Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оолдея, Батыс шөлейт халықтары (Аṉangu) арасында Юльдея және басқа да түрлі аттармен танымал, Оңтүстік Австралиядағы шағын елді мекен. Ол Транс-Австралия темір жолындағы Порт-Аугустадан батысқа қарай, Нулларбор жазығының шығыс жиегінде орналасқан. Оолдея Эйр тас жолынан (битумды жолдан) жақын жерде. Бұл жерде Оолдеа Соак деп аталатын тұрақты су көзі болған, Аṉangu тілінде "Yooldil Kapi" деп те аталады. Судың болуы салдарынан 20 ғасырдың басында теміржол құрылысшыларының лагері және 1933 жылдан 1952 жылға дейін Оолдеа миссиясы осы жерде құрылған. 1991 жылы су көзі құрғап, бұл жерге қоғамдық кіру тоқтатылды.
Ooldea, known as Yuldea and various other names by Western Desert peoples (Aṉangu), is a tiny settlement in South Australia. It is on the eastern edge of the Nullarbor Plain, west of Port Augusta on the Trans Australian Railway. Ooldea is from the bitumen Eyre Highway. The site had a permanent waterhole, Ooldea Soak, also known as "Yooldil Kapi" in the language of the Aṉangu. The presence of the water caused it to became the site of a camp for railway construction workers in the early 20th century, and the Ooldea Mission from 1933 to 1952. The soak dried up and the site was closed to the public in 1991.
Тарих
Аралдың жергілікті халқы үшін Юолдил Капи, ал еуропалық қоныс салушылар үшін Оолдеа Сок деп аталатын бұл сулы орын, Транс-Австралия теміржолының салынысы кезінде маңызды лагерьге айналды. Осы шарадағы ауыр құрғақшылық көптеген шөл тұрғындарын су көзіне жақындауға мәжбүр етті, бұл қазіргі кезде пойызға бөлінген шектеулі су ресурстарын күшейтті. 2017 жылы теміржол стансасында мерейтойлық шара өтті. Одан пайда болған қоныс аударушы қаласы Оолдея деп аталды, бірақ оны Юльдея, Юулдул, Юльдех немесе Юлтулингия деп те атады. Норман Тиндейл бұл миссияны екі рет барып көрді, ал Дейзи Бейтс көп жылдар бойы осында тұрды, екеуі де жергілікті халықтың мәдениетін түсіну және қорғаумен айналысты. Бейтске арналған ескерткішті Ф. Миллвард Грей жобалап, 1953 жылы орнатты. 1950 жылдары Маралинга және Эму аймақтары британ үкіметі тарапынан ядролық сынақтар жүргізу үшін пайдаланылды. Осы кезеңде Австралия үкіметі Анангу жерінің көп бөлігін Вумера ракеталық сынақ полигоны үшін қайта алды. Аудандағы жергілікті халық, Пила Нгуру (Ұлы Виктория шөлінің Спинифекс тайпасы) Оолдеа миссиясына көшірілді, ол 1952 жылы шіркеу ішіндегі келіспеушіліктерге байланысты жабылды. Халық бұл жерден көшкісі келмеді, себебі олар шөлді аралап, Оолдеа Соктан ұрпақтан-ұрпаққа су алған. Адамдар Оңтүстік Австралия үкіметі Ялатада бұрынғы қой шаруашылығы орнында құрған қорыққа күшпен көшірілді, онда Австралияның евангелистік лютеран шіркеуі Ялата миссиясын құрды. Бұл олар үшін өте жат орта болды, себебі олар шөлде өмір сүретін халық еді. Юолдил Капи 1991 жылы Аньаңгу халқына қайтарылды және 2023 жылдан бастап жалпы жұртшылыққа жабық.
The soak, known as Yooldil Kapi to the Aboriginal peoples of the area, and Ooldea Soak to the European settlers, made it an important camp during construction of the Trans Australian Railway. It was around this time that a severe drought led many desert people to migrate closer to the waterhole, increasing pressure on the limited water resources now largely reserved for use by trains. A centenary celebration was held at the siding in 2017. The settler town that sprung up was named Ooldea, but was also referred to as Yuldea, Youldul, Yuldeh, or Yultulyngya. The mission was visited twice by Norman Tindale and was home for many years to Daisy Bates, both concerned with understanding and protecting Aboriginal culture. A cairn commemorating Bates was designed by F. Millward Grey and erected in 1953. In the 1950s, areas around Maralinga and Emu were used for nuclear testing by the British Government. Around this time the Australian Government resumed much Anangu land to be used for the Woomera Rocket testing Range. Aboriginal people in the area, who were Pila Nguru (Spinifex people, of the Great Victoria Desert) were moved to the Ooldea Mission, which closed in 1952 due to internal divisions in the church. The people did not want to move from there, as they were used to ranging the desert, and had used the Ooldea Soak as a water source for many generations. The people were forcibly moved to a reserve established by the South Australian Government on a former sheep station at Yalata, where Yalata Mission was established by the Evangelical Lutheran Church of Australia. This was an environment quite alien to them, being desert people. Yooldil Kapi was handed back to the Aṉangu people in 1991 and is as of 2023 closed to the public.
Өнер саласында
2023 жылы Бангарра би театры өзінің көркемдік директоры, Коката тайпасынан шыққан Фрэнсис Рингстің "Юльдеа" атты хореографиялық қойылымын орындады, ол аборигендердің көзқарасынан осы аймақтың отарлану тарихын айтады.
In 2023, Bangarra Dance Theatre performed a work choreographed by their artistic director, Kokatha woman Frances Rings, called Yuldea, which tells the story of the colonisation of the area from an Aboriginal perspective.