Кіріспе
Мартелло мұнаралары, кейде жай ғана Мартелло деп те аталады, 19 ғасырда, Француз революциялық соғыстарынан бастап, Британ империясының өңірлерінде салынған шағын қорғаныс бекіністері. Көбінесе олар жағалау маңында орналасқан. Мұнаралардың биіктігі 12 метрге дейін жетеді (екі қабатты) және әдетте бір офицер мен 15-25 сарбаздан тұратын гарнизонға ие болған. Дөңгелек пішіні мен қалың тас қабырғалары оқтарға қарсы тұруға мүмкіндік берген, ал биіктігі бір ауыр артиллериялық құралды орнату үшін өте қолайлы болған. Ол жалпақ шатырға орнатылып, 360 градусқа айналып, кез келген бағытта от жағуға қабілетті еді. Кейбір мұнаралардың қасында қосымша қорғаныс үшін бекіністер немесе басқа да батареялар салынған. Мартелло мұнаралары 19 ғасырдың бірінші жартысында қолданысқа енген, бірақ күшті қарулардың пайда болуымен мәндісін жойды. Көптеген мұнаралар бүгінгі күнге дейін сақталған және көбінесе тарихи ескерткіштер ретінде қорғалып келеді.
the rock formation in Antarctica
Martello towers, sometimes known simply as Martellos, are small defensive forts that were built across the British Empire during the 19th century, from the time of the French Revolutionary Wars onwards. Most were coastal forts. They stand up to 40 feet (12 m) high (with two floors) and typically had a garrison of one officer and 15–25 men. Their round structure and thick walls of solid masonry made them resistant to cannon fire, while their height made them an ideal platform for a single heavy artillery piece, mounted on the flat roof and able to traverse, and hence fire, over a complete 360° circle. A few towers had moats or other batteries and works attached for extra defence. The Martello towers were used during the first half of the 19th century, but became obsolete with the introduction of powerful rifled artillery. Many have survived to the present day, often preserved as historic monuments.
Шығу тегі
Мартелло мұнаралары Корсикадағы Мортелла (Мирт) нүктесіндегі үлкен генуэздік қорғаныс жүйесінің бөлігі болған дөңгелек бекіністен шабыт алды. Оның дизайнын Джован Джакомо Палеари Фратино (эль Фратин) жасады, ал мұнара 1565 жылы аяқталды. 15 ғасырдан бері корсикалықтар аралдың стратегиялық тұстарында Солтүстік Африкалық қарақшылардан жағалаудағы ауылдар мен кемелерді қорғау үшін ұқсас мұнаралар салған. Мұнаралар бір немесе екі қабатты болып, диаметрі өлшенген, жерден бес метр биіктіктегі жалғыз есігі болған. Оған баспалдақ арқылы ғана көтерілуге болады, оны тұрғындар қажет болғанда алып тастай алатын. Жергілікті тұрғындар мұнаралар мен күзетшілерге ақы төлеген. Күзетшілер, «торрежани» деп аталған, күтпеген кемелердің жақындап келе жатқанын мұнара төбесінде от жағып хабарлаған. От жергілікті қорғаныс күштерін қауіп туралы ескертетін. Кейіннен қарақшылардың қатері азайғанмен, генуэздіктер жаңа буын дөңгелек мұнараларды (генуэздік мұнаралар) салған, олар кейінгі шетелдік шабуылдарды тойтарған. Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі «басс» сөзінің «осы [талшық] немесе оған ұқсас материалдан жасалған түрлі заттарға қолданылатын эллипстік атау; мысалы, кілемше, төсеме, жазық тоқылған сөмке немесе иілгіш себет» екенін хабарлайды. «Бес фут қабырғалардан, құммен толтырылған, және екі күн бойы 150 қадам қашықтықтан оққа түсірілгенімен, қираған күйде болса да, жау әлі де қарсы тұрды, бірақ бірнеше ыстық снарядтар басс-қа от қойып, олардың амандасуын сұрады. Мұнарада 33 адам болды, олардың тек екеуі ғана жараланды, және олар да өлімге дейін. Алдыңғы жылдың соңында мұнараның француздық қорғаушылары оны тастап кеткен, ал (32 зеңбірек) оған екі жақты оқ атқан. Британдықтар зеңбіректерді кішкентай кемеге қару ретінде алып, француздықтар корсикалық патриоттардың гарнизонын оңай ығыстырды. Дегенмен, британдықтар мұнараның дұрыс жабдықталған және қорғалған кездегі тиімділігіне қызығушылық танытып, оның дизайнын көшірді. Бірақ олар «Мортелла» атауын «Мартелло» деп қате жазып, қате айтты (итальян тілінде «шекеш» деген мағынаны білдіреді). 1803 жылы Корсикадан шыққанда британдықтар мұнараны қиратып, пайдалануға жарамсыз қалдырды. Офицер мен сарбаздар шамамен бірдей өлшемдегі жеке бөлмелерде тұрды. Мұнара ішіндегі құдық немесе цистерна гарнизонды сумен қамтамасыз етті. Шатырға жалғанған дренаж жүйесі жаңбыр суын цистернаға қайта толтыруға мүмкіндік берді. Мұндай мұнаралар Англияның оңтүстік және шығыс жағалауларында, сондай-ақ Ирландияның шығыс жағалауында, Мартелло мұнараларының тізбегі салынған жерлерде ең жақсы көрінеді. Әлемнің басқа жерлерінде стратегиялық маңызға ие орындарды қорғау үшін жеке Мартелло мұнаралары салынды.
