Кіріспе

Джон Бакус Дайкс (1823 жылғы 10 наурыз – 1876 жылғы 22 қаңтар) – ағылшын дін қызметкері және гимн жазушы.

Ерте өмір

Ол Англияның Халл қаласында, кеме жасаушы Уильям Хей Дайкс пен Йоркширдің Скулкоатс қаласының хирургы, Бакхус Хантингтонның қызы, сондай-ақ Кирк Элланың викарі болған Рев. Уильям Хантингтонның отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің ата-аналары – Халл қаласынан шыққан Рев. Томас Дайкс және Уильям Хейдің қызы Мэри болды. Ол сондай-ақ Рев. Джордж Хантингтонның туысы еді. Дайкс ақын және әнұран жазушы Элиза Альдерсонның кіші інісі болды және оның кем дегенде төрт әнұранына әуен жазды. Уильям Хей Дайкс 1812 жылы Уильям Барнспен (Халл қаласынан) бірлесіп кеме жасау серіктестігін құрды, ол Барнс, Дайкс және Кинг деп аталды. Олар 1815 жылы Халл өзенінің бойындағы Винколмлидегі кемежайларында «Ферраби» кемесін суға түсірді. Дикс, Кинг және компания 1818 жылы Халл қаласында «Зороастр» кемесін іске қосты. 10 жасында Джон Бакхус Дайкс Халл қаласындағы Митон ауданындағы Сент-Джон шіркеуінде орган ойнады, онда оның әке жағынан бабасы (шіркеуді салған) викарий, ал ағасы (Томас) органшы болды. Ол Халл қаласының органшысы Джордж Скелтоннан сабақ алды. Ол сонымен қатар скрипка мен фортепианода ойнады. Ол алдымен Халл қаласындағы Кингстон колледжінде оқыды. Уильям Хей Дайкс 1834 жылы Халл қаласында ашылған Йоркшир банкінің филиалының менеджері болды. Кейіннен ол 1841 жылдың қарашасынан бастап Уэйкфилдтегі Уэйкфилд және Барнсли Юнион банкінде, 65 Westgate мекенжайында банкир болып жұмыс істеді. Отбасы 1841 жылдың соңында Уэйкфилдке көшіп келді, сол кезде Джонның бабасының шіркеуінде органшы болғаны айтылды. Джон 1843 жылға дейін Уэйкфилдтегі Вест-Райдинг жеке мектебінде оқыды. Ол 1840 жылы бабасының құрметіне құрылған игілік қордың ағасы Томастан кейінгі екінші иесі болды. Қосымша пән ретінде ол Томас Эттвуд Уолмислиден музыка сабақтарын алды және оның мадригалдық қоғамына қосылды. Ол сондай-ақ Питерхаус музыкалық қоғамына (кейіннен Кембридж университетінің музыкалық қоғамы деп аталды) қосылды, оның төртінші президенті болды, тікелей оның досы Уильям Томсоннан кейін. Оның күнделіктері мен хаттары, Джозеф Томас Фаулердің жұмысы және баспасөз хабарлары оның көптеген шығармаларын CUMS орындағанын көрсетеді. Ол 1847 жылы «аға оптимум» деңгейінде «Б» дәрежесін бітірді, ал 1851 жылы «М» дәрежесін алды, содан кейін көп ұзамай преценттор қызметіне тағайындалды. 1850 және 1852 жылдар аралығында ол Холлингсайд үйінде тұрды, қазір ол Дурхам университетінің вице-канцлерінің ресми резиденциясы. 1862 жылы ол прецентторлық қызметінен бас тартты (Сэр Фредерик Оуслидің наразылығына орай) және Дурхамдағы Сент-Освальд шіркеуіне тағайындалды, ол собордың көлеңкесінде орналасқан, онда ол 1876 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті.

Англо-католиктік көзқарастар

Дайкс евангелистік отбасынан шыққан. Ол Кембридж университетінде оқыған жылдары Англия шіркеуінде англо-католиктік позицияны қабылдады, соңында ритуалист болды. Оксфорд қозғалысына жақтас болды. Қасиетті Крест қоғамының мүшесі еді. Осы кезеңде Англия шіркеуінің евангелистік және англо-католиктік бағыттары арасындағы қарсылық өте күшті болды. 1882 жылы қызметінен кеткенге дейін соттар арқылы қуғынға ұшырады. Дайкстің евангелистік партияның, оның ішінде епископ Чарльз Бэрингтің қолынан келген жағдайы көбінесе жергілікті деңгейде шешілді. Архидиакон Эдвард Прест ритуализмге қарсы көзқарасты ұстанып, оған бейім емес еді. 1851 жылы Дурхам графтығындағы жағдай бойынша, веслиандық методистердің қауымдары англикандықтардан көп болды. Бэринг пен Дайкс келіскен нәрсе – диссиденттердің күші Англия шіркеуінің жетіспеушіліктерін көрсетеді. 1869 жылдан бастап Дурхам соборының деканы Уильям Чарльз Лейк, керісінше, жоғары шіркеуші болды және ритуализмге қарсы емес еді, ол 1880 жылы «Таймс» газетіне жазған хатында осы мәселе бойынша өз пікірін білдірді. Ол соборды қайта жаңарту мәселесінде Бэрингпен келіспеді және Дайкс қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай осы мәселені шешті. Дайкс өзінің кеңейіп жатқан приходына Джордж Пикті пастор ретінде алғысы келді. Пик Оксфордты бітірген, 1872 жылы дін қызметкері болып тағайындалған, бұрын Халлде пастор болып жұмыс істеген, содан кейін Хоутон-ле-Спрингке көшіп келген. Дайкс Пик туралы рев. Фрэнсис Ричард Грейден жағымды ұсыным алды. Грей, Нортумберлендтегі Морпеттің ректоры, Эдвард Бувери Пузи жасаған 1873 жылғы «Куәлік және Кешірім туралы декларацияға» қол қойды. Бэринг Пикке лицензия беруден бас тартты: Сент-Освальдқа екі пастор қажет болса да, Бэринг олар ритуалдық амалдарды қолданбайтындарын міндеттеді. Стивенс 1872 жылы Томас Байард Шепардтың (Шепардтар отбасы (киім тігушілер) туралы қараңыз) Тайлық кеңесіне ұсынған доктриналық істе В.Дж.Е. Беннетті қорғады. Бірақ судья сэр Колин Блэкберн епископтың толық құқығындағы мәселеге араласудан бас тартты. 1874 жылы Дайкс ритуалдық амалдарға қарсы Бэрингтің науқанын сынап, ашық хат жариялады.

