Кіріспе
Түнгі базарлар (夜市) — негізгі жұмыс уақыты түн болатын көше базарлары. Олар көбінесе күндізгі базарларға қарағанда ойын-сауыққа, сауда жасауға және тамақтануға арналған. Түнгі базарлар мәдениеті Қытайда пайда болған және қытай диаспорасымен бірге бүкіл әлемге тарады. Бұл әдетте Шығыс Азияда, Оңтүстік-Шығыс Азияда және әлемнің басқа да аймақтарындағы қытай аудандарында кездесетін ашық ауадағы танымал базарлар.
Night markets or night bazaars (夜市) are street markets which operate at night and are generally dedicated to more leisurely strolling, shopping, and eating than more businesslike day markets. The culture of night markets originates from China and have spread globally with overseas Chinese populations. They are typically open air markets popular in East Asia, Southeast Asia, and Chinatowns in several other regions of the world.
Тарих
Түнгі базардың тұжырымы Қытайдың ортағасырлық Тан әулеті дәуіріне дейін жетеді. Тан үкіметі 836 жылы түнгі базарлардың жұмысына қатаң шектеулер қойды. Тан әулетінің соңында экономикалық өсім мемлекеттік реттеуді азайтып, түнгі базарларға қойылған шектеулерді жеңілдетті. Сун әулеті (960-1279) тұсында түнгі базарлар қытай халқының түнгі өмірінде маңызды рөл атқарды. Бұл базарлар үлкен қалалардың шеттерінде орналасқан. Кейбіреулері тәулігіне 24 сағат бойы ашық болды. Сун кезеңіндегі түнгі базарларда мейрамханалар мен сауда орындары жиі кездесетін, себебі олар көбінесе бизнес және ойын-сауық орталықтарына жақын орналасқан.
Географиялық таралуы
Түнгі базарлар қытай мәдениетінде кең таралған; олар әсіресе Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда, Қытайда, Гонконгта, Макаода, сондай-ақ Тайвань, Таиланд, Камбоджа, Вьетнам, Сингапур, Малайзия, Индонезия және Филиппинге дейінгі қытай диаспорасының қауымдастықтарында жиі кездеседі. Бірақ түнгі базарлар этникалық қытайлардың экономикалық және мәдени өмірінде маңызды орын алады. Тайбэй, Каосиуң, Шанхай, Бейжің, Гуанчжоу, Гонконг, Сингапур және Бангкоктағы түнгі базарлар әйгілі, сонымен қатар олар әлемнің түкпір-түкпіріндегі қытай аудандарында да табылады.
Тайвань
Тайваньда 700-нен астам түнгі базар бар. Үлкенірек және ресми базарлар арнайы салынған алаңшаларда өткізілуі мүмкін, ал кішкентай немесе бейресми базарлар күндіз қалыпты жолдар мен көшелерді пайдаланады.
Бруней, Индонезия, Малайзия және Сингапур
Жергілікті тұрғындар түнгі базарларды Pasar Malam деп атайды, бұл сөзбе-сөз түнгі базар дегенді білдіреді, "пасар" сөзі парсы тіліндегі "базар" немесе малай және индонезия тілдерінде "нарық" мағынасын білдіреді, ал "малам" – "түн" дегенді білдіреді. Пасар-малам – Индонезия, Малайзия және Сингапурдағы көшедегі базар, ол әдетте тұрғын үйлер маңында кешкі уақытта ашылады. Онда жеміс-жидек, көкөніс, шашлыктар, ойыншықтар, киім-кешек, дискілер және әшекейлер сияқты тауарлар арзан немесе кем дегенде қолжетімді бағамен сатылады. Пасар-малам әдетте аптаның бірнеше күні ғана өтеді, себебі саудагерлер аптаның әртүрлі күндері әртүрлі аудандарда сауда жасайды. Мұндай базарларда бағаны келісу – кең таралған практика. Бүгінде Джакартадағы бірнеше округ (аудан) және Индонезияның басқа провинциялары апта сайын пасар-малам өткізеді, әдетте әр сенбі күні кешке жақын алаңдарда, ашық жерлерде немесе базарларда ұйымдастырылады. Индонезияда пасар-малам жергілікті отбасылар үшін апталық демалыс орнына айналды. Тауарлар мен тағамдардың алуан түрлілігінен басқа, кейбір пасар-маламдарда балаларға арналған аттракциондар мен мини-карусель немесе мини-пойызбен саяхаттау сияқты ойын-сауықтар да ұсынылады.