Англия
1804 және 1812 жылдар аралығында британдық билік Франциядан болатын шабуыл қаупінен сақтану үшін, сол кезде Наполеон I билік еткен кезде, Англияның оңтүстік және шығыс жағалауын, Ирландияны, Джерси мен Гернсиді қорғау мақсатында бастапқы Мортелла мұнарасының үлгісінде мұнаралар тізбегін салды. Барлығы 103 мұнара салынды. Алдебургтегі ең солтүстік мұнара төрт жақтан біріктірілген (quatrefoil) пішіндес, яғни төрт мұнарадан тұрады. Клэктон-он-Сиде екі мұнара бар, біреуі қаланың жанында, екіншісі жергілікті гольф алаңына жақын батысқа қарай орналасқан (оң жақтағы суреттерді қараңыз). Жобаға Гарвич, Димчерч және Истборн қалаларында салынған үш үлкен дөңгелек форт немесе редут кірді; олар кішірек мұнараларға жабдықтармен қамтамасыз ету орталықтары ретінде және өздерінің қуатты бекіністері ретінде қызмет етті. Ұлыбританияның Мартелло мұнараларының тиімділігі Наполеонның әскерлеріне қарсы тікелей шайқаста сынақтан өткен емес. Дегенмен, олар контрабандаға қарсы күресте тиімді болды. Қауіп сейілгеннен кейін Англиядағы Мартелло мұнаралары әртүрлі тағдырға ұшырады. Жағалау күзеті көптеген мұнараларды контрабандамен күресу үшін пайдаланды. 15 мұнара олардың құрылыс материалдарын қайта пайдалану үшін бұзылды. Теңіз 30 мұнараны шайып кетті, ал әскерилер жаңа артиллерияның тиімділігін сынау үшін 4 мұнараны жойды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кейбір Мартелло мұнаралары бақылау және зениттік артиллериядан оқ ату платформалары ретінде қайтадан әскери қызметке тартылды. Англияда 47 Мартелло мұнарасы сақталған, олардың кейбіреулері қалпына келтіріліп, мұражайларға (мысалы, Сент-Осит және Сифордтағы мұнаралар), келушілер орталықтарына және галереяларға (мысалы, Джейвик Мартелло мұнарасы) айналдырылды. Алғашқылары жеке меншікте немесе жеке тұрғын үйлер болып табылады, ал қалғандары қираған күйде. 2007 жылы Шығыс жағалаудағы мұнараларды зерттеу көрсеткендей, қалған 17 мұнараның көпшілігі жақсы жағдайда сақталған. Көптеген Мартелло мұнаралары қазірде мәдени ескерткіштер тізіміне енгізілген. Британдық мұнаралардың толық тізімі, суреттерімен бірге қолжетімді.
Шотландия
Шотландияда үш Мартелло мұнарасы салынды, алғашқысы 1807–1809 жылдары Лейт портын қорғау үшін Форт шығанағына қарап тұрған теңіз жартасында салынған. Талли-Тур қазір шығыс жартастың ішінде орналасқан. Екі мұнара содан кейін Оркней аралдарындағы Лонгхоупқа жақын Хакнес және Крокнес жерлерінде салынды. Олар 1813 және 1815 жылдар аралығында француз және американдық шабуылшылардың шабуылдарынан қорғану үшін, теңізде жиналатын конвойлерді күзету мақсатымен салынды. Қазіргі таңда Хакнес мұнарасы «Тарихи Шотландия» қоғамының мұражайы ретінде жұмыс істейді.
Уэльс
Уэльсте аздаған Мартелло мұнаралары салынған, олардың көбі сақталмаған. Сақталған ең маңызды мұнаралар – Пемброк догындағы екі мұнара, олар 1848 және 1857 жылдар аралығында сол жердегі теңіз базасын қорғау үшін салынған. Бүгінде мұнаралардың бірі жеке меншікте. Екіншісі қаланың өзен жағасында, теңіз базасының ескі кіреберісінің қасында орналасқан. Ол доктың жергілікті тарихы мен қорғанысына арналған шағын мұражайға айналдырылған. Мұражай су кіргені салдарынан жабылды. Жақында Пемброкшир округтік кеңесі мұнараны сатуға шығару туралы шешім қабылдады.
