Кіріспе
Тауарлар мен жүктерді тасымалдаудың физикалық процесі. Жүк тасымалдау, сондай-ақ экспедиторлық қызмет деп аталады, тауарлар мен жүктерді тасымалдаудың физикалық процесі болып табылады. "Тасымалдау" термині бастапқыда теңіз арқылы тасымалдауға қатысты, бірақ американдық ағылшын тілінде ол құрлық және әуе арқылы тасымалдауға да қолданылады (халықаралық ағылшын тілінде – "carriage"). "Логистика" термині әскери саладан алынған және сол мағынада қолданылады.
Freight transport, also referred as freight forwarding, is the physical process of transporting commodities and merchandise goods and cargo. The term shipping originally referred to transport by sea but in American English, it has been extended to refer to transport by land or air (International English: "carriage") as well. "Logistics", a term borrowed from the military environment, is also used in the same sense.
Жүкті тасымалдау тәсілдері
2015 жылы әлем бойынша 108 триллион тонна-километр көлемде тасымал жүзеге асырылды (2050 жылға дейін жылына 3,4%-ға өсуі күтілуде (2020 жылы 128 триллион): теңіз көлігімен 70%, автомобиль көлігімен 18%, теміржол көлігімен 9%, ішкі су жолдарымен 2% және әуе көлігімен 0,25%-дан кем.
Негіздер
Құрлықтағы немесе "жердегі" тасымалдау поездбен немесе жүк көлігімен (британдық ағылшынша: лорри) жүзеге асырылуы мүмкін. Құрлық көлігі әдетте әуе тасымалынан арзан, бірақ теңізден қымбат, әсіресе дамушы елдерде, мұнда ішкі инфрақұрылым тиімді болмауы мүмкін. Әуе және теңіз тасымалында жүкті бастапқы орнынан әуежайға немесе теңіз портына, содан кейін бағытына жеткізу үшін құрлық көлігі қажет, себебі елдердің жағалау сызықтары шектеулі болғандықтан өндіріс орнын порттарға жақын орнату әрқашан мүмкін болмайды.
Кеме
Көбінесе жүк тасымалы жүк кемелерімен жүзеге асырылады. Жеке елдің флоты және оны құрайтын экипаж сауда флоты немесе теңіз сауда флоты деп аталады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының (ЮНКТАД) 2018 жылғы есебіне сәйкес, сауда кемелері (немесе теңіз арқылы жүк тасымалы) халықаралық сауданың 80-90% және құн бойынша 60-70% көлемін құрайды. Өзендер мен каналдарда көбінесе баржалар көлемді жүктерді тасымалдау үшін қолданылады.
Ауа
Жүк арнайы жүк тасымалдағыш ұшақтармен және жолаушылар ұшақтарының багаждық бөлімшелерінде әуе арқылы тасымалданады. Әуе тасымалы әдетте ұзақ қашықтыққа жүк тасымалдаудың ең жылдам тәсілі, бірақ сонымен қатар ең қымбат түрі болып табылады.
Көптүрлі
Жүк көлік тораптары арқылы, көлік түйіндері немесе алмасу пунктісі деп те аталатын, әртүрлі көлік түрлері арасында алмастырылады (мысалы, теміржол станциялары, әуежайлар және т.б.). Жүк бір келісімшарт бойынша жіберіледі, бірақ кем дегенде екі түрлі көлік түрін пайдалана отырып орындалады (мысалы, құрлық және әуе). Жүк міндетті түрде контейнерге салынуы керек емес.
Интермодальдық
Контейнерленген жүкті (немесе интермодалды контейнерді) пайдаланатын, кеме, темір жол, ұшақ және жүк көлігі арасында оңай ауыстырылатын мультимодальды тасымал. Мысалы, жүк жіберуші тауарды шетелге жөнелту үшін құрлық және әуе көлігімен бірлесіп жұмыс істейді. Интермодалды жүк тасымалы өндірушіден алушының есігіне дейін тасымалдау қызметін жоспарлау және жүзеге асыру үшін қолданылады.
Үйден-үйге дейін тасымалдау
Есіктен-есікке (DTD немесе D2D) тасымалдау – жүктің бастапқы нүктеден (POI) түнгі жерге дейін ішкі немесе халықаралық жолмен жөнелтілуі, көбінесе бір құралда қалып, бірнеше операциялардан, жүк ауыстырудан және аралық сақтаусыз доктан өтуден сақтауды білдіреді. Халықаралық DTD – көптеген халықаралық тасымалдау компаниялары ұсынатын қызмет, ол контейнерлік жүктерді пайдалана отырып, интермодальдық тасымалды қамтуы мүмкін. Осы қызметтің құны барлық тасымалдау, жүк жөнелту, импорт және кедендік төлемдерді қамтиды, бұл клиенттерге бір елден екінші елге тауар импорттауды жеңілдетеді. Бұл стандартты тасымалдаумен салыстырылғанда, оның құны көбінесе тасымалдау компаниясының затты бір жерден екінші жерге жеткізуге кеткен шығындарын ғана қамтиды. Кедендік алымдар, импорттық салықтар және басқа да тарифтер бұл негізгі құнға тауар келмей тұрып қосымша шығын тудыруы мүмкін.