Кіріспе

Тілдің қозғалыс қабілетінің туа біткен бұзылысы

Анкилоглоссия, сондай-ақ тілге байлау деп те аталады, тілдің ұшының қозғалмалығын төмендетуі мүмкін туа біткен ауыз аномалиясы және тілдің астыңғы бетін ауыз төңірегіне жалғастыратын, ерекше қысқа және қалың тілдік тосқауылдан (френулум) пайда болады. Анкилоглоссияның ауырлығы жеңіл түрлерінен – шырыш қабықшасының жолақтарымен сипатталатынынан бастап, тілдің ауыз төңірегіне толығымен байланған күйіне дейін әртүрлі болуы мүмкін. Бұл жағдай механикалық және әлеуметтік салдарларға да алып келуі мүмкін. Анкилоглоссия тілдің алдыңғы астыңғы тіс етімен жанасуына кедергі келтіруі мүмкін. Осының салдарынан балалық жұтқынды дамытуға және ересектерге тән жұтқынға өтуге бөгет қойылып, ашық тістеу деформациясына ұшырау қаупі туындайды.

Тамақтандыру

Месснер және тағы басқалар ана тілінің байлануы (анкилоглоссия) және нәрестелерді тамақтандыруды зерттеді. Анкилоглоссиясы бар 36 нәресте анкилоглоссиясы жоқ бақылау тобымен салыстырылды. Екі топ алты ай бойы бақыланды, нәрестелерді емізудегі қиындықтарды бағалау үшін; бұл алты аптадан астам уақытқа созылатын емшектегі ауырсыну немесе нәрестенің ана сүтіне жабысудағы қиындықтар ретінде анықталды. Анкилоглоссиясы бар нәрестелердің аналарының 25%-ы емізуде қиындықтарды баяндады, ал бақылау тобындағы аналардың тек 3%-ы ғана. Зерттеу анкилоглоссияның кейбір нәрестелерде емізуге кері әсер ететінін көрсетті. Дегенмен, анкилоглоссиясы бар нәрестелер бөтелкеден тамақтануда мұндай қиындықтарды бастан өткермейді. Бұл зерттеудің шектеулері – үлгінің кішкентай көлемі және ананың емізу сапасының бағаланбауы. Уоллес пен Кларк та ана тілінің байлануы бар нәрестелерде емізудегі қиындықтарды зерттеді. Олар тілі хирургиялық жолмен тілініп, байлауы алынған (тілге хирургиялық бөлу жасалған) 10 нәрестені бақылады. Он ананың сегізінде нәресте емшекке дұрыс жабыса алмады, 6/10-ында емшектері ауырды және 5/10-ында үздіксіз тамақтану циклдары байқалды; 3/10 ана ғана нәрестесін таза емізді. Тілге байлау арқылы емделгеннен кейін 4/10 ана емізуде бірден жақсаруды байқады, 3/10 ана жақсаруды байқамады, ал 6/10 ана хирургиядан кейін кем дегенде 4 ай бойы емізуді жалғастырды. Зерттеу анкилоглоссияға байланысты емізуде қиындықтарды бастан өткеріп жатқан нәрестелер үшін тілге байлау арқылы жасалған емдеудің пайдалы болуы мүмкін екенін және одан әрі зерттеулер қажет екенін көрсетті. Бұл зерттеудің шектеулері – үлгінің кішкентай көлемі және бақылау тобының болмауы. Сонымен қатар, қорытындылар объективті өлшемдерге қарағанда ата-ананың субъективті баяндамаларына негізделген.

