Кіріспе

Құс түрі – Киттлицтің шағаласы (Brachyramphus brevirostris) Аляска және Шығыс Сібір суларында кездесетін шағын алкид. Бұл құлқына тозуға жақын түр, жақын туысы – мраморлы шағала сияқты, теңіз құстарына тән колония құру емес, оның орнына тау шатқалдарындағы оқшауланған жерлерде ұялайды. Бұл ұялар бұрын көп жылдар бойы жергілікті халыққа белгілі болған, бірақ күмәнданушы орнитологтар оларды сипаттап, суретке түсіргенге дейін. Бұл жақсы зерттелмеген және аз танылған түр, алайда оның және мұрабат шағаланың жағдайына алаңдаушылық туғызғандықтан, соңғы кезде зерттеулер көбейді. Бұл түрдің жалпы атауы оны алғаш ашқан неміс зоологы Генрих фон Киттлицтің құрметіне берілген.

Сипаттамасы мен ауқымы

Киттлицтің шұбаршасы, мармаралы шұбарша сияқты, кішкентай, тығыз денелі, ұзын, кішкентай аяқтары бар және көбейту маусымында жасырынып қалатын қауырсынмен жабылған. Көбейту маусымындағы қауырсынының сұр қоңыр түсі, оның қарлы далаларға жақын жерде көбейетін әдетімен байланысты. Қыс мезгілінде ол көптеген теңіз құстарына тән қара және ақ түсті қауырсынға ие болады. Оның мүсізі мармеладты шұбаршаның мүсізінен кішірек. Киттлицтің шұбаршасы көбінесе Алясканың жағалау аймақтарында, Принц Уильям шығанағының төңірегіндегі материкте, Кенай түбегінде, сирек батыс жағалау бойында және Алеут аралдарында көбейеді және өмір сүреді. Сонымен қатар, ол Сібірде және, мүмкін, Врангель аралында да ұялайды.

Мінез-құлық

Киттлицтің шұңқыры жағалауға жақын, әсіресе мұздықтармен қоректенетін суларда тамақтанады. Ол балықтың дернәсілдерімен, крильмен және басқа да ұсақ зоопланктонмен қоректенеді. Балапандарға мүңкіреуімен әкелінетін сәл ірі балық беріледі. Киттлицтің мүрлеті – ең аз зерттелген гагаралардың бірі, бірақ ол отар құрмайды, орнына теңізден ішке қарайғы тауларда, ағаш шебінен жоғары ұялайды. Ұялар жалаңаш жерде, көбінесе қарға жақын, оңтүстік беткейлерде орналасқан. Бір жұмыртқа салынады (көп уақыт бойы шайқалады). Балапандар күні бойы тамақтанады және шамамен 25 күнде қанаттандыру салмағына жетеді. Ұялайтын жердің ашық болуы балапандардың көптеген құстарға қарағанда жұмсақ қауырсындарын ұзақ сақтап, ұшуға 12 сағат бұрын олардан айырылуына себеп болады. Олардың ұшып теңізге кететіні болжанады, бірақ олар өзендер арқылы теңізге жетеді деген де болжам бар. Балапан қанаттанғаннан кейін ата-аналық күтім алмайды, себебі ересектермен бірге теңізде балапанды ешқашан көрген ешкім жоқ.

Қауіптер

2014 жылға дейін Киттлицтің шұбар бауыры Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) жүргізген зерттеулердегі күрт төмендеуге байланысты жоғары қауіпті түр деп саналды. Бірақ 2014 жылы IUCN осы бауырының статусын жоғары қауіпті түрден қауіп төнуге жақын түрге өзгертті, себебі жаңа зерттеулер көрсеткендей, төмендеулер бұрынғыдай жылдам болмайды; кейбір популяциялар тұрақтала бастаған немесе аздап қалпына келген сияқты. Гастон, Энтони; Джонс, Ян (1998). Ауктар, Альсида тұқымдасы. Оксфорд университетінің баспасы, Дэй, Р. Х., Д. Дж. Кулец және Д. А. Нигро. 1999 жыл. Киттлицтің шұбар бауыры (Brachyramphus brevirostris). Солтүстік Американың құстары, № 435 (А. Пул және Ф. Гилл, редакторлары). Солтүстік Американың құстары, Inc., Филадельфия, ПА.