Кіріспе

Рикасоли форты – Мальтадағы Калкарада орналасқан бастиондық форт. Ол 1670 және 1698 жылдар аралығында Сент-Джон орденімен салынған. Форт Галлоус Пойнт деп аталатын мүйісті және Ринелла шығанағының солтүстік жағалауын алып жатыр, сонымен қатар Форт Сент-Эльмомен бірге Ұлы теңіз портына кіреберісті бақылайды. Бұл Мальтадағы ең ірі форт және 1998 жылдан бері ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне үміткер ретінде Мальта порттары төңірегіндегі рыцарьлардың бекіністерінің бір бөлігі болып тіркелген. Рикасоли форты 1798 жылы Мальтаға жасалған француз шабуылы мен одан кейінгі Мальталық көтеріліс кезінде қолданылған, одан кейін британдықтардың қолына өтті. Рикасоли 1807 жылы Фроберг бүлігінің ортасы болды, сондай-ақ 19 ғасырда әскери госпиталь ретінде пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыста да қолданылды, сол кезде оның бір бөлігі әуе шабуылынан қирады. 1960 жылдары қолданыстан шығарылғаннан кейін форт өнеркәсіптік мақсаттар үшін пайдаланылды. Бүгінде форт көбінесе сақталған, бірақ тозыққан күйде, оны түсіріс алаңы және танктарды жуу орталығы ретінде пайдаланады. Фортты қалпына келтіру жоспары 2019 жылдың маусым айында бекітілді.

Өмірбаян

Рикасоли форты Ұлы теңіз портының шығыс жағында, түбектің ең шығыс бөлігінде орналасқан. Бұл түбек алғашқыда Ринелла шоқысы немесе Пунта Соттиле деп аталған. 1531 жылы құл көтерілісінің екі жетекшісі және маңызды рөл атқарған тағы он адам, Сент-Анджело фортын басып алып, Мальтадан қашуға тырысқандары үшін азапталды, содан кейін түбекте дарға асылды. Осыдан кейін бұл жер "Дарға асу орны" (мальта тілінде: Ponta tal Forka) деп аталды. 1565 жылы Мальтаның Ұлы қоршауы кезінде Османдықтар Сент-Эльмо фортын бомбалау үшін түбекте артиллериялық батарея салды. 1602 жылы Дарға асу орнында немесе жергілікті тұрғындардың айтуынша Торри Тефтефте Сан-Петронио батареясы, кейін Орси батареясы деп аталған кішкентай жартылай дөңгелек батарея салынды. Сан-Петронио атауы Ұлы магистр де Паола билігінде таңдалды, ал dell’Orso атауы мұнараны салғаннан бөлек, батареяны жаңартудан кейін кеңінен танымал болды. Тарихи құжаттарда бұл мұнара Torre De Falcha (Дарға асу мұнарасы) деп те аталды. Сыртқы қабырғасы сары охромен сыланып, боялған. Мұнараны Бартоломео Ганга жобалаған. Осы кезде түбек Пунта-делл-Орсо деп аталды. Мұнара құлдардың аралдан қашуына кедергі келтіру үшін салынған. Мұнара мен батарея теңіз суымен толтырылған ор және көтергіш көпірмен қоршалған. 1664 жылы Виллем Шелинкстің салған Ұлы теңіз портының суретінде мұнара мен батарея алыстан көрінеді. Олар 1821 жылғы 8 ақпандағы дауылда толқындармен қирағанға дейін тұрды. Вальперга балық шоқысында жаңа форт салу жобасын жасады. Флоренциялық рыцарь Фра Джованни Франческо Рикасоли фортты салуға 20 000 скуди сыйлады, және форт оның құрметіне аталды. 1674 жылғы маусымда фортқа әскери гарнизон орналастырылды, бірақ ол әлі толыққанды емес еді. 1681 жылы фламанд инженері Карлос де Груненберг форттың дизайнына бірнеше өзгерістер енгізуді ұсынды, және бұл ұсыныстар іске асырылды. Форт ішіндегі казармалар, шіркеу және басқа да ғимараттар 1680 және 1690 жылдары салынды, ал форт 1698 жылғы мамыр айында толыққанды және қаруланған деп жарияланды. Форттың қабырғаларының бір бөлігі 1790 жылдары Антуан Этьен де Тосардың басшылығымен қайта салынды. Форт Коррадино түзеу мекемесі салынғанға дейін түрме ретінде де пайдаланылды.

Француздық оккупация

Рикасоли форты 1798 жылғы маусымда Мальтаға француз басқыншылығы кезінде қолданысқа келді, бұл Француз революциялық соғыстарының бір бөлігі болды. Сол кезде фортты Бали де Тилле басқарды, ал Каччатори – ерікті аңшы жеңіл жаяу әскер полкімен гарнизондық қызмет атқарды. Форт үш француз шабуылын тойтарды, бірақ Ұлы Мастер Хомпеш Наполеонға ресми түрде капитуляциялағаннан кейін берілді.