Ирландия
Ирландия жағалауында, әсіресе шығыс жағалауында, Миллмоунттан (Дрогеда) Брейге дейін, Дублин шығанағы (29 нысан) айналасында, сондай-ақ оңтүстік жағалаудағы Корк порты айналасында елуге жуық Мартелло мұнарасы салынған. Шығыс жағалауда, негізінен Дублин шығанағы айналасында жиырма алты мұнара бір-бірімен көзге көрінетін сызықта орналасқан, бұл бір-бірімен байланыс орнату немесе кез келген шабуыл туралы ескерту жасау мүмкіндігін қамтамасыз етті. Мүмкін, ең танымал – Дун Лаугердің жанындағы Сэндикоувтегі Мартелло мұнарасы, онда Джеймс Джойс бірнеше күн тұрған. Джойс мұнараны Оливер Сент-Джон Гогартимен бөлісті, ол кезде медицина студенті, бірақ кейіннен Ирландия тарихында хирург, саясаткер және жазушы ретінде танымал болды. «Улисс» романында ойдан шығарылған кейіпкер Стивен Дедалус мұнарада медицина студенті Малахи «Бак» Муллиганмен бірге тұрады. Джеймс Джойс мұнарасы, қазір мұнара деп аталады, мұнда Джойске арналған мұражай орналасқан. Мартеллоның басқа да бірнеше мұнаралары жақын маңдағы Булок-Харбор, Далки аралы, Уильямстаун, Сеапойнт және Сэндимоунт қалаларында сақталған. Мартелло мұнаралары Дублинде орын алған көптеген әдеби шығармаларда кездеседі. 1980 жылдары Бононың Брейдегі Мартелло мұнарасы болды. Мартелло мұнарасы No7 Оңтүстік, Тара төбесі, Киллини шығанағы, бірегей, сондай-ақ оның орналасқан жері де ерекше. Мұнара жеке меншікте және толыққанды қалпына келтірілді, мұнда мұнараның басына орнатылған арбаға орнатылған, жұмыс істейтін 18 фунттық Король Джордж III Бломфилд пушкасы бар. Мұнараның астында үш артиллериялық батарея орналасқан. Сонымен қатар, көлігі бар үй, артиллерия дүкені, құрал-саймандар қоймасы және оқ-дәрілер үйі бар оқ-дәрілер қоймасы бар. Батарея қалпына келтірілсе де, қарулануы керек, ал кабина мен артиллерия қоймасы әлі де қалпына келтіруді қажет етеді. Дублиннің солтүстік жағында Мартелло мұнараларын Балбриггеннен, Шеник аралынан және Скерридегі Қызыл аралдан, Друмана Форттан, Раштан, Портрейдегі Тауэр Бейден, Донабатеден, Малахайдтан (Тони Куиннге тиесілі Хикс мұнарасы), Портмарноктан, Ирландияның көзінен, Хауттен және Саттоннан табуға болады. Корк портының маңында жеті Мартелло мұнарасы болды, оның бесеуі сақталған. 19-ғасырдағы фениандық көтеріліс кезінде әйгілі капитан Маккей қысқа уақытқа Корк портындағы Фота аралының жанындағы Моннинг Мартелло мұнарасын басып алды және ұстады; бұл мұнара түпнұсқадан басқа, тұтқындалған жалғыз Мартелло мұнарасы деп есептеледі. Басқа Корк порты мұнаралары Рингаскидди, Хаулбоулайн аралында (қазіргі Ирландияның әскери-теңіз қызметінің штаб-пәтерінің бөлігі) және Ұлы аралдағы Белвели мен Росслигте (Кобх маңы) орналасқан. Сонымен қатар, Маленький остров және Ростеллан қалаларында Мартелло мұнаралары бар, бірақ олар бұдан былай тұтас емес. Британдықтар Дунканнон, Уэксфорд округі және Уотерфорд портына кіретін қақпаны қорғау үшін Хок түбегінде екі Мартелло мұнарасын салды. Үшінші мұнара Уэксфорд графтығындағы Багинбан шығанағындағы бассейнде орналасқан. Мартеллоның ең қызықты мұнараларының бірі – Мелик Мартелло мұнарасы, ол Оффли графтығының Клонахеноге қаласында орналасқан. Ол Шеннон өзенінің Меликке, Галвей графтығына өтуін күзетті. Бұл мұнара үш оқ-дәріге қолдау көрсететіндіктен (әдеттегі Martello мұнарасынан айырмашылығы, ол жоспар бойынша дөңгелек және тек бір ғана оқ-дәріге ие), ол жоспар бойынша крем пішінде. Қазіргі уақытта мұнараны айран өсірумен қаптаған. Блэкрок қалалық округтік кеңесі меншігіндегі Дублин округіне қарасты Сеапойнт мұнарасы 1916 жылдан 1931 жылға дейін Сеапойнт қайық клубының клуб үйі болды, кейіннен Ирландияның генеалогиялық қоғамының (GSI) бас кеңсесі болды. GSI мұнараны бос қалдырды, өйткені атмосфера деректерді сақтауға қолайсыз болды. Илнакуллиндегі қалпына келтірілген мұнара – Корк графтығының Гленгарифф қаласында орналасқан арал бағының ерекшелігі. Бірнеше басқа мұнаралар әлі де сақталған, оның ішінде Донегал графтығындағы Ратмуллан және Галвей шығанағының оңтүстік жағалауындағы Финаварра мен Аугхиниш қалашықтарындағы Клэр графтығындағы екеуі. Сондай-ақ, 1812 және 1871 жылдар аралығында Наполеон соғыстары кезінде француз шапқыншылығынан қорғаныш үшін салынған, Лондондерри округіне қарасты Магиллиган Пойнт елді мекенінің жанында орналасқан Мартелло мұнарасы бар; ол қазір туристердің қызығушылығын туғызады. Ахилл аралында Наполеон соғыстары кезінде жергілікті естеліктерге сәйкес Мартелло сияқты...
