Кіріспе

Венгриядағы көлік құралдарының мемлекеттік тіркеу нөмірлері

Венгриядағы көлік құралдарының мемлекеттік тіркеу нөмірлері әдетте ақ фонға қара әріптермен жеті таңбадан тұрады. Қазіргі жүйе 2022 жылдың 1 шілдесінде енгізілді (мысалы, AA AB 123). Жеке көліктерге арналған стандартты тіркеу нөмірлерінде төрт әріп және үш сан болады, олар әріптер арасындағы мемлекеттік гербпен және сандар алдындағы дефиспен бөлінеді. Бұл комбинация географиялық орналасумен байланысты емес.

Қазіргі жүйе: 2022 жылдан бастап

2012 жылы Венгрия үкіметі көлік нөмірлерін көлік тіркелген аймақты көрсететін жаңа жүйемен алмастыруды жоспарлаған. Алайда, бұл жаңа жүйе туралы идея толығымен қабылданбады. Шығарылған нөмірлердің жылдық санына сәйкес, бұрынғы жүйе шамамен 2025 жылға дейін жеткілікті комбинацияларды қамтамасыз ететін болды. 2021 жылдың мамыр айында 2022 жылы енгізілетін төрт әріптен және үш сандан тұратын жүйе туралы әңгімелер тарады. 2021 жылдың 1 маусымында Үкімет жаңа қаулы шығарды. Бұл қаулы 2022 жылдың 1 шілдесінде қолданысқа енген жаңа форматты белгілейді. Стандартты нөмірлер төрт әріптен және үш сандан тұрады, сонымен қатар жаңа шрифт қолданылады. Нөмірлердің алғашқы екі әріпінен кейін Венгрияның мемлекеттік гербі орналасады. Алғашқы екі әріп дауысты немесе дауыссыз әріптердің екеуінен ғана құралуы мүмкін. Бұрынғы жүйедегідей, жасыл және сұр түсті нөмірлер қолжетімді болады. Кейбір арнайы нөмірлер тоқтатылып, жалпы "I" нөмірімен ауыстырылды (арнайы нөмірлерге төменде қараңыз). Сонымен қатар, арнайы префикстері бар бірнеше түрлері бар: TX – Такси, OT – Көне автомобиль, CD – Дипломаттық (шрифттен басқа бұрынғысымен бірдей), BA – Құқық қорғау органдары, RA – Полиция, HA – Әскери, MA – Жедел жәрдем, NA – Ұлттық салық және кеден басқармасы.

Тарих

Венгрия тарихында көптеген түрлі тіркеу нөмірі форматтары қолданылып келген. Төменде қазіргі қолданыстағы жүйеге дейінгі форматтардың қысқаша сипаттамасы келтірілген.

Ерте заман, дүниежүзілік соғыстар және Ракоси дәуірі: 19011958

Алғашқы тіркеу тақталары 1901 жылы, Венгрия Австро-Венгрия империясының құрамында болған кезде таралды. Онда тек сандар ғана болды, ал 1910 жылға дейін бірнеше жүз көлік тіркелді. 1910 жылы ел 15 аймаққа бөлінген жаңа жүйе енгізілді. Аймақтық кодтар тақтадағы сандармен біріктірілді. Көлік құралдарының саны артып, 1922 жылдан бастап тақталарда аймақтық кодтың қасында шығарылған жылы да көрсетілді. Трианон шартынан кейін Венгрияның аумағы айтарлықтай азайғанмен, 1933 жылға дейін сол аймақтық жүйе сақталды. 1933 жылы аймақтық жүйе екі әріптен және үш сандан тұратын форматқа өзгертілді. Алдыңғы тақталар тіктөртбұрышты, артқы тақталар шаршы пішіндес болды. 1940 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында және соғыстан кейін уақытша формат бір әріптен және төрт сандан тұруға өзгерді. 1948 жылдан бастап бұрынғы екі әріптен және үш сандан тұратын формат қайта қолданысқа енгізілді. Коммунизм жылдарында жеке көліктердің саны аз болды, көлік құралдарының көп бөлігі мемлекетке тиесілі болды, сондықтан таңбалар санын арттыру қажеттігі тумады.

