Кіріспе
Оңтүстік Суданның сепаратистік көтерілісші армиясы Аняня (сонымен қатар Аня Нья деп те жазылады) – Бірінші Судандық азаматтық соғыс (1955–1972) кезінде құрылған Оңтүстік Суданның сепаратистік көтерілісші армиясы. Екінші Судандық азаматтық соғыс кезінде пайда болған жеке қозғалыс Әниания II деп аталды. Аняния мади тілінде «жылан уы» деген мағынаны білдіреді.
The Anyanya (also spelled Anya Nya) were a southern Sudanese separatist rebel army formed during the First Sudanese Civil War (1955–1972). A separate movement that rose during the Second Sudanese Civil War were, in turn, called Anyanya II. Anyanya means "snake venom" in the Ma'di language.
Тарих
Аняня 1963 жылы құрылды, себебі Пожулу, Мору, Нуер, Лотуко, Мади, Бари, Ачоли, Занде, Динка және Оңтүстік Суданнан шыққан басқа да тайпалар Судан үкіметіне қарсы соғыс жүргізді. Қозғалыстың негізі 19 тамызда Кампалада Джозеф Одухоның үйінде Оңтүстік Судан саясаткерлері мен әскерилерінің кездесуінен кейін қаланды. Кездесуде Жозеф Лагу, Джордж Акумбек, Джулиус Морога және Северино Фули қатысты. Аняня 1963 жылдың 19 қыркүйегінде Шығыс Экваторияда Судан армиясына қарсы алғашқы ұйымдасқан әскери шабуылын бастады. Аняня қозғалысы салыстырмалы түрде күшті болғанымен, азаттық қозғалысының жетекші саясаткерлері арасындағы ішкі саяси тартыстар оны әлсіретті. 1969 жылы Аггрей Джейден қозғалыстағы ынтымақтың болмауы мен дау-жанжалдарға наразы болып, Аняня қозғалысынан кетіп қалды. Гордон Мюортат Майен Оңтүстік Суданның жаңа президенті болып бірауыздан сайланғаннан кейін, бұрынғы SSPG Нилдің Уақытша Үкіметі (NPG) деп қайта аталды. Мюортат басшылығымен қозғалыс солтүстікке қарсы соғысын жалғастыра алды. Алайда, Мюортаттың штаб бастығы Джозеф Лагу өзінің көмекшісі Оливер Батали Альбино арқылы Израильмен келіссөздер жүргізіп, қозғалысты қарумен қамтамасыз етуге тиіс қаруды президент Гордон Мюортаттың орнына өзіне бұрып алды. Содан кейін Лагу Мюортатқа қарсы төңкеріс жасады және қару алуды қаласа, әрбір батальон Мюортат емес, оған адалдық серт беруі керек екенін мәлімдеді. Төңкеріс Лагудың басшылығымен армияны біріктіруге және билікті бейбіт түрде беруге мүмкіндік берді. Лагу қозғалысты саяси және әскери тұрғысынан басқарды және солтүстікке қарсы соғысты жалғастырды, ал қозғалыс Оңтүстік Судан Азаттық Қозғалысы деп аталды. 1972 жылы Жозеф Лагу солтүстікпен 17 жылдық азамат соғысын аяқтаған бейбіт келісімге қол қойды. Бұл келісімді Эммануэль Абуур және Джон Гаранг сияқты әскери жетекшілерінің бірі бастап қарсылық көрсетті. Алайда, бейбіт келісімге қарсы көтеріліс жоспарын баяндайтын, барлық Аняня күштеріне таратылған хат ұсталды.
Мұра
Азамат соғысының ресми аяқталуына дейін көптеген Анянялар шекараны өтіп, олардың одақтасы Иди Аминнің әскери билікте болған Угандаға көшіп кетті. Уганда президенті Милтон Оботе қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Амин осы жауынгерлерді Уганда армиясына қабылдады. Амин 1971 жылы Оботені құлатып, Уганда президенті болғаннан кейін, оларды өзінің үкіметіне адал деп есептегендіктен, бұрынғы Аняняларды одан да көп мөлшерде Уганда армиясына қабылдады. Судандық бұрынғы көтерілісшілердің көпшілігі жалдамалы әскер ретінде әрекет етті. Али Товелли мен Годвин Суле – Уганда армиясындағы көрнекті бұрынғы Анянялар. Аминнің беделсіз режимімен байланысы салдарынан "Аняня" Угандада қаралап айтылатын сөз болып, солтүстік Угандалықтар мен шетелдіктерге қатысты теріс мағынада қолданыла бастады. 1975 жылы Суданда қалған көптеген наразы бұрынғы Анянялар Шығыс Жоғарғы Нил және Экваторияда қарулы көтеріліс жасады. Олар Аняня II деп аталды. 1983 жылы Аддис-Абеба келісімінің күшін жойғаннан кейін, Екінші Судандық азамат соғысы басталды, осы кезде Судан Халықтық Азаттық Қозғалысы/Армиясы (SPLM/A) құрылды. Аняня II мен SPLM/A арасындағы бәсекелестік Аняня II-нің жеңілісіне әкелді. Оның бір бөлігі SPLM/A қатарына қосылды, ал қалғаны Судан үкіметінің қолдауымен құрылған жасаққа біріктірілді.