Британдық билік

Форт британдық кезеңде де әскери нысан ретінде қолданыла берді. 1807 жылы Фроберг полкінің албандық сарбаздары көтеріліс шығарып, Рикасоли фортына бекініп алған оқиға осы жерде болды. Келіссөздерге талпыныс жасалғанмен, олар негізгі оқ-дәрі қоймасын жарып, фортқа ауқымды зиян келтірді. Көтеріліс адал әскерлер тарапынан басып жаныштырылды, ал көтерілісшілердің бір бөлігі әскери сот шешімімен өлім жазасына кесілді. Форттың зақымдалған бөліктері жөнделді, бірақ бастапқы дизайнына сәйкес қайта салынбады. 1829 жылы көтерілісте жойылған қойманың орнына жаңа қойма салынды. 1837 жылғы холера эпидемиясы кезінде Флорианадағы Оспициода ауру жұқтырған науқастар Рикасолиге ауыстырылды. Олардың көпшілігі бірнеше күннің ішінде қайтыс болды және жақын орналасқан Wied Għammieq зиратына жерленді. 1865 жылы Рикасолиде тағы бір холера індеті орын алды. 1942 жылдың сәуір айында неміс авиациясының бомбалауы салдарынан қақпа мен губернатор үйі қирады. Соғыстан кейін форт 1947-1958 жылдар аралығында HMS Ricasoli болып саналды және теңіз жатағы ретінде пайдаланылды. 1958 жылы қақпа қайта салынды, бірақ дизайны түпнұсқадан сәл өзгеше болды. Губернатор үйі, негізінен қаржылық себептерге байланысты қайта жаңартылмады. 1964 жылы Адмиралтейство форттың басқаруын Мальта үкіметіне берді. 1964 жылы форттың ор қазған жері Мальта құрғақ доктары үшін танк тазалау орталығына айналды. Ricasoli Tank Cleaning Facilities деп аталатын бұл орталық Grand Harbour портына келетін кемелерден шығатын сұйық қалдықтарды өңдейді және оларды теңізге құймас бұрын мұнай және басқа химиялық заттардан тазартады. 2012 жылы ол жекешелендіріліп, қазіргі уақытта Waste Oils Co. Ltd. басқаруында. Форттың айналасындағы аумақ ақырында Ricasoli Industrial Estate деп аталған өнеркәсіптік паркке айналды. 2007 жылы бұл өнеркәсіптік парк SmartCity Malta құру үшін бұзылды.

Фильм түсіру орны

Қалдықтың көп бөлігі Мальта кино комиссиясына жалға берілген және ол әртүрлі фильмдер мен сериалдар үшін кеңінен пайдаланылған. Соңғы жылдары оның қабырғалары ішінде "Кескіш арал" (1995), "Гладиатор" (2000), "Трой" (2004), "Агора" (2009), "Наполеон" (2023) және "Энтеббе" (2018) фильмдеріне арналған үлкен декорациялар салынған. Бұл фильмдерде форт Порт-Рояль, Рим, Троя, Александрия және Тулон қалаларын бейнелеген. "Юлий Цезарь" (2002) және "Троялық Елена" (2003) телесериалдары да Рикасоли фортында ішінара түсірілді. "Юлий Цезарь" үшін "Римдік жол" деп аталған декорация салынды және ол басқа фильмдерде де қолданылды. HBO телеарнасының Джордж Р.Р. Мартиннің "Трон ойыны" сериалының бірінші маусымында форттың әртүрлі бөліктері Қызыл қамал ретінде бейнеленді.

Қазіргі жағдай

Бүгінде Рикасоли форты тозуға ұшыраған болса да, көп бөлігі сақталған. Оның тұрған жері жағалау эрозиясына бейім, ал 3- және 4- бастион арасындағы қабырғалардың бір бөлігі теңізге құлап кеткен. 2004 жылы Ресурстар және инфрақұрылым министрлігінің қалпына келтіру бөлімі форт қабырғаларының бір бөлігін алып тастап, қалпына келтіріп, қайта орнатты, бірақ фортты толық қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген жоқ. 2015 жылдың мамырында Демократиялық балама және бірнеше ҮЕҰ Мальтадағы жоспарланған Америка университетінің кампусын Рикасоли форты мен жақын орналасқан Сент-Рокко және Сан-Сальваторе форттары арасында бөлуді ұсынды. Алайда, бұл ұсыныс іске аспады, себебі кампус Коспикуадағы 1-докта және Марсаскаладағы Жонкор нүктесінде орналастырылуы тиіс. 2018 жылға қарай, мұраны сақтаумен айналысатын ҮЕҰ фортты қалпына келтіруді бірнеше рет талап етті. 2019 жылдың басында кино өндірісін көбейтуге бағытталған жұмыстар басталды, ал 2013 жылы Жоспарлау органына ұсынылған кең ауқымды қалпына келтіру жоспарлары 2019 жылдың маусым айында бекітілді. Бұл қадам ҮЕҰ-лар тарапынан қолдау тапты.

Орналасу

Рикасоли форты, негізі салынған түбектің жағалау сызығын ұстанған, дұрыс емес жоспарға ие. Форт бастиондық құрлық жағынан, оның сыртқы бекіністерінен, теңізге қарайтын қоршаудан және Үлкен Бейдің Ринелла шығанағына қарайтын теньелл жүйесінен тұрады.

Порт теньелінің іздері

Ринелла шығанағы бойындағы қоршау биік қабырғалы теньел жүйесімен салынған. Қоршаудың басты қақпасы оның ішінде орналасқан. Губернатор үйі (қазір бұзылған) және Сент-Николас шіркеуі қақпаға жақын, қоршаудың ішінде орналасқан. Қақпадағы жазу 1698 жылы бекіністің ашылуын еске салады және Ұлы Мастер Переллосты мақтайды. Британдықтар 19 ғасырдың соңында теньелге жақын жерде Бреннан торпеда стансасын салған.