Социалистік дәуір: 1958-1990

1958 жылдан бастап азаматтарға жеке мақсаттар үшін көлік сатып алуға рұқсат берілді, нөмірлік белгілердің форматы екі әріптен және төрт сандан тұратын болды, олардың арасында қысқа тыныш сызықтар қойылды (мысалы: АБ·12·34). Әріптер көліктің түріне, мақсатына және иесіне байланысты болды. Стандартты нөмірлік белгілерде ақ фонға қара әріптер жазылса, коммерциялық көліктерде "кері" нөмірлік белгілер, яғни қара фонға ақ әріптер жазылды. Дипломатиялық нөмірлік белгілер көк түсті фонға ие болды (қазіргідей).

Алдыңғы жүйе: 1990-2022

1990 жылы жолда 2 миллионға жуық автомобиль болғандықтан, жаңа жүйе енгізу қажет болды. Бұрынғы үш әріптен және үш сандан тұратын формат 1990 жылы енгізілді, онда тақтаның сол жағындағы «H» әрпінің үстінде Венгрия туы және қара тік сызық болды. Мажарстан Еуропалық Одаққа қосылғаннан кейін, 2004 жылдың 1 мамырынан бастап бұл формат сәл өзгертілді – «H» әрпінің үстінде көк жолақтың ішінде Еуроодақтың жұлдыздары бейнеленді. Дегенмен, кейбір тақта түрлері әлі де 2004 жылға дейінгі форматта шығарылуда.

Кәдімгі тақталар

Кәдімгі тіркеу нөмірінде алты таңба болады, үш әріп және үш сан (жекелеген тіркеу нөмірлерінен басқа). 2004 жылдың мамыр айынан бастап барлық тіркеу нөмірлерінің сол жағында Венгрияның үш түсті туының орнына еурожолақ орналасқан. 1999 жылдан бастап артқы тіркеу нөміріндегі сызықтан төмен және жоғары жағына бекітілетін валидациялық стикерлер қолданылды, бірақ 2016 жылдың қаңтарынан бастап олар қолданылмайды. Еурожолақты тіркеу нөмірлері бар барлық көліктерде алдыңғы әйнектің оң төменгі бұрышында валидациялық стикер болуы керек. Онда көліктің тіркеу нөмірі және штрих-код болады. Оның тиімділігі күмәнді.

Такси және коммерциялық

Жүйе қалыпты серияға ұқсас, бірақ фон түсі сары. Такси тіркеу нөмірлері ЭАА-дан ЭДЗ-ға дейін. Кейде қалыпты сериядағы тіркеу тақталары сары такси тіркеу тақтасы ретінде қайта жасалады. Коммерциялық тіркеу нөмірлері FIA-дан FZZ-ға дейін. 2004 жылға дейін қалыпты ақ тіркеу тақтасын сары коммерциялық тіркеу тақтасына өзгертуге болады (мысалы, G, H немесе I әріптерімен басталатын сары тіркеу тақталары жиі кездеседі). 2008 жылдан бері жүк көліктері мен автобустар үшін сары тіркеу тақталары міндетті емес, сондықтан қазіргі кезде "F" әріпімен басталатын жаңа сары тіркеу тақталары сирек кездеседі.

Мотоцикл

Қалыпты номерлерге ұқсас, бірақ кіші өлшемді және екі қатарлы форматта болады. Үш әріптен және үш сандан тұрады, бірақ дефис болмайды және бірінші әріп – U. Кейбір көліктерде ‘U’ сериялы номерлер болуы мүмкін, онда алдыңғы және артқы жағында мотоцикл өлшемді номерлерге ғана орын бар (әдетте американдық көліктерде).

