Кіріспе

Құс түрлері

Аспандағы фрегат (Fregata aquila) – Атлант мұхитының тропикалық аймағындағы Боутсвайн құс аралы мен Аспан аралында көбейетін фрегаттар тұқымдасына жататын теңіз құсы. Аспандағы фрегат – қоңыр қара түсті қауырсыны және терең тілімделген құйрығы бар, ірі, жеңіл денелі теңіз құсы. Оның қанаттарының ұзындығы шамамен 2 метрге жетеді. Аталықтың жарқын қызыл жұмсақ тері (құртқасы) бар, оны жұбын тарту үшін қабартады. Аналық аталықтан сәл ірілеу, кеудесі қоңыр жолақты және кейде қарны ақ болады. Олар мұхит бетінен ұшып ұстаған балықтармен (көбінесе ұшатын балықтармен) қоректенеді, сондай-ақ кейде басқа құстарды тамақтарын қайтаруға мәжбүрлеу арқылы клептопаразиттікпен айналысады.

Таксономия

Аспанға көтерілген фрегат құсын Карл Линней 1758 жылы шыққан "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында Pelecanus aquilus деген екі атаумен сипаттаған. Оның үлгісін Ассенсия аралынан швед саяхатшысы Пэр Осбек жинаған. "Фрегат құсы" және "Фрегата" атаулары француз теңізшілерінің құсқа берген La Frégate атынан, яғни фрегат немесе жылдам әскери кемеден алынған. "Аквила" латын тілінде "бүркіт" дегенді білдіреді және құстың қара түсті қауырсыны мен жыртқыштық мінез-құлқына сілтеме жасайды. Fregata туысына бұрын ірі фрегат құстарының барлық төрт түрі кіретін, бірақ 1914 жылы австралиялық орнитолог Грегори Мэтьюс қалған үш түрді бөліп шығарды, соның нәтижесінде Fregata aquila Аспанға көтерілген фрегат құсын білдірді.

Сипаттама

Аспанға көтерілген фрегат құсы – қоңыр түсті теңіз құсы, ұзын, жұқа, сүйір қанаттары, ұзын, терең тілімделген құйрығы және ұзын, ілгекті мүсігі бар. Оның ұзындығы, қанаттарының ені және салмағы шамамен 6 кг. Еркек құстар мойны, мантиясы және үстіңгі қанаттарынан басқа толығымен қара түсті, олар жасыл металл жылтыры бар сопақ қауырсындармен жабылған. Құстардың жарқын қызыл жұмсақ тері бар, оны жұптасу үшін қабартады. Мүсіктері ақшыл көкшіл сұр, көздері қара қоңыр, көз айналысы қара, ал аяқтары сұр. Аналық құстар қоңыр қара түсті және жасыл сопақ қауырсындары жоқ. Көбінесе кездесетін қоңыр түсті құстардың алдыңғы бөлігінде, жағасынан төсқабағына дейін созылатын қоңыр жолағы бар. Олардың көз айналысы мен мүсігінің табаны ақшыл көк. Ақ түсті құстардың төсінде ақ дақтар бар. Бұл, әлдебір толық ересектемеген, көбейетін аналықтар болуы мүмкін. 2002-2004 жылдар аралығында жүргізілген шаралардың нәтижесінде барлық жабайы мысықтар жойылды, соның арқасында 2012 жылы екі жұп фрегат құсы Ассенсион аралына ұя салу үшін оралды. 2014 жылы аралдың шығыс бөлігіндегі Letterbox түбегінде он екі ұя табылды. Басқа фрегат құстары сияқты, оның көбейтілмейтін маусымдағы қозғалысы осы қиын топтағы анықтау мәселелеріне байланысты жақсы белгілі емес, бірақ ол Батыс Африка жағалауында кездеседі. Ол балықтармен және кішкентай тасбақалар сияқты беттік жемдермен қоректенеді. 1953 жылы Шотландияның Тири қаласында өлген жас фрегат құсы сол кезде керемет фрегат құсы деп танылған, бірақ 2002 жылы оның үлгісі қайта қаралып, Ассенсион фрегат құсы екені анықталды. 2013 жылдың шілдесінде Шотландиядағы Айл аралындағы Боуморда бір жасөспірім құс суретке түсірілді. 2014 жылдың маусым айының соңында спутниктік бақылау арқылы құс Бразилияның Фернандо-де-Норона аралынан 100 теңіз шақырымы қашықтықта, Оңтүстік Америка құрлығынан 200 шақырымдай жерде анықталды.

Мәртебе

2001–2002 жылдары Боутсвайн аралында жүргізілген Ассенсия фрегат құсының санағында шамамен 6 250 көбелектеп жүрген аналықтары тіркелді. Аналық фрегат құстары әдетте екі жылда бір рет жұмыртқалайтындықтан, бұл құстардың жалпы саны 12 500 болса керек деген қорытындыға келді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы осы түрді "әлсіз" деп санайды, себебі олар тек бір ғана кішкентай аралда көбейеді.