Сан-Бартоло: Майя өркениетінің ежелгі суреттері мен құпиялары
San Bartolo (Maya site)
Сан-Бартоло: ежелгі Майя цивилизациясының Гватемаладағы археологиялық орталығы. Мұралар, жазулар, пирамидалар мен ғибадатханалар туралы ақпарат. Майя тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сан-Бартоло – Гватемаланың солтүстігіндегі Петен департаментінде орналасқан, Тикальдан солтүстік-шығысқа қарай және ең жақын елді мекеннен шамамен сексен шақырым қашықтықтағы кішкентай Колумбтан бұрынғы майя археологиялық ескерткіші. Сан-Бартолоның даңқы оның әдемі Соңғы Алдын-классикалық кезеңге жататын қабырға суреттерінен, олар әлі де болса олмек дәстүрінің күшті ықпалында және ерте, әзірге оқылмаған майя жазуының мысалдарынан туындайды.
San Bartolo is a small pre Columbian Maya archaeological site located in the Department of Petén in northern Guatemala, northeast of Tikal and roughly fifty miles from the nearest settlement. San Bartolo's fame derives from its splendid Late Preclassic mural paintings still heavily influenced by Olmec tradition and from examples of early and as yet undecipherable Maya script.
Сайт
Майя орталығында "Лас Вентанас" (Терезелер) аталған 85 футтық пирамида, "Лас Пинтурас" (Суреттер) ғибадатханасы, "Тигрильо кешеніндегі" (Оцелот кешеніндегі) ерте патшалық қабір және ("Джабали" [Жабайы шошқа] тобы, Орталық алаңнан шамамен 500 метр шығысқа қарай) Уаксактундағы H тобы мен Тикалдың Солтүстік акрополіне ұқсас триадалық кешен орналасқан. Пирамиданың құрылысы шамамен б.з.д. 300 жылы (негізгі бөлмелермен) басталып, шамамен б.з. 50 жылы аяқталған. Сан-Бартоло көбінесе тығыз байланысты Хултунмен бірге зерттеледі.
The Maya site includes an 85 foot pyramid named "Las Ventanas" (The Windows); the Temple of "Las Pinturas" (The Paintings); an early royal tomb in the "Tigrillo Complex" (Ocelot Complex); and (in the "Jabalí" [Wild Boar] group some 500 mt. to the east from the central Plaza) a triadic complex similar to the H group in Uaxactún and Tikal's North Acropolis. The pyramid was constructed from ca 300 BC (base rooms) and was completed ca 50 AD. San Bartolo is often studied alongside the closely related site of Xultún.
Ашу және қалпына келтіру
2001 жылы пирамиданың ішінде Уильям Сатурно басқаратын команда (Пибоди археология және этнология мұражайының зерттеушісі) қабырға суреттерін нығайтты және суреттерді фотоға түсіру үшін арнайы техника қолданды. Көшкен сынықтар жиналып, фотоға түсірілді. Хизер Херст бұл суреттердің егжей-тегжейлі реконструкциялық суреттерін жасады. Жобаның иконографы Карл Таубе қабырға суреттеріндегі бейнелерді талдап, түсіндірді. Қабырға суреттерінен бөлек, археолог Моника Пеллесер Алесио Сан-Бартолода ең көне майя патшасының қабірін тапты.
In 2001, in the base of a pyramid, a team led by William Saturno (a researcher for the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology) The murals were stabilized and a special technique was used for photographically recording the paintings. Fallen fragments were pieced together and also photographed. Detailed reconstruction drawings were made by Heather Hurst. The iconography of the mural scenes was subsequently analyzed and interpreted by project iconographer Karl Taube. Besides the murals, the oldest known Maya royal tomb was discovered in San Bartolo, by archaeologist Monica Pellecer Alecio.
