Кіріспе
Көлік түрі - жолаушыларды немесе жүктерді тасымалдаудың әдісі немесе жолы. Көліктің әртүрлі түрлері әуе, су және құрлықтағы көліктерді қамтиды, оған рельсті немесе темір жолды, автомобиль және автомобиль жолынан тыс көліктер кіреді. Көліктің басқа түрлері де бар, соның ішінде құбырлар, кабельдік көлік және ғарыш көлігі. Адаммен жұмыс істейтін көлік пен жануармен жұмыс істейтін көлік кейде бөлек тәсілдер ретінде қарастырылады, бірақ олар құрлық немесе су көлігі сияқты басқа санаттарға жатқызылуы мүмкін. Жалпы алғанда, көлік - адамдардың, жануарлардың және басқа да жүктердің бір жерден екінші жерге қозғалысын білдіреді, ал көлік құралдары - адамдарды немесе жүкті таңдаған режимге сәйкес тасымалдау үшін қолданылатын көлік құралдарын білдіреді. Көлік құралдарына автомобиль, ұшақ, кеме, жүк көлігі және пойыз жатады. Көлік құралдарының әрқайсысының технологиялық шешімдері түбегейлі өзгеше. Әр көлік түрі өзінің инфрақұрылымы, көлік құралдары, тасымалдаушы операторлары мен операцияларымен ерекшеленеді.
A mode of transport is a method or way of traveling, or of transporting people or cargo. The different modes of transport include air, water, and land transport, which includes rails or railways, road and off road transport. Other modes of transport also exist, including pipelines, cable transport, and space transport. Human powered transport and animal powered transport are sometimes regarded as distinct modes, but they may lie in other categories such as land or water transport. In general, transportation refers to the moving of people, animals, and other goods from one place to another, and means of transport refers to the transport facilities used to carry people or cargo according to the chosen mode. Examples of the means of transport include automobile, airplane, ship, truck, and train. Each mode of transport has a fundamentally different set of technological solutions. Each mode has its own infrastructure, vehicles, transport operators and operations.
Жануарлар күшімен
Жануарлар күшімен жүретін көлік - бұл жұмыс жануарларын адамдарды және/немесе жүктерді тасымалдау үшін пайдалану. Адамдар жануарлардың кейбіреулерін тікелей пайдаланады, оларды жүктерді тасымалдау үшін жүк таситын жануарлар ретінде пайдаланады немесе оларды жеке немесе топта су кемесін, шлейфтерді немесе дөңгелекті көліктерді тарту үшін пайдаланады.
Ауа
Белгілі бір қанатты ұшақ, әдетте, ұшақ, ауадан ауыр ұшу құралы болып табылады, онда қанаттардың ерекше геометриясы көтергіштікті тудырады, содан кейін бүкіл көлікті көтереді. Белгілі бір қанатты ұшақтар шағын жаттықтырушы және демалыс ұшақтарынан бастап ірі авиалайнерлер мен әскери жүк ұшақтарына дейін. Қысқа қашықтыққа немесе ұшу-қону жолына арналған тікұшақтар жұмыс істей алады. (Авиациялық көліктердегі басқа типтегі ұшақтар, мысалы автогиростар мен дирижабльдер, әуе көлігінің маңызды бөлігі емес.) Әуе көлігі - ең жылдам көлік әдістерінің бірі. Кәсіптік ұшақтар егер желдің соқпағы болса, жылдамдыққа және едәуір жоғары жерге жетеді, ал поршеньді ұшақтар жалпы авиация ұшақтары 100 м / с жылдамдыққа жетуі мүмкін. Бұл жылдамдық жоғары шығындар мен энергияны пайдаланумен байланысты, ал авиацияның қоршаған ортаға, әсіресе, әлемдік климатқа әсері көлік түрлерін салыстырған кезде ескерілуі керек. Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық топ (ХІҰК) коммерциялық ұшақтың ұшуы климатқа әсерін жер деңгейінде CO2 шығарындыларымен салыстырғанда шамамен 24 есеге арттырады деп есептейді, себебі атмосфераның химиясы әртүрлі және радиациялық әсері жоғары биіктікте. АҚШ-тың әуе компаниялары 2013 жылдың қазан айынан 2014 жылдың қыркүйек айына дейінгі он екі ай ішінде шамамен 16,2 миллиард галлон отын күйдірді. ДДҰ-ның бағалауы бойынша, әлемде бір уақытта 500 000 адам ұшақтарда жүр. баспасөз, және Дүниежүзілік Желі. Жиі жүретін, әсіресе әуемен жүретін, бір немесе бірнеше күн ішінде өте оңай жүретін жолдардың әсері туралы мәселе гиперқозғалыс деп аталады және көптеген жылдар бойы зерттеу мен үкіметтік алаңдаушылық тақырыбы болды.