Антигуа және Барбуда
Британдықтар бастапқыда 19-ғасырдың басында Ривер Форт Мартелло мұнарасын бұрынғы форттың орнында (испандықтар салған деген болжам бар) Барбуданың алғашқы порты болған жақын орналасқан Ривер Лэндингті күзету үшін салды. Бұрынғы бекініспен шатасу Барбуда туризмінің жарияланымдарында айтылғандай, бұл мұнара әлемдегі алғашқы және ең көне Мартелло мұнарасы, ол 1745 жылы салынған деген шаруашылыққа әкелді. Мұнара аралдың оңтүстік жағалауында, Ривер Лэндингтен шамамен бір шақырымдай қашықтықта және аралдың бас қаласы Кодрингтоннан оңтүстікке қарай жеті шақырымдай жерде орналасқан. Мұнараның биіктігі 56 фут, көтерілген артиллерия платформасы және өте қалың қабырғалары бар, бірақ едендері жоқ. Бұл Кариб теңізінде салынған алғашқы мұнара, оны 1745 жылы сэр Уильям Кодрингтон салдырған, ал жобасын сол кезде Ливард аралдарындағы флотқа қолбасшылық еткен коммодор Чарльз Ноулз РН, кейін адмирал сэр Чарльз Ноулз Бт жасаған. Ол бұрынғы бекіністің қалдықтарымен біріктірілген. Мұнарада үш зеңбірек орнатылған, ал фортта барлығы он зеңбірек болған, бірақ олардың ешқайсысы қазірге дейін сақталмаған. Мұнара Барбудадағы ең биік құрылыс болып табылады және құрлықтан немесе теңізден бағдаршам ретінде қызмет етеді. Бүгінде бұл қамал тойлар үшін танымал орынға айналған.
Австралия
Британ империясында салынған соңғы Мартелло мұнарасы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней портындағы шағын Пинчгут аралында салынған үлкен Форт Денисонның бір бөлігі болып есептеледі. Австралияда салынған жалғыз Мартелло мұнарасы осы. Аралды бекіністілеу жұмыстары 1841 жылы басталды, бірақ толық аяқталмады. Бұл құрылыс 1839 жылы түнгі уақытта екі американдық соғыс кемесінің Сидней портына басып кіргенінен кейін басталды. Сыртқы күштерден туындаған қауіптің салдарынан үкімет портың ішкі қорғанысын қарап шықты, ол жеткіліксіз деп танылды, және Сидней портын шетелдік кемелердің шабуылынан қорғауға көмектесетін форт салу ұсынылды. 1855 жылы құрылыс қайта жанданды, себебі 1850 жылдардағы Қырым соғысы кезінде ресейліктердің теңіз шабуылынан Сиднейді қорғау қажеттігі туды. Дегенмен, құрылыс соғыс аяқталғаннан кейін, 1857 жылы ғана аяқталды. Форт Денисон жақсы сақталған және қазіргі таңда танымал туристік орынға айналған.
Бермуд аралдары
Сент-Джордж еншісіндегі Ферри Ричте Мартелло мұнарасы орналасқан. Бұл мұнара – осы жердегі үшінші бекініс. Майор Томас Бланшард 1822–1823 жылдары Бермуданың әк тасынан салған. Мұнара 1790–1822 жылдар аралығында жағалау бекіністері дизайнына 30 жылдық эволюцияның қандай әсер еткенін көрсетеді. Жақын орналасқан Ферри аралы форты батысқа қарай су аумағын қамту үшін бірнеше зеңбіректермен жабдықталған, ал Мартелло мұнарасы 360 градусқа бұрылатын бір зеңбіректің көмегімен төңіректегі барлық аймақты қамтитын болған. Ұлыбританиядағы бұрынғылары сияқты, оның негізі жұмыртқа тәрізді, ал қабырғаларының қалыңдығы 9–11 футқа жетеді. Мұнараны құрғақ ор қоршап тұр. Мұнараның мақсаты – Ферри Рич арнасын қорғап, Бермуда аралынан Сент-Джордж аралына жасалатын шабуылдардың алдын алу, сондай-ақ Касл-Харбор және Ферри Рич пен Кони аралы арасындағы арна арқылы өте алмайынша, шабуылдаушы кемелердің жолын кесу еді. Кемелердің Бермуданың Сент-Джордж аралынан батысқа қарайғы көп бөлігіне, соның ішінде Корольдік теңіз кемежайына, Ирландияға, Ұлы саундқа, Гамильтон портына, Флатсқа, Мюррей анкориджіне және басқа да маңызды нысандарға жетуге арналған басты арна оларды Сент-Дэвид және Сент-Джордж аралдарының шығыс жағалауымен жүргізеді, мұнда жағалау артиллериясы ең көп шоғырланған. Кемежайды қорғау үшін тағы екі Мартелло мұнарасын салу жоспарланған, бірақ олар ешқашан салынбады. Мұнара 2008 жылы қайта жаңартылып, Форт-Сент-Кэтриннен әкелінген 18 фунттық зеңбірек орнатылды. Объект жаз айларында дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 10:00-ден 14:00-ге дейін, ал қыс айларында тек алдын ала жазылу арқылы, Парктер департаментіне қоңырау шалу арқылы ашық. Бұл Бермуда теміржолының бір бөлігі.
Британдық Виргин аралдары
Британдықтар Тортоланың батыс жағында Форт Рекувериді қайта салғанда, Мартелло мұнарасын салды.