Түйелік миф (Пополь Вух) және жүгері мифтері
Сатурно, Стюарт және Таубе айтқандай, ғибадатхана пирамидасының негізіндегі бөлменің солтүстік және батыс қабырғаларындағы суреттер ("Pinturas Sub 1") Пополь-Вухты еске түсіретін Майя жаратылыс мифологиясының элементтерін, сондай-ақ Юкатек космологиялық дәстүрлерін бейнелейді. Солтүстік қабырғадағы сурет екі көріністен тұрады. Бір көрініс Гүл тауына жататын тау үңгірінің алдында орналасқан; бірнеше адам жүріп, үлкен жыланның үстінде тізе бүгіп отыр. Майяның жүгері құдайы жүзімді (немесе мұра етіп қалдырған) ала отырып, ерлер мен әйелдер тобының ортасында бейнеленген. Екінші көріністе төрт нәресте, олардың кіндіктері әлі жалғанып, бір кальбасаны қоршап тұр, ол енді жарылып, одан бесінші, толық киінген еркек шығады. Үлкен құдай бейнесі бұл көріністі бақылайды. Батыс қабырғасындағы суреттердің саны әлдеқайда көп. Суреттің бір бөлігінде құстармен бірге ағаштардың төрт тізбегі, Майя батыры Егіз Хунхапудың белгілері бар патшалар және құрбандықтар (балық, бұғы, түйеқұс және хош иісті гүлдерден тұрады) бейнеленген, оларға бесінші ағаш қосылған. Бес ағаш Борджия кодексі мен Чумайелдің Чилам Балам кітабындағы ағаштармен салыстыруға болады; байланысты құстар Бас құдайды бейнелейді. Құрбандықтар Дрезден кодексінің Жылдық бөліміндегі құрбандықтарға ұқсас. Алғашқы төрт патша өздерінің мүшелерін тесіп (суретте көрсетілгендей), құрбандық қанды төгіп, содан кейін құрбандық шалады. Бесінші тұлға, орталыққа жататын бесінші ағашпен байланысты – өмір ағашы – Майяның жүгері құдайы. Бұл бейнелеу әлемнің бастапқы орналасуын көрсетеді. Батыс қабырғасындағы суреттің тағы бір бөлігінде жүгері құдайының өмірінен үш көрініс және патшаның тәж кию рәсімі бейнеленген, бұл билік құқығының құдайлардан келгенін көрсетеді және Майялар бұрын ойланғаннан гөрі ғасырлар бұрын толыққанды монархияға ие болғанын дәлелдейді. Үш көріністе: 1) суға тізе бүгіп отырған адам ұстап тұрған жас жүгері; 2) екі су құдайының алдында би билеп отырған, тас үңгіріндегі жүгері құдайы; 3) аспанда ұшып бара жатқан немесе аспаннан суға құлап түскен жүгері құдайы бейнеленген. Үшінші көрініс жүгері құдайының өлімін көрсетеді. Алайда, бұл жүгері құдайының жаңбыр әкелу рөлін білдіруі мүмкін.
As Saturno, Stuart and Taube have argued, the murals on the northern and western walls of the chamber in the base of the temple pyramid ('Pinturas Sub 1') depict elements of Maya creation mythology reminiscent of the Popol Vuh as well as of Yucatec cosmological traditions. The north wall mural consists of two scenes. One scene is situated in front of a mountain cave (belonging to the Flower Mountain); several persons are walking and kneeling on a large serpent. The Maya maize god is shown in the midst of a group of men and women, while receiving (or perhaps bequeathing) a vine calabash. The other scene shows four babies, with their umbilical cords still attached, surrounding a calabash, which has now split up and from which a fifth, and fully clothed male emerges. A large deity figure watches the scene. The west wall mural has a far greater number of scenes. One part of the mural has four successive images of trees with birds, kings with the markings of the Maya Hero Twin Hunahpu, and sacrifices (consisting of fish, deer, turkey, and fragrant blossoms), to which a fifth tree has been added. The five trees are comparable to the directional trees of the Codex Borgia and to those mentioned in the Book of Chilam Balam of Chumayel; the associated birds represent the Principal Bird Deity. The sacrifices are comparable to those in the Year Bearer section of the Dresden Codex. The first four kings are shown piercing their penises (see picture), spilling sacrificial blood, then offering a sacrifice. The fifth figure, associated with a fifth tree belonging to the centre – the tree of life itself – is the Maya maize god. The directional representation as a whole might refer to the initial arrangement of the world. Another part of the western mural depicts three scenes from the life of the maize god and the coronation of a king, showing divine right to rule coming from the gods, and providing evidence that the Maya had full fledged monarchies centuries earlier than previously thought. The three maize god scenes show (1) a maize baby held by a man kneeling in the waters; (2) the maize god inside a turtle cave, dancing before two enthroned, aquatic deities; and (3) the maize god flying in the sky, or perhaps falling from the sky down into the water. Scene 3 has been suggested to represent the death of the maize deity. Alternatively, it may refer to the maize god's role as a rain bringer.
