курато" деп сипаттады, яғни ол айналасындағы барлық елді мекендердің сауда орталығы болды – бұл сол кездегі ресми газет "Gaceta de Guatemala"-да жарияланды. Содан кейін, 18 ғасырдың соңғы тоқсанында Куилкодан 1770 жылы Гватемала епархияларын тексеру үшін келген епископ доктор Педро Кортес и Ларраз Теджутланы "Сантьяго-эн-ла-Сима-дель-Монте" (ағылш. "Santiago at the top of the hill") деп атады және аймақта "өте жақсы өмір сүрген алпыс төрт отбасы" бар екенін хабарлады.
In 1690, Tejutla had a large area and included the modern municipalities of Comitancillo, Ixchiguán, Concepción Tutuapa, Sipacapa, Sibinal, Tajumulco, Tacaná and part of what is now San Miguel Ixtahuacán. According to the historical writings from Recordación Florida of Francisco Antonio de Fuentes y Guzmán, Tejutla belonged to Quetzaltenango Department and it was a "prosperous land with rich weathers and comfortable forest with enough water". Tejutla was an important commercial and religious center; in August 1767, Joseph Domingo Hidalgo described Santiago Tejutla as "El Curato" i. e., the focal center of commerce of all the towns that were around it− in the Gaceta de Guatemala, the official newspaper of the times. Then, in the last quarter of the 18th century, bishop Dr. Pedro Cortés y Larraz, who arrived from Cuilco in 1770 as part of the inspection he was doing of the Guatemalan dioceses, called Tejutla "Santiago en la Cima del Monte" (English: Santiago at the top of the hill" and reported that there were "sixty four families who lived very well" in the area.
Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін
1821 жылдың 11 қазанында қабылданған Орталық Америка Біріккен Провинцияларының конституциясы Техутланың алғаш рет қазіргі Сан-Маркосқа бағынысты екенін көрсетті. 1870 жылы Техутла "Вилла" статусына ие болды және дамуына байланысты, оның билігі Гватемаланың Өкілдер палатасына департамент орталығы мәртебесін беру туралы өтініш жасады. Департамент құрамына жоғарыда аталған муниципалитеттермен қатар, қазіргі Куилко, Санта-Барбара және Сан-Гаспар муниципалитеттері, Хуэуэтенанго департаментінен шыққан Хуэуэтенанго муниципалитеттері де кіруі тиіс болды. Сонымен қатар, сол кезде Мотосинтла, Какауатан және Тапачула қалалары Техутлада орналасқан зайырлы монастырьдың юрисдикциясында болды, бұл қалалар 1892 жылы Эррера-Марискаль шарты бойынша Мексикаға өткен болатын. Техутланың сол кезде өз өкілдері де болған. Алайда, фельдмаршал Висенте Серна бастаған консерваторлар генералдар Мигель Гарсия Гранадос және Юсто Руфино Барриос бастаған либералдық күштерден жеңілген кезде билік ауысты. Сан-Лоренцода туған Барриос либералдар билікке келгеннен кейін, Гватемаладан тұрақты дін қызметкерлерін қуғынға салып, зайырлы дін қызметкерлерінен міндетті алымды жойды, осылайша Техутланың негізгі әкімшілік және басшылық қолдауы – "куратосы" қалмады. Шындығында, Барриос үкіметі монастырларды, кең аумақты егістік жерлерді, қант фабрикаларын және үнділік доктриналарын тұрақты ордендерден тартып алып, оларды либералды достары мен серіктестеріне берді, олар аймақта ірі жер иелеріне айналды. Икчигуан муниципалитеті 1933 жылдың 9 тамызында құрылды. Кейін, 20-шы ғасырда Икчигуаннан көптеген адамдар Миннесота штатындағы Уортингтон қаласына көшіп кетті, ол АҚШ-тағы мам тілділердің орталығы болып саналады.
The Central American United Provinces constitution from 11 October 1821, showed Tejutla under modern San Marcos jurisdiction for the very first time. In 1870 Tejutla reached "Villa" category and, due to its development, its authorities requested to the House of Representatives of Guatemala to be named a Department capital. The department was going to have the municipalities mentioned above, along with the modern municipalities of Cuilco, Santa Bárbara and San Gaspar, Huehuetenango, from the modern Huehuetenango Department. Besides, in those days, Motocintla, Cacahuatán and Tapachula—which would go definitively to México in 1892 due to the Herrera Mariscal treaty— were under the jurisdiction of the secular convent located in Tejutla. Furthermore, Tejutla even had House representatives of its own in those days. But power shifted when the conservatives led by Field Marshal Vicente Cerna were defeated by the liberal forces of generals Miguel Garcia Granados and Justo Rufino Barrios −who was a San Lorenzo native; once the liberals were in power, the expelled the regular clergy from Guatemala and abolishing mandatory tithing for the secular clergy, thus leaving Tejutla without their main administrative and leadership support, the "curato". In fact, Barrios government confiscated monasteries, large extensions of farm land, sugar mills and Indian doctrines from the regular orders and then distributed it to his liberal friend and comrades, who became large landowners in the area. Ixchiguán was established as municipality on 9 August 1933; later in the 20th century, many people from Ixchiguán have migrated to Worthington, Minnesota, a city that is considered a center of Mam speakers in the United States.
Климат
Икчигуанда субтропикалық таулық климат (Köppen: Cwb) тундра климатына (Köppen: ET) жақын. Жыл бойы температура шамалы өзгереді, бірақ құрғақ маусымда ең төменгі температура төмендейді, ал жаңбырлы маусымда жоғарылайды.
Ixchiguán has a subtropical highland climate (Köppen: Cwb) bordering on a Tundra climate (Köppen: ET). Highs are consistent year round, though lows are lower during the dry season and higher during the wet season.