Кіріспе
Қылмыс жасағаны үшін сотталған, бұрын да қылмыс жасағаны үшін сотталған адам. Кәдімгі қылмыскер, қайталап қылмыс жасаған немесе кәсіби қылмыскер – бұрын басқа қылмыстар үшін сотталған адам. Әртүрлі штаттар мен сот юрисдикцияларында кәдімгі қылмыскерлерге қатысты заңдар болуы мүмкін, олар жазаны күшейтуге немесе ерекше жазалар мен басқа да санкциялар қолдануға мүмкіндік береді. Бұл заңдардың мақсаты – қылмыстық қайталауды болдырмау, осы үшін қылмыскерлерді түрмеге қамау арқылы оқшаулау. Кәдімгі қылмыскер туралы заңдардың мәні, көлемі және түрі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ әдетте олар адам екі реттен астам түрлі қылмыстар үшін сотталған жағдайда қолданылады. Кейбір заң кодекстері қылмыстардың түрлерін (мысалы, зорлық қылмыстары) және сотталғандар арасындағы уақыт аралығын ескере алады. Әдетте, жаза едәуір қатаңдатылады, кейбір жағдайларда қылмыс үшін белгіленген ең жоғары жазадан да асып түсуі мүмкін. Кәдімгі қылмыскер туралы заңдар міндетті түрде жаза тағайындауды көздейді – яғни, ең төменгі жаза белгіленуі тиіс, сонымен қатар сотқа жазаны өздігінен белгілеуге мүмкіндік беруі мүмкін.
A habitual offender, repeat offender, or career criminal is a person convicted of a crime who was previously convicted of other crimes. Various state and jurisdictions may have laws targeting habitual offenders, and specifically providing for enhanced or exemplary punishments or other sanctions. They are designed to counter criminal recidivism by physical incapacitation via imprisonment. The nature, scope, and type of habitual offender statutes vary, but generally they apply when a person has been convicted twice for various crimes. Some codes may differentiate between classes of crimes (for example, some codes only deal with violent crime) and the length of time between convictions. Usually, the sentence is greatly enhanced; in some circumstances, it may be substantially more than the maximum sentence for the crime. Habitual offender laws may provide for mandatory sentencing—in which a minimum sentence must be imposed, or may allow judicial discretion in allowing the court to determine a proper sentence.
Австралия
Австралияда әртүрлі штаттар мен аумақтар рецидивтік қылмыскерлерге қатысты заңнама қабылдады.
Жаңа Оңтүстік Уэльс
1957 жылғы "Мәлім түрдегі қылмыскерлер туралы" (NSW) заңының ережелеріне сәйкес, қылмыскерді мәлім түрдегі қылмыскер деп тануға және оған қосымша, 5 жылдан 14 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын беруге болады. Қылмыскердің жасы кемінде 25-ке толуы керек, ол кемінде екі айыптау қорытындысымен қаралатын қылмыс үшін жазасын өтеген болуы керек, сондай-ақ сот судьясы қоғамды қорғау мақсатында алдын ала ұстаудың қажеттігін анықтауы тиіс.
Тасмания
Кем дегенде 17 жасқа толған және кем дегенде екі зорлық немесе жыныстық қылмыс жасағаны үшін сотталған адам қауіпті қылмыскер деп танылып, мерзімі белгісіз қамауға алынуы мүмкін. Сот судьясы қылмыскердің болашақта келтіруі мүмкін зияндылығын, жасаған қылмыстарының жағдайларын, медициналық және психиатриялық сараптаманы, сондай-ақ басқа да маңызды мәселелерді қарастыруға тиіс. Соттың қабылдаған шешімі қайта қарастырылмайды; мерзімі белгісіз жаза тағайындалған мерзімнен кейін басталады, ал босату Жоғарғы Соттың қаулысымен жүзеге асырылады. Бұл заң президент Николя Саркози кезінде қабылданса, оның ізбасары Франсуа Олланд оны күштен шығарды, бұл мәселе оның сайлауалды бағдарламасының бір бөлігі болды.
Германия
Бұрынғы реформа жоспарларына сүйене отырып, 1933 жылы ұлттық-социалистік режим "әдеттегі қылмыскерлерге" қарсы Gewohnheitsverbrechergesetz деп аталатын заң шығарды; жаза шаралары күшейтілгені ғана емес, сонымен қатар әр үш жыл сайын қаралатын алдын ала ұстау институты енгізілді. 1945 жылдан кейін одақтас әскери үкіметтер бұл заңға наразылық білдірмеді, ал оның нормалары 1953 жылы неміс қылмыстық кодексіне – Strafgesetzbuch-қа енгізілді. 1969 жылы азаматтық және қылмыстық құқықтың либерализациясы алдын ала ұстау және басқа да шараларды қолдануды күрделендірді. АҚШ заңнамасынан өзгеше, мұндай шешімді сот судьясы қабылдайды.
Венгрия
Венгрияда Фидес басымдығымен жаңа парламент 2010 жылдың 8 маусымында Қылмыстық кодексті өзгертіп, көп рет қылмыс жасағандарға және рецидивке ұшырағандарға қатысты «кәсіби қылмыскер» статусын енгізді. Бұл өзгеріс заңға қол қойылды. Заң Венгрия Қылмыстық кодексінің 89 және 90-баптарында бекітілген. Заң, қылмыс жасаған кезде рецидивке ұшыраған, әсіресе ауыр қылмыстар, оның ішінде кісі өлтіру жасаған кез келген адамға шартты түрде босату мүмкіндігінен түпкілікті бас тартады. Бұдан өзге, егер қылмысы жиынында 20 жылдан астам мерзімге сотталса, немесе қылмысының бірі өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын көзделсе, онда заң бойынша өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады.
