Кіріспе

Американдық жазушы Харольд Белл Райт (4 мамыр 1872 – 24 мамыр 1944) – көркем әдебиет, эсселер және ғылыми еңбектердің көптеп сатылған американдық жазушысы. 1902 жылдан 1942 жылға дейін Райт 19 кітап жазды. Ол сонымен қатар Калифорния штатындағы Палм-Спрингс қаласында да үйі болған.

Кейінгі өмір және өлім

1914 жылдан 1933 жылға дейін Райт көбінесе Аризона штатының Тусон қаласында өмір сүрді. Райттың Тусонның шығыс жағындағы жері Гарольд Белл Райт Естейтс елді мекеніне айналды, ал көшелер оның кейбір көркем образдарының есімдерін және «Принтер Уделл», «Барбара Уорт», «Шепард Хиллз», «Брайан Кент» және «Марта Хиллгроув» сияқты кітаптарының атауларын алып жүр. Ауданның шағын қалалық паркі оның құрметіне аталған. Оның үйі қайта жаңартылып, қазір жеке тұрғын үй болып табылады. 1935 жылдан 1944 жылы қайтыс болғанға дейін Райт Калифорния штатының Эскондидо қаласында немесе оның жанындағы «Тынық төбелер фермасында» өмір сүрді. Ол көп саяхаттап, Риверсайд, Сан-Диего, Палм-Спрингс және Бенбоу (Калифорния), Тусон және Прескотт (Аризона), Гавайи және Барбадос сияқты жерлерде айлар бойы қарапайым лагерьлерде, демалыс үйлерінде, қонақүйлерде немесе курорттарда болды. Райт әдетте бір немесе екі жыл бойы бір жерде тұрып, содан кейін оны романдарының бірі үшін тұрғын орта ретінде пайдаланатын. Райт өмірінің көп бөлігінде өкпе ауруымен күресті. Ол 1944 жылдың 24 мамырында, 72 жасқа толып жиырма күн өткен соң, Калифорния штатының Ла-Холла қаласындағы Скриппс мемориалдық ауруханасында бронх пневмониясынан қайтыс болды және Сан-Диегодағы Гринвуд мемориалдық паркіндегі Кафедральдік мавзолейге жерленді.

Әдеби сын

Райттың өмірбаясын жазған Лоренс В. Таг (Гэрольд Белл Райт: Америкаға әңгімеші, Westernlore Press, 1986) Райтқа қарсы замандас шабуылдарының жинағын жасады. Оуэн Вистердің пікірлері көрнекті: «Қазіргі заманда мырза Райттан [және Әлемнің көздерінен] артық [шарлатандық романның] қуантарлық белгілерін табу қиын. Ол төрт жүз алпыс бетке шарлатандық романның барлық элементтерін жинақтаған. Вистердің айтуынша, ол – «ескі, бұрмаланған, жалған, сөздердің жиынтығы» және «саңырауқұлақтанған қағаздың қоқысы». Сонымен қатар, 1914 жылы Publishers Weekly бестселлер тізімінде бірінші орын алды. 1946 жылы Ирвин Харлоу Харт былай деп жазды: «Гарольд Белл Райт көркем әдебиет оқырмандарының талғамының әдеби сапасы туралы басқа ешбір автор бермеген жағымсыз деректерді ұсынды. Ешбір сыншы Райтты ең аз мақтаумен де бағалаған емес». (Hundred Leading Authors, 287-бет) Wonder Stories 1932 жылы Райттың жалғыз ғылыми-фантастикалық романы «Шайтанның жолы» туралы: «Егер бұл кітапта асыра сезімталдық пен үздірілмейтін нұсқаулар болмаса, ол қызықты туынды болар еді» деп сынады. Бірақ Amazing Stories романды «екі қарама-қарсы ұғымды біріктіруге жасалған өте лайықты әрекет деп тапты: психикалық және физикалық» және «Шайтанның жолы» «логикалық және өте жақсы жазылғандықтан өте қызықты» деген қорытынды жасады.