Кіріспе

Қарыздың бір бөлігі, төлемдерді уақтылы орындамағандықтан мерзімі өткен. Қаржы саласында, берешек (немесе қарыздық берешек) – бір немесе бірнеше талап етілген төлемді орындамаған жағдайда қарыздың мерзімі өткен бөлігін белгілейтін заңдық термин. Берешектің сомасы – алғашқы төлемді орындау мерзімінен бастап жинақталған сома. Бұл термин көбінесе жалдау ақысы, коммуналдық төлемдер, роялтилер (немесе басқа да шарттық төлемдер) және балаларға жәрдемақы сияқты белгілі бір уақыт аралығында қайталап төленетін төлемдермен байланысты қолданылады. Мерзімінен кейін төленетін төлем – қызмет көрсетілгеннен кейін жасалатын төлем, ал алдын ала төлемдер қызмет көрсету алдында жасалады. Мысалы, пәтерді жалға алу ақысы көбінесе алдын ала төленеді, ал ипотекалық несиелер мерзімінен кейін төленеді (кезеңнің сыйақысы кезең соңында төленуі тиіс). Қызметкерлердің жалақысы көбінесе мерзімінен кейін төленеді. Кезең соңында төленетін төлемдерді мерзімі өткен төлемдерден ажырату үшін "мерзімінен кейін" сөзі қолданылады. Мысалы, әр айдың соңында жалдау ақысын төлеуге міндетті тұрғын үй жалға алушысы жалдау ақысын мерзімінен кейін төлейді, ал 30 күн бойы төленбеген жалдау ақысы үшін бір айлық берешек бар деп айтылады. Нақты қолданылуы әртүрлі елдерде сәл өзгеше болуы мүмкін (мысалы, "мерзімінен кейін" немесе "мерзімінен кейін" бір жағдайды сипаттау үшін).

Есепке алу

Есептеуде, өтелмеген сома кем дегенде үш түрлі мағынада қолданылады.

Келесіге сәйкес келетін сомалар

Акционерлер белгіленген мерзімде компанияға төленбеген үлестік ақшасы болған жағдайда, компания баланста көрсетілетін таза төленген капиталды есептеу үшін осы қарызды жалпы шақырылған капиталдан есептен шығарады.

Артқы дивидендтер

Артықшылықты акциялардың жиындық дивидендтерінде ескірген, төленбеген дивидендтерді сипаттағанда "қарыз" сөзі "мерзімі өткен" мағынасында қолданылады. Егер компания артықшылықты дивидендті жарияламайтын болса, онда осы дивидендтер қарызы бар деп есептеледі. Қарызы бар дивидендтерді қаржылық есептіліктің түсіндірмелерінде (ноталарында) ашу қажет. (Жиындық артықшылықты акциялар, кез келген ескірген, төленбеген дивидендтерді жалпы акциялар иелеріне дивиденд төленетер алдында артықшылықты акциялар иелеріне төленуін талап етеді.)

Артқы төленбеген аннуитеттер

Артртрт деген сөз аннуитеттерді атағанда "мерзімнің соңы" дегенді білдіреді (аннуитет – бұл тең уақыт аралығында төленетін тең сомалардың тізбегі, мысалы, 20 жыл бойы айына 1000 фунт стерлинг). Егер қайталанатын сома әрбір кезеңнің соңында төленсе, аннуитет мерзімі өткен аннуитет немесе қалыпты аннуитет деп аталады. Қарызды өтеу кестесі әдетте мерзімі өткен аннуитет болып табылады. Мысалы, сіз 30 қыркүйекте 10 000 фунт стерлинг қарыз алсаңыз, алғашқы айлық төлем 31 қазанда, екінші төлем 30 қарашада және т.б. болады.

Деривативтер

Қарыздық своп – пайыздық мөлшерлемені белгілеп (фиксирлеп), купондық кезеңнің соңында пайыз төлейтін пайыздық мөлшерлеме свопы болып табылады. Ал стандартты своп бойынша пайыздық мөлшерлеме купондық кезеңнің басында алдын ала белгіленеді және купондық кезеңнің соңында төленеді. Осындай айырмашылық басқа пайыздық туынды құралдарға да қатысты, мысалы, шектеулер, ең төменгі шектеулер және своп опциялары.