Канада
Канадада салынған он төрт Мартелло мұнарасының тоғызы бүгінге дейін сақталған. (Сонымен қатар, Генри фортындағы қолданыстағы бекіністер 1845 және 1848 жылдар аралығында екі жұқа мұнараны алды. Дегенмен, бұл нағыз Мартелло мұнаралары емес, құрғақ ор қорғаныс мұнаралары.) Канадалық Мартелло мұнараларының ортақ ерекшелігі – қардан қорғану үшін алынып-қойылатын конус пішіндес шатырлар. Бүгінде көптеген қалпына келтірілген мұнараларға тарихи дәлдік емес, күтімді жеңілдету үшін тұрақты шатырлар қосылған. Квебек қаласында бастапқыда төрт Мартелло мұнарасы болған. No. 1 мұнара Ыбырайым жазығында, Сент-Лоуренс өзеніне қарап тұр. Ол мұражай ретінде қайта жаңартылған және жаз айларында саяхаттауға ашық. No. 2 мұнара жақын жерде орналасқан және қазір жеке топтар үшін іс-шаралар ұйымдастырылады. No. 3 мұнара 1905 жылы тұрғын үй ретінде пайдаланылғаннан кейін бұзылған. Қазір бұл жерде Джеффри Хейл ауруханасының Маккензи ескерткіш ғимараты орналасқан. Квебектегі төртінші Мартелло мұнарасы, No. 4, Төменгі қалаға қарап тұрған Жоғарғы қаланың солтүстік жағындағы тұрғын ауданда орналасқан. Қазір ол Ұлттық шайқас алаңдары комиссиясының эскейп-рум туристік қызметі ретінде пайдаланылады. Галифакста бес мұнара бар, олардың ең көнесі – Плосаент паркінде орналасқан Принс-оф-Уэльс мұнарасы, Солтүстік Америкадағы ең көне Мартелло стиліндегі мұнара. Ол 1796 жылы салынған және редут және ұнтақ қоймасы ретінде қолданылған. Қайта жаңартылғаннан кейін ол Ұлттық мұра нысаны болып табылады. Йорк герцогының Мартелло мұнарасы 1798 жылы Йорк редутында салынған. Оның төменгі қабаты әлі де тұр, бірақ консервация мақсатында тақтаймен жабылған. Кларенс Мартелло мұнарасы Дартмут жағалауында тұрды. Шербрук Мартелло мұнарасы МакНабс аралында Йорк редутына қарама-қарсы тұрды; ол 1944 жылы бұзылып, Могерс-Бичте бетон маякпен ауыстырылды. Жорж аралында тағы бір Мартелло мұнарасы болды. Онтарионың Кингстон қаласында төрт Мартелло мұнарасы Орегон дағдарысына жауап ретінде оның портын және кеме құрылыс орындарын қорғау үшін салынған. Салушылар мұнараларды теңіз шабуылына қарсы редут ретінде пайдалануды жоспарлаған. Мурни мұнарасы және Фредерик нүктесіндегі мұнара (Канада Корольдік әскери колледжінде) жаз айларында ашық музейлер ретінде жұмыс істейді. Фредерик фортында топырақ қамалдар мен әк тас қабырғасы бар, сондықтан ол ең күрделі қорғаныс жүйесіне ие. Сумен толық қоршалған жалғыз мұнара – Шоал мұнарасы, ол Кингстонның Конфедерация алабында орналасқан. 2005 жылдан бері ол маусым айындағы «Онтарионың ашық есіктері» акциясы аясында бір күндік іс-шара ретінде жұртшылыққа ашық. Төртінші мұнара – Кэткарт мұнарасы, ол Генри нүктесіне жақын Седар аралында пайдаланылмайды. Нью-Брансуик штатының Сент-Джон портына қарап тұрған Карлтон Мартелло мұнарасы қазір мұражай және Ұлттық тарихи нысан. The Canadian Press 2006 жылдың 16 сәуірінде Канада әскері Ауғанстандағы алдыңғы операциялық базаны (FOB) FOB Martello деп атағанын хабарлады. Онтарионың Кингстон қаласындағы Халықаралық хоккей даңқы залы мен мұражайының логотипінде Мартелло мұнарасы бейнеленген. 2000 жылы Кингстон қалашығы біріккеннен бастап қаланың туында да Мартелло мұнарасы бейнеленген.
Гернси
1804 жылы салынған Гернсиде үш ұқсас Мартелло мұнарасы бар: Форт Грей, Форт Хоммет және Форт Саумарез. Бұған қоса, Гернсиде одан бұрынғы көптеген мұнаралар бар (Гернсидің «босағалы» мұнаралары), оларды көптеген адамдар Мартелло мұнаралары деп атайды, бірақ олар нағыз Мартелло мұнаралары емес. Олар 18-шы ғасырдың соңында, яғни Мартелло мұнараларынан бұрын салынған және олардан бірнеше ерекшеліктерімен ажыратылады. Оларды Мартелло мұнараларының алдын бауырлары деп санауға болады.
Үндістан
Еуропалық болғанымен, Шығыс Үндістан компаниясы Пәнжабты жаулаған кезде Мартелло мұнарасының алғашқы нысаны бар еді. Арнала бекінісі тұрған аралдың оңтүстік ұшында португалдар салған Мартелло мұнарасы бар. Португалдар мұндай мұнаралардың көптерін салған деседі, бірақ Арнала мұнарасы ең жақсы сақталған нұсқасы. 1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін британдықтар Хайдарабадтағы британдық резиденциясында Мартелло мұнараларын тұрғызды, олар 1954 жылы бұзылды. Осыған мысал ретінде Жарханд штатындағы Пакур қаласындағы мұнараны қарастыруға болады. Бұл мұнара 1856 жылы Санталдардан британдық үстемдікті қорғау үшін аудандық офицер сэр Мартиннің тапсырысымен салынған. Бұл мұнара Сантал көтерілісін бақылап, оған қарсы күрескен британдық әскерлері үшін маңызды бекет болды. Бұл нысан әлі де жақсы күйде екендігі хабарланады, бірақ күтімнің жоқтығынан тозуда.