Сөйлеу

Месснер мен Лалакеа анкилоглоссиясы бар балалардың сөйлеуін зерттеді. Олар анкилоглоссия салдарынан әсер етуі мүмкін фонемаларға сибиланттар және «р» сияқты тілдік дыбыстар жататынын атап өтті. Сонымен қатар, авторлар анкилоглоссиямен байланысты сөйлеу бұзылуы болатын пациенттерді анықтау қиын екенін, ал жас кезінде қай пациентке ем қажеттілігін болжау мүмкін емес екенін мәлімдейді. Авторлар 1 жастан 12 жасқа дейінгі анкилоглоссиясы бар 30 баланы зерттеді, барлығына френулопластика жасалды. Он бес балада операцияға дейін және кейін сөйлеу бағаланды. Он бір пациентте операция алдында дұрыс емес артикуляция анықталды, ал осы пациенттердің тоғызы операциядан кейін артикуляциясы жақсарды. Нәтижелерге сүйене отырып, авторлар тілдің қозғалмалылығы төмен болса да, анкилоглоссиясы бар балалардың сөйлеуі қалыпты болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Дегенмен, олардың зерттеуіне сәйкес, анкилоглоссиясы бар балалардың көп бөлігінде тілмен байланысты артикуляциялық кемшіліктер болуы мүмкін, және осы кемшіліктерді хирургиялық араласу арқылы түзетуге болады. Авторлар сондай-ақ анкилоглоссия сөйлеу немесе тілдің дамуында кешігуге емес, ең көп дегенде, айтылудағы қиындықтарға себеп болатынын атап өтті. Зерттеудің шектеулеріне үлгінің аз көлемі, сондай-ақ, қатысушылардың сөйлеуін бағалаған логопедтердің «көру қабілетінің» жоқтығы жатады. Жақында жүргізілген бірнеше жүйелі шолулар мен рандомизацияланған бақылаулы зерттеулер анкилоглоссия сөйлеу дыбыстарының дамуына әсер етпейтінін және тіл байлауын жою үшін операция жасаған балалар мен жасалмаған балалар арасында сөйлеу дыбыстарының дамуында ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетті. Месснер мен Лалакеа тағы бір зерттеуде сөйлеу мен анкилоглоссияны қарастырды. Олар 15 пациентті зерттеді, барлық жағдайда сөйлеу қалыпты болды. Алайда, қатысушылардың жартысы өздерінің сөйлеуі басқа адамдардың сөйлеуіне қарағанда қиынға түсетінін сезді. Сондай-ақ, анкилоглоссиямен байланысты басқа проблемалар болмаса да, механикалық және әлеуметтік салдарлар пайда болуы мүмкін екенін ескеріңіз, мысалы, сөйлеу және тамақтану қиындықтары. Механикалық және әлеуметтік салдарлар балалық шақта пайда болуы мүмкін, өйткені кішкентай балалар оларды тани алмайды немесе туралы хабарлай алмайды. Сонымен қатар, өбісу сияқты кейбір проблемалар өмірдің кейінгі кезеңдерінде ғана пайда болуы мүмкін.

Тілдің қалып-күйі және ауыз арқылы тыныс алу

Анкилоглоссия көбінесе тілдің ауыздың төбесіндегі қалыпты орналасуына кедері келтіреді. Тіл ауыз төбесінде болғанда, мұрынмен тыныс алуға мүмкіндік туады. Анкилоглоссияның көрінетін, бірақ тікелей байланысы жоқ салдары – созылмалы ауыз арқылы тыныс алу. Ауыз арқылы тыныс алу басқа да денсаулық проблемаларымен байланысты, мысалы, тонзиллит және аденоидтардың үлкеюі, құлақтың созылмалы инфекциялары және ұйқы кезінде тыныс алудың бұзылуы.

Тіс мәселесі

Анкилоглоссия тістерді қысып қиюмен (бруксизм) және жақ-бет буынының (ЖББ) ауыруымен байланысты. Тіл қалыпты жағдайда ауыздың төбесіне тигенде, идеалды U пішіндес аспан дамуына себеп болады. Анкилоглоссия көбінесе тар, V пішіндес аспанның дамуына алып келеді, бұл тістердің тығыздығын арттырады және тіс тіреуіштерге және мүмкін жаққа операция жасау қажеттігін күшейтеді.

Фассия мен бұлшықеттерді компенсациялау

Тіл астындағы тілше (френулум) – денедегі кең таралған фасция желісінің бір бөлігі. Егер тіл тым қысқа тілшемен шектелген болса, осы қысқалық мойын сияқты жақын орналасқан дене бөліктеріне таралып, бұлшықеттердің керілуіне және дұрыс емес дене күйіне (постураға) әкелуі мүмкін. Тілдің қозғалысы шектелгендіктен, мойын мен жақ айналасындағы басқа бұлшықеттер жұмысын күшейтіп, ауырсынуға себеп болуы мүмкін.

Диагностика

Хортон және авторлардың пікірінше, аналық сүтпен тамақтандыру медицинасы академиясында тілдің сыртқы түрі мен функциясын бағалайтын анкилоглоссияның ауырлық дәрежесін анықтайтын шкала қолдануға ұсынылады.

Емдеу

Анкилоглоссияға қатысты әртүрлі араласу түрлері бар. Анкилоглоссияға жасалатын араласу кейде френотомия (френэктомия немесе френулектомия деп те аталады) немесе френулопластика түріндегі хирургиялық араласуды қамтиды. Бұл салыстырмалы түрде жиі кездесетін стоматологиялық процедура CO2 лазері сияқты жұмсақ тінді лазерлермен жасалуы мүмкін. Френотомия жеке процедура ретінде немесе басқа операцияның бөлігі ретінде жасалуы мүмкін. Процедура әдетте жылдам орындалады және жергілікті анестезия астында жүзеге асырылады. Алдымен, тілдің астындағы аймақ инъекция арқылы ұюға келтіріледі. Пациент ұйқышаң болғаннан кейін, тіндерде шағын кесік жасалып, тіл шектеулі байланысынан босатылады. Содан кейін кесік сіңірілетін тігістермен жабылады. Френотомиядан кейінгі қалпына келу әдетте жылдам болады және көптеген пациенттерде аз немесе ешқандай ауыру немесе дискомфорт байқалмайды. Анкилоглоссиясы бар балаларға хирургиялық араласудың орнына күтіп-көру тактикасын қолдануға болады, бұл тамақтануға әсер етпесе, көбірек таралған тәсіл.