Кейінгі өмір және өлім

Дайкстің Барингтің позициясын өзгерте алмауы оның физикалық және психикалық денсаулығының біртіндеп нашарлауына әкелді. Ол 1875 жылдың наурыз айынан бастап Сент-Освальдтан (бұл қақтығыс тұрақты болып шықты) кетуге мәжбүр болды. Тынығу мен Швейцарияның сергітетін ауасы көмектеспегендіктен, Дайкс Англияның оңтүстік жағалауына емделуге барды. Дайкс Шығыс Сассекстегі Тисхерст үйіне, психиатриялық ауруханаға жатқызылды және 22 қаңтар 1876 жылы 52 жасында қайтыс болды. Фаулердің Дайкс Тисхерсттен 18 шақырым қашықтықтағы Сент-Леонардс-он-Сиде қайтыс болғаны туралы айтқаны дұрыс болуы мүмкін, себебі Тисхерст Хаус кейбір науқастарды демалысқа Сент-Леонардстағы қонақ үйге уақыт-уақыт жіберген. Алайда, Фаулердің Дайкстің денсаулығының нашарлауының себебі Архиерей Барингпен болған жанжалынан туындады деген пікіріне қазіргі кезде күмән туып отыр; бір ғалым медициналық дәлелдердің үшіншілік сифилис симптомдарына ұқсас екенін айтады және Дайкс студенттік кезінде бұл ауруға шалдыққан болуы мүмкін деп болжайды. Ол бірнеше жыл бұрын сатып алып, қадірлеген Сент-Освальд шіркеуінің "қосымша" қорымда жерленген. Ол 1870 жылы 10 жасында қызыл жегіден қайтыс болған кіші қызы Мейблмен бірге ортақ қабірде жатыр. Дайкстің қабірі қазіргі кезде балалар ойын алаңына айналған бұл жердегі жалғыз белгіленген қабір болып табылады.

Шығармалары мен ықпалы

Дайкс Викториандық Англия шіркеуіндегі "шамасы, ең маңызды High Church композиторы" деп аталады. Оның музыкант емес, трактаторлық дәстүрдегі приход діни қызметкері ретінде басты еңбек еткеніне қарамастан, осы мәртебеге ие болды. Ол жазған 300-ден астам әнұран күйімен танымал. 1830 жылдардағы трактариандық көшбасшылар Рим бревиарийі мен оның ортағасырлық латын тіліндегі әнұрандарының ықпалымен, әнұрандардың евангелиелік дәстүрмен қатар католик дәстүрінің де маңызды белгісі екенін айтты. 19 ғасырдың ортасына дейін әнұранның сөздері мен оларға қосылатын әуендер әрдайым тығыз байланысты болмаған: сөздер бір кітаптан, ал әуен басқа кітаптан алынуы мүмкін еді.

Сыншыл пікірлер

«Ағылшын әнұраны» (1906) жинағын редакциялағанда Ральф Вон Уильямс «Дайксқа қатыгездік танытты», оның жұмысына енген күйлер алтыға жетті, ал кейбіреулері, танымал болғанымен, қосымшаға жіберілді. Кейіннен Дайкс музыкасы, оның әнұраны күйлерінің 92% толық немесе дерлік толық диатоникалық болғанына қарамастан, шамадан тыс хроматизмге және сентиментальділікке байланысты айыпталып, сынауға ұшырады. Эрик Раутли оны кемсітсе, Кеннет Лонг «Англия шіркеуінің музыкасы» (1971) кітабында Дайксті Джозеф Барнби, Генри Гонтлетт, Джон Стейнер және Артур Салливанмен бірге «жалған діни ынтаның жарқырауы» тудырушылар ретінде санады. Артур Хатчингс, Николас Темперли және Джереми Дибблдің соңғы пікірлері Дайкс жұмысын 17 ғасырдың соңында жарияланған Нахум Тейт пен Николас Брэйдидің «Забурлардың жаңа нұсқасы» және оның төрт шаршы метрлік күйлерінің негізінде қарастырады. Хатчингс «Викториялық сентиментальділік» термині Дайкс күйлеріне қатысты «қалың», «драмалық» және «вульгарлық» сияқты сөздермен жақсы сипатталатынын айтты. Дибблдің сөзіне сәйкес:

«[Дайкс] стилінің ерекшелігі – оның шеберлікпен диатоникалық және хроматикалық гармонияны қолдануы. Дайкс Шуберт, Мендельсон, Вебер, Спор, Шуман, Шопен, Лист және ерте Вагнер музыкасындағы континенттік гармониялық жаңалықтардың бай қорын жақсы білді және осы дамыған гармониялық лексиканы өз күйлерінде әр түрлі көркемдік құрал ретінде де, музыкалық интеграцияның қосымша тәсілі ретінде де пайдаланудан тартынбады.»