Индонезия
1883 жылы Кракатау вулканының жарылуынан туған цунами, 1850 жылы Голландияның Шығыс Үндістан отаршылдық үкіметі салған Менара Мартеллоға зақым келтірді. Бұл мұнара, Батавияға қарайтын жолдарды қорғау үшін 1850-1852 жылдар аралығында салынған бекіністердің бір бөлігі болған, ал Менара Мартелло Мың аралдың (Kepulauan Seribu) бірі – Бидадари аралында (Pulau Bidadari) орналасқан. Фотосуреттер Менара Мартеллоның нағыз Мартелло емес, дөңгелек форт екенін көрсетеді. Мұнара 1878 жылға дейін қолданыста болды, содан кейін қойма ретінде пайдаланылып, 1908 жылы тастап кетілді. Бидадари аралы 17 ғасырда мұндағы обаға байланысты Плауа Сакит ("Ауру аралы") деп те аталатын. Жақында ғана бұл арал сол жерде болған обалар емханасын құрметтеп "Ангел аралы" деп аталды. Онуст, Куйпер (Сипир) және Керхоф (Келор) аралдарында да мұнаралар салынған. Барлығы төрт мұнара да, ойықтан атуға арналған қарулардың пайда болуынан кейін толығымен немесе жартылай бұзылды.
Италия
XIX ғасырдың басында, Бурбондар Неапольден қашқаннан кейін, Сицилияда британдық "протекторат" орнаған кезде, Сицилия Жоахим Мурат басқарған Наполеон армиясының шапқынына қарсы тұру үшін мұнаралар салуға кірісті. Кемелердің қаруларының атыс жылдамдығының артуы Мартелло мұнарасын үлгі ретінде таңдауға себеп болды. Сицилиялық Мартелло мұнаралары шамамен 1810 жылы салынған. Бұл есеп тарихи контекстке және 1814 және 1815 жылдары зерттеу жүргізген топограф В. Х. Смиттің сипаттамаларына негізделген. Сицилияда салынған жеті мұнараның қазір тек төртеуі ғана сақталған. Бірі – Мессинадағы Фаро Пойнттағы Маццон мұнарасы (немесе британдық бекінісі). Екіншісі – Сиракузадағы Приоло Гаргаллодағы Магниси мұнарасы. Италия теңіз күштері екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл мұнараны бақылау пункты ретінде пайдаланған. Үшіншісі – Мессинадағы Ганзиридегі Каридди мұнарасы. Ал төртінші мұнара теңізге қарайтын жартас үстінде орналасқан, одан Сиракузадағы Castello Maniace бекінісін қорғауға болады.
Маврикий
Британдықтар 1832 және 1835 жылдар аралығында Grand River North West (2), Black River (2) және Port Louis (1) жерлерінде бес Martello мұнарасын салды, олардың үшеуі бүгінге дейін сақталған. Бір мұнара, Корольдік инженер лейтенант-полковник Каннингхэмнің құрметіне оның атымен аталып, Порт-Луис портына кіреберісінің солтүстік жағындағы Форт-Джордж құрамына кірген. Екі мұнара Grand River North West-те салынды; өзеннің шығанағының оңтүстік-батыс жағында Pointe aux Sables-те, ал Форт Виктория солтүстік-шығыс жағын қорғайтын етіп салынды. Қалған екеуі Қара өзеннің сағасындағы қолданыстағы батареяларды нығайту үшін салынды, біреуі солтүстікте, Ла-Преньюзеде, екіншісі Grande Rivière Noire-дің оңтүстігінде, Batterie de l'Harmonie-де. Каннингхэм мұнарасы 1914 жылдан кейін жоғалып кетті. Форт-Викториядағы мұнара соңғы рет 1880 жылы тіркелген. 1865 жылы Маврикий альманахи мен мемлекеттік қызметшілер тізілімінде Форт-Джордж және Гранд-Ривердегі мұнаралар үшін "Екі артиллериялық, күн сайын 1с төленетін" деп көрсетілген. Қоршаған ортаны қорғау қоғамы Rive Noire / Black River ауданындағы La Preneuse қоғамдық жағажайының жанындағы бір Martello мұнарасын қалпына келтірді. Қоғам оны келушілерге мұражай ретінде ұсынады. Мұнараның бастапқы кіреберісі жерден жоғары орналасқан, бірақ жаңа кіреберіс жер деңгейінде салынды. Rive Noire / Black River ауданындағы [L’Harmonie] мұнарасы әлі де бар, бірақ көп жылдар бойы ескерілмей келеді. Қалған мұнара Pointe aux Sables, Grand River North West орналасқан.
Сиерра-Леоне
1805 жылы Сьерра-Леонедегі Фритаун қаласында Темне халқының шабуылдарынан портын қорғау мақсатында Тауэр төбесіне Мартелло мұнарасы салынды. 1870 жылы ол Үкімет үйін (Форт Торнтон) сумен қамтамасыз ету үшін су резервуары орнатуға ыңғайласу үшін айтарлықтай өзгертілді, яғни биіктігі төмендетілді. Қазір бұл мұнара Сьерра-Леоне Парламенті ғимаратының құрамына енген.