Жаңа Зеландия
Түнгі базарлар Жаңа Зеландияның ең үлкен қаласы Оклендте, оның астанасы Веллингтонда және Гамильтон, Флаксмир және Уайтара сияқты шағын аймақтық қалалар мен кенттерде танымал. Оклендтегі алғашқы түнгі базар 2010 жылы Пакурангада ашылды. 2019 жылға қарай Оклендте аптаның жеті күні түнгі базарлар өтеді. Оклендтегі түнгі базарлар көбінесе сауда орталықтарының тұрақтарында ұйымдастырылады. Олар Азия және Еуропа тағамдарын, сондай-ақ маори және Тынық мұхитының ас-дәмі ұсынады. Бір түрлі тағамды (мысалы, кеспе) ұсынатын мамандандырылған түнгі базарлар да бар. 2019 жылы Окленд түнгі базарларынан тағам жеткізу қызметі де қолға алынды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде Оклендтегі түнгі базарлар әлеуметтік арақашықтықты сақтау үшін қосымша арқылы тікелей контактісіз тапсырыс қабылдау және төлем жүйесін енгізді.
Солтүстік Америка
Түнгі базарлар Солтүстік Американың әртүрлі аймақтарында, әсіресе Тынық мұхитының солтүстік-батысында және Батыс жағалауындағы ірі шетелдік қытай қауымдастықтарында ұйымдастырылады. Тайваньдық американдық студенттік ұйымдар түнгі базарлардың қуанышты атмосферасын қайта жасау және олардың бірегей мәдениетін тойлау үшін жыл сайын түнгі базар шараларын өткізеді. Сан-Францисконың Қытай ауданында Портсмут алаңында әр күзде сенбі күндері 100-ге жуық дүкеннен тұратын ірі түнгі базар өтеді. Британдық Колумбиядағы Ванкувер қаласының Қытай ауданында мамырдан қыркүйекке дейін әр жұма, сенбі және жексенбі күндері, сондай-ақ Ричмондтың маңындағы өнеркәсіптік аймақта, BC-нің Алтын ауылында ірі түнгі базарлар ұйымдастырылады. Ричмонд түнгі базарында 400-ден астам сауда орындары бар және бір түні 30 000-нан астам адамды тартады (2005 жылы жалпы қатысушылар саны шамамен екі миллионды құрады). «Түнгілік!» (бұрынғы Торонто түнгі базары және Азия түнгі базары) Power Unit Жастар ұйымының маңызды жобасы болып табылады және Онтарионың Маркхэм қаласында Азия тағамдары мен мәдениетін тойлауға жүздеген мың адамды тартуда (2017 жылы 130 000-нан астам адам қатысты). Лос-Анджелес қаласының маңындағы Аркадиядағы Санта-Анита паркінде өткізілетін 626 түнгі базары АҚШ-тағы ең ірі азиялық түнгі базар деп есептеледі. Филадельфиядағы Food Trust түнгі базардың ерекше түрін ұйымдастырады, ол уақытша шара болып, бір түн ғана өтіп, содан кейін қаланың басқа жеріне көшеді. Базарға дейін Шығыс Пассиунк, Оңтүстік көше, Солтүстік Либерти, Эри тауы, Ескі қала, Қытай ауданы және қаланың басқа да аймақтарында орын берілді. Куинс түнгі базары Нью-Йорктегі Флашинг Медоус Корона паркінде сәуірден қазанға дейін сенбі күндері өтеді. Онда 100-ге жуық сатушы қатысады.