Адаммен жұмыс істейтін
Адам күшімен жүретін көлік - бұл адамның жүгіру, жүгіру және жүзу арқылы күшін пайдалана отырып, адамдарды және/немесе жүктерді тасымалдау. Қазіргі заманғы технология машиналарға адамның күшін арттыруға мүмкіндік берді. Адаммен жұмыс істейтін көлік шығындарды үнемдеу, демалыс, дене шынықтыру және экологиялық себептер бойынша танымал болып қала береді; кейде бұл, әсіресе, дамымаған немесе қолжетімді емес аймақтарда қол жетімді жалғыз түрі болып табылады. Адамдар инфрақұрылымсыз жүре алатын болса да, көлікті жолдарды пайдалану арқылы жақсартуға болады, әсіресе велосипедтер мен конькилер сияқты көліктермен адам күшін қолданғанда. Адаммен жұмыс істейтін көліктер сондай-ақ қар мен су сияқты қиын ортада, қайыру мен шаңғымен жүзу арқылы жасалды; тіпті адаммен жұмыс істейтін ұшақтармен ауаға кіруге болады.
Жер
Құрлықтық көліктер - адамдардың, тауарлардың және қызметтердің қозғалысын қамтамасыз ететін барлық жер бетіндегі көлік жүйелерін қамтиды. Құрлықтағы көліктер халықты бір-бірімен байланыстыра түсуде маңызды рөл атқарады. Құрлықтық көліктер қала құрылысындағы басты фактор болып табылады. Ол 2 түрден тұрады, темір жол және автомобиль жолдары.
Темір жол
Темір жол көлігі - темір жол немесе темір жол деп аталатын темір жол желісінде жүретін дөңгелекті көлік құралдары арқылы жолаушылар мен жүктерді тасымалдау құралы. Рельстер теміржолға перпендикуляр бекітіледі. Поездар рельстерде жүретін бір немесе бірнеше жалғасқан көліктерден тұрады. Көбінесе қозғалтқышты жолаушыларды немесе жүкті тасымалдауға қабілетті қозғалтқыштысыз вагондар сериясын тартатын локомотив қамтамасыз етеді. Локомотивті бумен, дизельмен немесе жолдың жанындағы жүйелерден электр қуатымен қамтамасыз ету мүмкін. Сонымен қатар, кейбір немесе барлық машиналар бірнеше агрегат ретінде танымал болуы мүмкін. Сонымен қатар, пойыздарды жылқы, кабель, ауырлық күші, пневматика және газ турбиналары қозғалта алады. Жолдың жаяу жүруіне байланысты теміржолдар теміржолға қарағанда аз ығысуды қажет етеді. Қалааралық пойыздар - қалаларды байланыстыратын ұзақ жолдық қызметтер; қазіргі заманғы жоғары жылдамдықты темір жолдың жылдамдығы - 500 км/с дейін, бірақ бұл үшін арнайы салынған жол қажет. Аймақтық және жолаушылар пойыздары қалаларды қала маңындағы және айналадағы аудандардан тамақтандырады, ал қала ішіндегі көліктер жоғары қуаты бар трамвайлар мен жылдам транзитпен жүзеге асырылады, бұл көбінесе қаланың қоғамдық көлігінің арқасы болып табылады. Жүк пойыздары әдетте жүк жүретін вагондарды қолданған, жүкті қолмен тиеу және түсіруді талап еткен. 1960 жылдан бастап контейнерлік пойыздар жалпы жүк тасымалдарының басым шешімдеріне айналды, ал ірі көлемде жүк арнайы пойыздармен тасымалданады.
Жол
Жол - бұл әдетте қиыршық тас, асфальт немесе бетонмен төселген және жаяу жүргінші немесе бірнеше көлік құралдарымен жер бетінен өтуді қолданатын белгілі бір жол. Дамыған елдерде ең көп тараған көлік - автомобиль, бұл өз қозғалтқышы бар дөңгелекті жолаушылар көлігі. 2002 жылы әлемде 591 миллион автомобиль болған. Жолдарды басқа пайдаланушылар мотоциклдер, автобустар, жүк көліктері, велосипедтер мен жаяу жүргіншілер, кейде олардың әрқайсысы үшін арнайы ережелер жасалады. Мысалы, автобус жолдары қоғамдық көліктерге басымдық береді, ал велосипед жолдары велосипедтерді пайдалануға арналған арнайы жолдарды ұсынады. Автомобильдер жоғары икемділікті ұсынады, бірақ энергияны және аумақты көп пайдаланады және қалаларда шу мен ауаның ластануының негізгі көзі болып табылады; автобустар икемділіктің төмендеуі есебінен тиімді жүруге мүмкіндік береді. Жүк машинасымен автомобиль көлігі жүк тасымалының бастапқы және соңғы кезеңі болып табылады.