Басқа мифологиялық параллельдер
Көптеген қабырға суреттерінің мағынасын түсіндіру үшін "Пополь Вух" көмектеспейді, сондықтан ғалымдар басқа жаққа бұрылды. Мысалы, батыс қабырғасындағы жүгері құдайының үш суреті бүгінгі Мексика шығанағы аңыздарымен байланысты болуы мүмкін, онда жүгері құдайы күннің шуағы мен нөсердің құдайларын жеңіп, егіс шаруашылығына жағдай жасайды. Ал солтүстік қабырғадағы кальбаша суреті (Ван Аккереннің пікірінше) Пипиль мифіндегі жас балалардың (жаңбыр құдайлары) тобын бейнелейді, олар "кіші інісімен" (Нанахуатцинмен) бірге аққудың ағашынан туған. Осы мифте Нанахуатцин жүгері тауын ашып, егіс шаруашылығын әкеледі. Сонымен қатар, автор кальбашаны – қазір жүзім қыры (Мая цу[y]) деп есептелетін – және оның төңірегіндегі төрт нәрестені Таулы Майя деректерінде жиі айтылатын Суйва немесе Цуйва деп түсіндіреді, ол Мексика шығанағы аймағындағы бір жерде орналасқан.
For an explanation of many of the mural scenes, the Popol Vuh hardly offers clues, and scholars have started to look in other directions. The three maize god scenes of the western mural, for example, have been suggested to refer to present day Gulf Coast myths about a maize god subduing the gods of thunder and lightning and creating the conditions for agriculture. The calabash scene of the northern mural, on the other hand, may constitute (as Van Akkeren has suggested) an illustration of a Pipil myth concerning a group of young boys (rain deities) born, together with their 'youngest brother' (Nanahuatzin), from a gourd tree. In this myth, Nanahuatzin is the one who opens the Maize Mountain and introduces agriculture. At the same time, the author interprets the calabash now taken as a vine gourd (Maya tsu[y]) together with its four surrounding babies as a symbol for a place of origins often mentioned in Highland Maya sources, Suywa or Tsuywa, to be situated somewhere in the Gulf Coast region.
Майялардың ең ерте жазулары
Майя мәдениетіне жататын ең ерте жазулар Сан-Бартолода табылған; олар б.з.б. 3 ғасырға жатады. Атап айтқанда, б.з.б. 300 жыл шамасында жазылған маңызды тас блок мәтіні табылды. Бұл мәтін алдағы уақыт кезеңінің аяқталуын тойлауға арналған деп болжанады. Бұл уақыт кезеңі 7.3.0.0.0 және 7.5.0.0.0 – б.з.б. 295 және 256 жылдар аралығында аяқталуы мүмкін. Бұл қазіге дейін табылған ең ерте майя иероглифтері мәтіні және Мезоамерикадағы Мезоамерикалық Ұзақ Есеп күнтізбесінің ең ерте глифтік дәлелі болып саналады. 2022 жылы Сан-Бартоло Ксюльтун аймақтық археологиялық жобасындағы ғалымдар Сан-Бартолодағы қабырға фрагменттерінен майя аймағындағы ең ерте күнтізбелік белгі, яғни "7 Қырғыздың" 260 күндік ритуалдық күнтізбесінің күні туралы дәлелдер ұсынды. Бұл фрагменттер б.з.б. 300-200 жылдар аралығында жасалған.
The earliest inscriptions which are identifiably Maya have been found at San Bartolo; they date to the 3rd century BC. In particular, an important stone block text has been found dating to around 300 BC. It has been argued that this text celebrates an upcoming time period ending celebration. This time period may have been projected to end sometime between 7.3.0.0.0 and 7.5.0.0.0 — 295 and 256 BCE, respectively. Besides this being the earliest Maya hieroglyphic text so far uncovered, it would arguably be the earliest existing glyphic evidence of a Mesoamerican Long Count calendar notation in Mesoamerica. In 2022, scholars working on the San Bartolo Xultun Regional Archaeological Project presented evidence for the earliest known calendar notation in the Maya region, the 260 day ritual calendar date of "7 Deer," from the mural fragments at San Bartolo. These fragments date between 300 and 200 BCE.