Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар отбасысы
Family of birds
Аук немесе алкида – Charadriiformes қатарына жататын Alcidae отбасының құсы. Алкида отбасысына муррелер, гильмеоттар, ауклеттер, тупиктер және муррелеттер кіреді. Отбасыда 25 қазіргі кезде тіршілік ететін немесе жақында жойылған түрлер бар, олар 11 туысқа бөлінеді.
An auk or alcid is a bird of the family Alcidae in the order Charadriiformes. The alcid family includes the murres, guillemots, auklets, puffins, and murrelets. The family contains 25 extant or recently extinct species that are divided into 11 genera.
Таксономия
Алкидалар тұқымдасының аты 1758 жылы Карл Линней берген, алке (Alca torda) деген разөрбилл туысының норвег тіліндегі "алке" сөзінен шыққан.
The family name Alcidae comes from the genus Alca given by Carl Linnaeus in 1758 for the razorbill (Alca torda) from the Norwegian word alke.
Сипаттама
Ауктар пішіні мен түсі жағынан пингвиндерге ұқсас, олардың реңі қара және ақ, тік қалыпта тұрады және кейбір мінез-құлықтары ортақ. Дегенмен, олар пингвиндермен тығыз туыс емес, бірақ орташа конвергентті эволюцияның мысалы деп есептеледі. Ауктар мономорфты (еркектер мен ұрғашылар сыртқы түрі жағынан ұқсас). Қазіргі ауктардың мөлшері ең кішкентай ауклеттен – 85 граммнан басталып, қалың мүңкірт түймелік аукқа дейін жетеді. Ұзын қанаттары болмағандықтан, ауктар ұшу үшін қанаттарын өте жылдам қағуға мәжбүр. Пингвиндерге қарағанда, ауктар ұшу қабілетін, сондай-ақ құрлықтағы жылдамдығын құрбан етіп, жүзу қабілетін арттырды; олардың қанаттары суға сүңгу үшін ең жақсы дизайн мен ұшу үшін қажетті ең төменгі деңгей арасындағы шартты келісім. Бұл тұқымдық топқа байланысты өзгереді, соның ішінде Урия гильмемоттары (оның ішінде бритвалы аук) және маррельдер су астында ең тиімді, ал пуффиндер мен ауклеттер ұшу мен жүруге жақсы бейімделген.
Auks are superficially similar to penguins, having black and white colours, upright posture, and some of their habits. Nevertheless, they are not closely related to penguins, but rather are believed to be an example of moderate convergent evolution. Auks are monomorphic (males and females are similar in appearance). Extant auks range in size from the least auklet, at 85 g (3 oz) and , to the thick billed murre, at and Due to their short wings, auks have to flap their wings very quickly to fly. Although not to the extent of penguins, auks have largely sacrificed flight, and also mobility on land, in exchange for swimming ability; their wings are a compromise between the best possible design for diving and the bare minimum needed for flying. This varies by subfamily, with the Uria guillemots (including the razorbill) and murrelets being the most efficient under the water, whereas the puffins and auklets are better adapted for flying and walking.
Тамақтандыру және экология
Ауктардың тамақтану әрекеті көбінесе пингвиндермен салыстырылады; екі топ та қанаттарымен су астына жүзіп, аң қуалайды. Ауктардың мекендейтін аймағында олардың жалғыз теңіз құстары бұл - бакландар (олар күшті аяқтарымен суға сүңгіп кіреді). Егер екі топтың да бірдей жемге қол жеткізе алатын болса, ауктар көбінесе жағадан алыс теңізде тамақтанады. Күшті жүзуге бейім марралар жылдам, үйірлі балықтарды аңдайды, ал кішкентай ауктар баяу қозғалатын крильдерді жейді. Ауктарға орнатылған уақыт-тереңдік тіркегіштері олардың Uria guillemots сияқты, Cepphus guillemots және кішкентай ауктар сияқты тереңге сүңгіп бара алатынын көрсетті.
The feeding behaviour of auks is often compared to that of penguins; both groups are wing propelled, pursuit divers. In the region where auks live, their only seabird competition are cormorants (which are dive powered by their strong feet). In areas where the two groups feed on the same prey, the auks tend to feed further offshore. Strong swimming murres hunt faster, schooling fish, whereas auklets take slower moving krill. Time depth recorders on auks have shown that they can dive as deep as in the case of Uria guillemots, for the Cepphus guillemots and for the auklets.