Су
Су көлігі - су кемесі, кеме немесе желкенді қайық сияқты су, теңіз, мұхит, көл, канал немесе өзен сияқты су бетінде жасалатын көлік процесі. Егер қайық немесе басқа кеме су жолынан сәтті өте алса, ол кеме жүретін су жолы деп аталады. Су кемелерінде суға бату қажеттілігі бар, сондықтан корпус олардың құрылысының, күтіп ұстаудың және сыртқы көрінісінің басты аспектісі болып табылады. Қайық суда жүзгенде, оның корпусы суды корпустың орналасқан жеріне қарай итеріп отырады, бұл орын ауыстыру деп аталады. 1800 жылдары алғашқы бу қайықтары жасалды, олар кемені жылжыту үшін дөңгелек немесе винтті қозғалтқыш үшін бу қозғалтқышын қолданды. Бу ағаш немесе көмірден жасалатын. Қазір кемелердің көбісі бензинді майлы газды пайдаланады. Кейбір кемелер, мысалы су асты кемелері, буды өндіру үшін ядролық энергияны қолданады. Көңіл көтеру немесе білім беру кемелері әлі күнге дейін жел қуатын пайдаланады, ал кейбір кіші кемелер бір немесе бірнеше винтті немесе реактивті қайықтар жағдайында ішкі су реактивін қозғау үшін ішкі жану қозғалтқыштарын қолданады. Жайықсыз жерлерде әуеайлақтарды үлкен итергіш желдеткіштер қозғалтады. Жедел болса да, қазіргі заманғы теңіз көлігі тез бүлінбейтін тауарлардың үлкен көлемін тасымалдаудың тиімді әдісі болып табылады. 2007 жылы сауда кемелерінің саны 35 мыңға жуық болған, олар 7,4 миллиард тонна жүк тасымалданған. Су көлігі трансконтиненттік кеме қатынасына қарағанда әлдеқайда арзан; жағалау аймақтарында қысқа қашықтықтан теңіз және паром арқылы тасымалдау тиімді болып қалады.
Басқа режимдер
Микрокөлік - бұл шағын электрмен жұмыс істейтін көліктердің жалпы атауы. Құбырлар арқылы жүктерді тасымалдау үшін құбыр арқылы, әдетте, сұйықтықтар мен газдар жіберіледі, бірақ пневматикалық құбырлар қысылған ауаны пайдалана отырып, қатты капсулаларды да жібере алады. Мысалы, сұйықтықтар/газдар, кез келген химиялық тұрақты сұйықтық немесе газ құбыр арқылы жіберілуі мүмкін. Қысқа қашықтықтан су, су және сыра үшін жүйелер бар, ал ұзақ қашықтықтан мұнай мен табиғи газ үшін желілер қолданылады. Кабельді көлік - көлік құралын ішкі қуат көзіне емес, кабельдер тартатын кең ауқымды тәсіл. Ол көбінесе тік градиентпен қолданылады. Әдеттегі шешімдерге әуе трамвай, лифтілер, эскалаторлар және шаңғы көтерулері жатады; олардың кейбіреулері конвейерлік көлік ретінде де саналады. Ғарыш көлігі - ғарыш кемесі арқылы Жер атмосферасынан тыс кеңістікке көшу. Технологияны зерттеудің үлкен көлемі жүргізілгенмен, ол ғарыш орбитасына спутниктерді шығару және ғылыми эксперименттер жүргізуден басқа сирек қолданылады. Алайда адамдар Айға қонып, Күн жүйесінің барлық планеталарына зондтар жіберілді. Құрылысы нашар, дамуы төмен елдерде дәрі-дәрмек тасымалдауға ұшқышсыз әуе көлігін (дронды) Zipline компаниясы пайдаланады. Амазонка. Com және басқа да тасымалдау компаниялары қазір пакеттерді жеткізуде ұшқышсыз ұшақтарды пайдалануды сынақтан өткізеді. Бұл әдіс қысқа мерзімде шағын пакеттерді жеткізуге мүмкіндік береді.