Трейлер

Қалыпты сериялармен бірдей форматта, бірақ бірінші әріп X (барлық комбинациялар 2014 жылы қолданылып бітті) немесе W (2022 жылға дейін қолданылды).

Арнайы тақталар

Арнайы тіркеу нөмірінің қалыпты форматы көбінесе екі әріп, одан кейін екі сан және екі сан, олар тысықшамен бөлінеді.

Дипломатиялық

2017 жылдың мамыр айынан бастап дипломатиялық корпустың нөмірлік тақталарында CD әріптері және алты сан бар, олар дефиспен бөлінеді. Тақтада ақ түсті әріптер ашық көк түсті фонда жазылған. Алғашқы үш сан әр елмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатылған мерзімдік ретімен сәйкес келеді. 001 Ватикан қаласына, 020 – АҚШ-қа тиесілі. Толық кодтар тізімі әлі белгілі емес. Соңғы үш сан дипломаттың лауазымымен байланысты (елші, консул, елшілік қызметкері және т.б.). 2017 жылға дейін CD әріптерімен басталатын нөмірлік тақталар елден түрақты түрде шығып жатқан дипломаттарға 30 күнге дейін жарамды болды. Бұл тақтада ақ фонда қара әріптер (2 әріп, 4 сан) және сол жақтағы Венгрияның үш түсті туы бейнеленген, бұл тақталар әлі де қолданыста.

Ескі уақыт белгілейтін көліктер

Көне автомобильдердің нөмірлік тақтасы OT әрпімен басталады, одан кейін төрт сан жазылады. Бұл тақтаның ЕО үлгісі жоқ. Көліктің жасы кем дегенде 30 жыл болуы керек және ол бастапқы техникалық сипаттамаларын сақтап келуі тиіс.

Әскери

Әскери тіркеу тақшалары H әрпінен басталады, одан кейін бір әріп және төрт сан келеді. Көбінесе үш түсті болады, бірақ еуробанда типтес кейбір ерекшеліктері де бар. Қолданылатын әріптер: A (автомобильдер), B (автобустар, микроавтобустар), E, F (микроавтобустар), I, K (микроавтобустар, джиптер), M, N (мотоциклдер), P, R, S (әскери жедел жәрдем), T (көліктер), V, X (тіркемелер).

Полиция және кеден

Бұл R әріпінен басталады, оның қасында бір әріп және төрт сан болады. Полиция үшін ең көп қолданылатыны RB, бірақ қазіргі уақытта көбінесе қалыпты сериядағы нөмірлер қолданылады. Көрінетін әріптер: A (автомобильдер), B (автомобильдер), F (жүк көліктері), K (мотоциклдер). RR 00 01-ден 49 99-ға дейін құқық қорғау органдары пайдаланады, ал RR 50 00-ден 99 99-ға дейін Ұлттық салық және кеден басқармасы қолданады.

Жедел жәрдем

Жедел жәрдем көліктерінің мемлекеттік нөмірлері MA әрпімен басталып, одан кейін төрт сан келеді. Бұл жүйе 2006 жылы енгізілді, ал одан бұрын стандартты мемлекеттік нөмірлер қолданылды.

Автоспорт

2012 жылдың қазан айынан бастап автоспорт мақсатында пайдаланылатын көліктер SP нөмірлерін сұрауға құқылы. Форматы жоғарыда аталғандармен бірдей. Еурожолақты нұсқасы жоқ. Бұл нөмірді күнделікті жол қозғалысында пайдалануға болмайды. 2019 жылы қабылданған бұйрыққа сәйкес, SP нөмірлері жалпы уақытша I нөмірлерімен алмастырылады. Еңгізілу мерзімі 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылдың шілдесіне шегерілді.