Үндістан
1871 жылы қылмыстық тайпалар туралы заң қабылданды, және осы заңға жататын ересек ер адамдар полиция бөлімшелеріне апта сайын тіркелуге міндетті болды, сондай-ақ олардың қозғалысына шектеулер салынды. Алғашқыда бұл заң тек Солтүстік Үндістанда қолданылды, бірақ 1876, 1911 және 1924 жылдарығы түзетулермен бүкіл Үндістанға таратылды. Осы заң бойынша, қоғамдық топтар "көрмеуге келмейтін қылмыстарды жүйелі түрде жасауға бейім" деп сипатталды. 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, ел басшылары мен әлеуметтік реформаторлар бұл мәселеге көңіл бөлді, және 1949 жылы Орталық үкімет осы заңның қажеттілігін зерттеу үшін комиссия құрды. Комиссия бұл заңның Үндістан Конституциясының рухына қайшы екенін анықтады және қылмыскерлер ретінде айыптаудың орнына, қылмыстық тайпалардың қиын жағдайын жақсартуға бағытталған шаралар қабылдауды ұсынды. Осының нәтижесінде, 1871 жылғы Қылмыстық тайпалар туралы заң 1952 жылы жойылды және оның орнына әдеттегі қылмыскерлер туралы заң қабылданды. Әдеттегі қылмыскерлер туралы заңға сәйкес, тұрақты қылмыскер – бұл жеке және объективті факторлардың әсеріне ұшыраған, қылмыстық әрекеттерді үнемі қайталайтын және өмір сүретін қоғам үшін қауіпті адам болып табылады.
Пәкістан
Пәкістанның Қылмыстық кодексінің 75-бабы әдеттегі қылмыскерлерге қатысты. Ережелер үш жылдан кем емес мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы көзделген қылмыс үшін екінші рет сотталған жағдайда қолданылады. Қылмыстық соттарға жаза тағайындау жөніндегі нұсқауларда судьяның дискрециялық өкілеттігі басым екені, жазаны күшейту міндетті емес және көбінесе аса ауыр емес қылмыстық істерде (мысалы, ұсақ ұрлық) немесе сотталғандар туралы мәліметтер ескі болған жағдайларда қолданылмауы тиіс. Судья әрбір істі жеке қарап, жазаны күшейту туралы шешімді және оның мерзімін нақты жағдайға сәйкес қабылдауы күтіледі. Осы мақсатта бұрынғы сот отырыстарының стенограммаларын пайдалануға болады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та бірнеше штат үкіметтері штаттық соттарды қайталап қылмыс жасағандарға міндетті және ұзартылған жазалар тағайындауды талап ететін заңдарды қабылдады (мысалы, бір және сол қылмысты қайталап жасауды ауыр қылмысқа жатқызу). "Үш рет сотталған" заңдары үш немесе одан көп рет қатысты қылмыс жасағаны үшін сотталғандарды нақтылайды.
Сын
"Тәуелді қылмыскерлер туралы" заңдарға түрлі сын айтылып келеді. Төменде кейбір мысалдар келтірілген.
Әділсіз және ерекше нәтижелер
Әдеттегі қылмыскерлер туралы заңдар, олардың қолданылу аясына және судьяларға берілген дискрециялық өкілеттіктерге байланысты, адамдар салыстырмалы түрде еңбексіз қылмыстар үшін де өте қатаң жазаға тартылуы мүмкін. Заңдардың дискрециялық сипаты олардың теңсіз қолданылуына әкелуі мүмкін. Австралияда қауіпті және әдеттегі қылмыскерлерге қатысты заңдар жаза тағайындаудағы нақтылық принципін ескермейтіні үшін сыналды. Австралиядағы тағы бір маңызды мәселе – қауіпті қылмыскер мәртебесіне қойылатын талаптар мен мұндай қылмыскерлерге тағайындалатын жазалардың әртүрлі юрисдикцияларда айтарлықтай өзгешеліктері бар. Жас және қылмыс талаптары, мерзімі белгіленбеген немесе белгілі мерзімге жаза тағайындау ережелері, сондай-ақ қайта қарау процедуралары штаттар арасында айқайшылықты құрайды.
Айыптаудың орынсыз ықпалы
Әдеттегі қылмыскерлер туралы заңдар прокурорларға күдіктіні соттасу шартына (келіссөздерге) мәжбүрлеуге қосымша мүмкіндік береді, себебі міндетті ең төменгі жазадан ауытқу көбінесе прокурордың рұқсатымен ғана мүмкін болады.
Негізгі құқықтармен үйлесімділік
Заңдар негізгі құқықтарды бұзады деген негізде сотқа шағымдалынды. 2003 жылғы 5 наурызда АҚШ Жоғарғы Соты 5-ке 4 дауыспен мұндай жазалар "қатыгез және ерекше жазалауға" тыйым салатын АҚШ Конституциясының Сегізінші поправкасын бұзбайды деген шешім қабылдады.