Оңтүстік Африка
Британдықтар Оңтүстік Африкада үш Мартелло мұнарасын салды, біреуі Саймонстаундағы теңіз базасының жанында, екіншісі Кейптаунда, үшіншісі Форт-Бьюфортта. Саймонстаун мен Кейптаун мұнаралары 1795 жылы салынған. Кейптаундағы мұнара 100 жылдан астам бұрын бұзылып, бірақ Саймонстаундағы мұнара қазір әлемдегі ең көне Мартелло деп есептеледі. Оны дұрыс Мартелло мұнарасы деп атауға бола ма, жоқ па, деген мәселе даулы. Алайда, колонияны басып алған күштерге қолбасшылық еткен және кейін қысқа мерзімге губернатор болған вице-адмирал Джордж Элфинстон 1794 жылы Корсика жағалауындағы Жерорта теңіз флотында қызмет еткен. 1781 жылы капитан Франсиско Фернандес де Ангуло, 1740 жылы Гран-Канариядағы Гандода испандықтар салған үлгіде, Порт-Махонның оңтүстігінде Пунта-Прима мен Алькуфарда мұнаралар салдырды. Британдықтар 1690 жылы салынған Киутаделладағы Сент-Николас мұнарасын пайдаланды. 1802 жылы Амиен келісімі бойынша Менорка Испанияға қайтарылды. 1804 жылы испандықтар Меноркадағы Сон Бу жағалауын қорғау үшін Пунта-на-Радонада мұнара салды. 1808 жылы капитан Лорд Кокран 38 зеңбірекке ие бесінші дәрежедегі фрегатқа қолбасшылық етіп, қарусыз мұнараны қиратқан жағаға қондыру тобын жіберді. (Соңынан теңіз капитаны және жазушы болған Фредерик Марриат сол кезде "Империус" кемесінде мичман болып қызмет етті.) (Бұл қамалдың 17 қабырғасы бар.) Форментера аралында төрт мұнара, ал жақын орналасқан С'Эмпальмадор аралында біреуі бар. Тағы бір мұнара Пиреней соғысы кезінде Картахена бекінісіндегі ағылшын әскерлерімен салынды. Мұнара 1799 жылы Сент-Жулиан тауындағы форттың ортасында, портты және ауызды бақылап тұрды. 1812 жылдың жазында ағылшын инженерлері фортты бұзып, мұнара салды: британдықтар шығыс жағалаудан Сент-Жулиан тауындағы постқа жол ашу жұмыстарын жүргізіп жатыр, онда олар диаметрі 24 фут болатын алты бөліктен тұратын батарея салмаққа тырысады. Жақсы салынған жағалау мұнарасына дейін азайтылды, бірақ тек орнатылған және айналмалы зеңбірекке қабілетті. Мұнарада екі қабат және платформа бар. Бірінші қабат қойма мен қосалқы бөлшектерге арналған. Негізгі қабаты тұруға арналған, және оның ішінде баспалдақ есігі және екі терезе бар, олар кішкентай калибрлі қаруларды орнатуға арналған. Платформада айналмалы зеңбірек орнатылған және мылтық атуға арналған кішкентай орындық бар. Төменгі қабатта цистерна бар. Плано де ла плаза де Картахена, Тебар, Эчеваррия, Пахарес, 1855. Сан-Жулианның қазіргі бекінісін құраған кейінгі құрылыстар әлі де жақсы күйде және телефон антенналары мен мұнаралар үшін негіз ретінде қолданылады. Тек техникалық мамандарға ғана қолжетімді ішкі жағы жақсы сақталған.
Another tower was erected by English troops stationed in the fortress of Cartagena, during the Peninsular War. The tower was erected in the center of 1799 fort, in mount St. Julian, dominating port and mouth. In the summer of 1812 English engineers destroyed the fort and erected a tower:
the British are working on opening a path from the east coast to the post on Mount St. Julian, where they try to build a six piece battery held in a tower 24 feet in diameter.|Report by Second Lieutenant Navarro, March 10, 1813. Is reduced to a well built coast tower, but only mounts and is capable of a rotating gun The tower contains two floors and the platform. The ground floor is for the warehouse and spare part. The main one for accommodation, and in this one is the door for ladder of hand, and two spans that, besides serving for ventilation, are arranged to receive small caliber guns The platform mounts a rotating gun and has a small bench for the fire of rifle. Under the lower floor there is a cistern.|Plano de la plaza de Cartagena, Tebar, Echevarria, Pajares, 1855
The later constructions that gave rise to the present fortress of San Julián is still in good condition and is used as a base for telephone aerials and antennas. The interior, which is only accessible to technicians, is supposedly well preserved.
Сент-Елена
Сент-Хеленада Мартелло мұнарасы бар, ол Хай-Нолл бекінісіне енгізілген. Мұнараның дизайны Саймон қаласындағы мұнараға өте ұқсас, диаметрі шамамен 45 фут (14 м) және биіктігі шамамен 20 фут (6 м) болған. Бұл мұнара француз шабуылына тойтарыс беруге қатысқан болуы мүмкін, бірақ бұл пікірді нақты дәлелдермен қолдауға болмайды. Британдық инженерлер Тринкoмалиді қорғау үшін үш мұнара салуға кірісті, бірақ оларды аяқтамады. Америкалықтар Канадада британдықтар салған мұнаралардың дизайнын көшіргенімен, американдық Мартелло мұнаралары британдық мұнаралардан бірнеше маңызды тұрғыдан өзгеше болды. Джорджия штатындағы Тайби аралында 1815 жыл шамасында салынған Мартелло мұнарасы, британдық мұнараларда қолданылған кірпіш немесе тас орнына, сол кездегі жергілікті құрылыс материалы – ағаш және табиғи бетонды пайдаланып салынды. Сонымен қатар, британдық мұнаралардан айырмашылығы, Тайби мұнарасының гарнизон қабатында қабырға арқылы мылтық атуға мүмкіндік беретін оқ тесіктері болды.