Өсімдіктер мен отарлар
Ауктар – пелагикалық құстар, ересек өмірінің басым бөлігін ашық теңізде өткізеді және көбейту мақсатымен ғана жағаға шығады. Бірақ, кейбір түрлер, мысалы, жалпы гилемот, жылдың көп бөлігін ұялаған жерін басқалардан қорғауға жұмсайды. Ауктар моногамды және өмір бойы бір жұпты құрайды. Олар көбінесе бір жұмыртқа салады және ұялаған жерін жыл сайын пайдаланады. Кейбір түрлер, мысалы, Урия гилемоты (муррелер) тік жарларда үлкен колониялар құрып ұялайды; ал басқалары, мысалы, Сепп гилемоты, тасты жағалауларда шағын топтарда көбейеді; ал пуффиндер, ауклеттер және кейбір муррелеттер иесіз жерлерде ұя салады. Бракхирамф муррелеттерін қоспағанда, барлық түрлер колониялық.
Auks are pelagic birds, spending the majority of their adult lives on the open sea and going ashore only for breeding, although some species, such as the common guillemot, spend a great part of the year defending their nesting spot from others. Auks are monogamous, and tend to form lifelong pairs. They typically lay a single egg, and they use the nesting site year after year. Some species, such as the Uria guillemots (murres), nest in large colonies on cliff edges; others, such as the Cepphus guillemots, breed in small groups on rocky coasts; and the puffins, auklets, and some murrelets nest in burrows. All species except the Brachyramphus murrelets are colonial.
Эволюция және таралу
Дәстүрлі түрде, ауктар ерекше морфологиялық ерекшеліктеріне байланысты ең ерте шардрийформалы тұқымдардың бірі деп есептелген, бірақ генетикалық талдаулар осы ерекшеліктердің күшті табиғи сұрыпталудың нәтижесі екенін көрсетті; мысалы, шұбарларға (әлдеқайда көне шардрийформалы тұқым) қарағанда, ауктар батпақ жағалау құсынан суға шомылатын теңіз құсына радикалды түрде өзгерді. Осылайша, бүгінде ауктар жеке ішкі рет ретінде (Alcae) бөлінбейді, ал Lari ішкі ретінің құрамына кіреді, онда басқаша марқұмдар және оларға ұқсас құстар бар. Генетикалық мәліметтерге сүйенсек, олардың ең жақын туыстары – скуалар, бұл екі тұқым шамамен 30 миллион жыл бұрын (Мя) бөлінген. Тұқымда 25 қазіргі кездегі немесе жақында жойылған түрлер бар, олар 11 туысқа бөлінеді. Қазіргі ауктар (Alcinae қосалқы туысы) екі негізгі топқа бөлінеді: әдетте жоғары мүңкілі құйрықтар (Fraterculini тайпасы) және ауклеттер (Aethiini тайпасы), ал жұқа мүңкілі муррелер мен нағыз ауктар (Alcini тайпасы) және муррелеттер мен гильмоттар (Brachyramphini және Cepphini тайпалары). Тайпалық құрылым бастапқыда морфология мен экологияны талдау негізінде құрылған.
Traditionally, the auks were believed to be one of the earliest distinct charadriiform lineages due to their characteristic morphology, but genetic analyses have demonstrated that these peculiarities are the product of strong natural selection, instead; as opposed to, for example, plovers (a much older charadriiform lineage), auks radically changed from a wading shorebird to a diving seabird lifestyle. Thus today, the auks are no longer separated in their own suborder (Alcae), but are considered part of the Lari suborder, which otherwise contains gulls and similar birds. Judging from genetic data, their closest living relatives appear to be the skuas, with these two lineages separating about 30 million years ago (Mya). The family contains 25 extant or recently extinct species that are divided into 11 genera. The extant auks (subfamily Alcinae) are broken up into two main groups the usually high billed puffins (tribe Fraterculini) and auklets (tribe Aethiini), as opposed to the more slender billed murres and true auks (tribe Alcini), and the murrelets and guillemots (tribes Brachyramphini and Cepphini). The tribal arrangement was originally based on analyses of morphology and ecology.