Басқалар

Мопедтер 2014 жылдан бері тіркеу нөмірімен жүреді, ол S әрпінен басталады, содан кейін үш әріп және екі сан келеді. Ауыл шаруашылығы техникасының тіркеу нөмірлері M әрпінен басталып, одан кейін алты сан жазылады. Символдар ақ түсті фонға жасыл түспен жазылған, еуро форматтағы нөмірлер жоқ. Нөмірлер 3 жылдан кейін жарамсыз болады және жаңартылмайды. Оларды тек Венгрияда ғана пайдалануға болады. Баяу қозғалатын көліктердің тіркеу нөмірлері стандартты тізбектей болады, бірақ Y әрпінен басталады және символдар ақ түсті фонға қызыл түспен жазылады. 2019 жылы қабылданған жарлыққа сәйкес, Y нөмірлерінің орнына стандартты тізбектегі нөмірлер беріледі. M нөмірлері I нөмірлерімен, яғни жалпы уақытша нөмірлермен алмастырылады. Қолданысқа енгізу мерзімі 2021 жылғы қаңтардан 2022 жылғы шілдеге ауыстырылды.

Уақытша тақталар

Форматы – бір әріп және бес сан, дефиспен бөлінеді. Оң жағындағы екі кіші сан шығарылған жылын (E, P, Z тақталары) немесе жарамдылық мерзімін (V тақталары) көрсетеді. Мысалы, 16 – 2016 жылды білдіреді. Бұл тақталардың ЕО нұсқасы жоқ. 2019 жылы қабылданған жаңа бұйрыққа сәйкес, E, P және Z тақталары жалпы I тақтасымен алмастырылады. V тақталары қолданудан тоқтатылады. Еңгізілу мерзімі 2021 жылғы қаңтардан 2022 жылғы шілдеге ауыстырылды. Кез келген уақытша тіркеу нөмірлері E әріпімен басталады. Олардың жарамдылық мерзімі 180 күнге дейін, күні көліктің тіркемесінде көрсетіледі және тек Венгрияда ғана қолданылуы мүмкін. Кедендік рәсімдегі көліктер V әріпімен басталады. Экспорттық тіркеу нөмірлері Z әріпімен басталады. Олардың жарамдылық мерзімі 30 күн, күні көліктің тіркемесінде көрсетілген. Сынақ немесе тәжірибелік тіркеу нөмірлері P әріпімен басталады. Көбінесе автодилерлер қолданады. Басқаша рұқсат берілмесе, оларда тек бір адам отыруы мүмкін.

Басқалар

Жалға алынатын көліктердің нөмірлері бұрын X әрпімен, содан кейін бір әріп және төрт санмен белгіленетін, бірақ 2004 жылдың шілдесінен бастап қолданылмайды. Шетелдік тұрғындарға C әрпінен басталып, бір әріп пен төрт саннан тұратын нөмірлер берілетін. 2009 жылдың сәуірінен бері жаңа нөмірлер берілмейді, алайда бұрын берілгендері әлі де жарамды. Құрметті консулдар бұрын HC нөмірін пайдаланған, бірақ 2003 жылы ол алынып тасталды. Халықаралық шарттарға сәйкес иммунитетке ие дипломаттар, консулдар және олардың отбасылары DT әрпімен басталатын, содан кейін төрт саннан тұратын нөмірлерді пайдаланған. Бұл нөмірлердің әріптері қара көк түсті фонға ақ түспен жазылған (1990-2004 жылдарғы үлгіде – ақшыл көк түсті фонға). CK әрпімен басталатын, содан кейін төрт саннан тұратын нөмірлер Венгрия елшілігінің қызметкерлері емес шет елдердің қызметкерлеріне берілген. Бұл нөмірлердің әріптері ақ түсті фонға қызыл түспен жазылған. Алғашқы екі сан елді білдіретін. Мысалдар: 00/01 – АҚШ, 02 – Ұлыбритания, 04 – Германия, 05 – Франция, 06 – Италия. DT және CK нөмірлері 2017 жылдың мамыр айынан кейін берілмейді және сол жылдың соңына дейін жарамды болды.