Ұлыбританиядан тыс Мартелло мұнараларының тізімі
ЕлОрындылығыҚұрық атауыҚұрылысыҚазіргі жағдайы Австралия Сидней Форт Денисон 1856 мұражай, портовый шам станциясы. Барбуда Пальметто Пойнт жанындағы өзен Форт Мартелло мұнарасы Бермуда паромдық аймақ 1823–1828 Британдық Виргин аралдары Тортола Форт Рекавери жеке (қонақүй) Канада Пойнт Плезант паркі, Нова-Скотия Уэльс ханзадасы мұнарасы 1796 жұртқа ашық Канада Халифакс, Нова-Скотия Йорк герцогы мұнарасы шамамен 1798 жылғы төменгі деңгейлері сақталған. Объектісі ішінара жабылып, кіруге болады. Канада Халифакс, Нова-Скотия Кларенс герцогы мұнарасы шамамен 1798 жылғы 1900 жылға дейін бұзылған. Канада Кингстон, Онтарио Форт Фредерик 1846/7 мұражай Канада Кингстон, Онтарио Мурни мұнарасы 1846 мұражай Канада Кингстон, Онтарио Шоал мұнарасы 1846 жұртқа жабық Канада Кингстон, Онтарио Каткарт мұнарасы 1846 жұртқа жабық Канада Квебек қаласы, Квебек мұнарасы #1 1808–1812 мұражай Канада Квебек қаласы, Квебек мұнарасы #2 1808–1812 Ұлттық шайқас алаңдары комиссиясы арқылы топтық іс-шараларға ашық Канада Квебек қаласы, Квебек мұнарасы #3 1808–1812 қиратылған Канада Квебек қаласы, Квебек мұнарасы #4 1808–1812 туристік қызмет, эскейп ойыны Канада Сент-Джон, Нью-Брансуик Карлтон Мартелло мұнарасы 1815 мұражай Хорватия Корчула Фортека Корчула (Форт Веллингтон) 1813 құлайды, саяхатшыларға қолжетімді. Үндістан Арнала аралы Хануман бастионы шамамен 1530 жылдарда құлайды және қираған. Ирландия Ахилл аралы Габла Франка шамамен 1803–1815 жылдары жартылай құлаған, бірақ саяхатшыларға қолжетімді. Ирландия Аугиниш Аугиниш мұнарасы 1811 жеке тұрғын үй Ирландия Банагер Милик Мартелло мұнарасы жеке тұрғын үй Ирландия Дрогеда Миллмаунт форты шамамен 1808 сақталған Ирландия Балбригган Солтүстік №12 1804–1805 сақталған Ирландия Скеррис, Ред Айленд Солтүстік №11 1804–1805 жеке тұрғын үй Ирландия Брей Бич Оңтүстік №1 1804–1805 1884 жылы Эспланада салынғанда қиратылған Мальта Мадлиена, Пемброк Мадлиена мұнарасы 1658 сақталған, жақында қалпына келтірілген Маврикий Гранд Ривер Солтүстік-Батыс Пуант-о-Сабль 1832–1835 тасталған, қоршауы жоқ, кіреберіс екінші қабатта Маврикий Гранд Ривер Солтүстік-Батыс Форт Виктория 1832–1835 соңғы рет 1880 жылы аталған Маврикий Гранд Ривьер Нуар Л’Хармони 1832–1835 қираған (қазір ұлттық ескерткіш) Маврикий Блэк Ривер Ла Пренез 1832–1835 мұражай Маврикий Форт Джордж, Луи Порт Куннингем мұнарасы 1832–1835 1914 жылдан кейін жоғалған Сьерра-Леоне Фритаун Тауэр Хилл Мартелло мұнарасы 1805 Парламент ғимаратының бөлігі Оңтүстік Африка Форт Бофорт 1839–1846 Оңтүстік Африка Саймонс Таун 1795/6 Теңіз базасында. Кішкентай мұражай орналасқан. Оңтүстік Африка Кейптаун Крейг мұнарасы 1795/6 19 ғасырдың соңында қиратылған Шри-Ланка Хамбантота 1801–1803 Тринидад және Тобаго Порт-оф-Спейн Пиктон форты 1801 1810 жылға дейін тасталған АҚШ Борн көлі, Луизиана Дюпре мұнарасы 1830? Алтыбұрышты; бастапқыда жағалауда, судан 150 фут (46 м) қашықтықта, Байо Дюпренің Борн көліне кіреберісі жанында салынған; ХХ ғасырдың көп бөлігінде жеке балық аулау лагері болды; Wikimedia Commons-та фотосуреті бар; 2005 жылы Катрина дауылынан қирады АҚШ Шарлстон, Оңтүстік Каролина Форт Джонсон АҚШ Кей-Уэст, Флорида Шығыс мұнарасы мұражай; Батыс мұнарасы ботаникалық баққа айналдырылды; екеуі де жұртқа ашық АҚШ Нью-Йорк порты қиратылған АҚШ Портсмут, Нью-Гэмпшир Уолбах мұнарасы 1814 Форт Конституцияға енгізілді; қираған АҚШ Тайби аралы, Джорджия 1815 Джорджия телеграф және телефон компаниясының кеңсесі және ақыры Форт Скривеннің пошта кеңсесі ретінде қызмет етті. 1913 жылы ғимарат өртке ұшырап, оны келесі жылы Форт Скривен қаруларына арналған ату алаңын тазарту үшін бөлшектеді.