Кіріспе

Қылмыстық жолмен алынған кірістерді өндіріп алудың құқықтық әдісі

Азаматтық өндіріп алу – бұл кейбір құқықтық жүйелерде қылмыстық сот ісін жүргізудің орнына немесе оған қосымша қылмыспен алынған кірістерді өндіріп алу үшін қолданылатын тәсіл. Көптеген бөлшек саудагерлер немесе олардың атынан әрекет ететін агенттер заңсыз жолмен (мысалы, ұрлық, қарақшылық, тонау, алаяқтық және т.б.) алынған мүлікті (оның ішінде зияткерлік меншікті) қайтару үшін азаматтық өндіріп алуды пайдаланады. Мұндай жағдайларда, бөлшек саудагердің өтемақы талабын қою үшін полицияның араласуы міндетті емес. Азаматтық талапты дүкен ұрысына қарсы тиісті азаматтық сотқа іс қозғалғанға дейін беруге болады және көбінесе осылай жасалады. Кейбір юрисдикцияларда қылмыстық айыптау алу мүмкін болмаған жағдайда немесе қылмыстық айыптау алынған, бірақ мүлікті тәркілеу туралы шешім қабылданбаған жағдайда, айыптауға негізделмеген мүлікті өндіріп алуға қатысты өкілеттіктер бар. Бұл өкілеттіктер көбінесе ақшаны жылыстату, ұйымдасқан қылмыс немесе есірткі трафигі сияқты ауыр қылмыстарда қолданылады. Азаматтық өндіріп алуды қолдаушылар, залал келтіргендерден туындаған шығындарды өндіріп алудың маңызды екенін айтады. Азаматтық өндіріп алу, ескерту ретінде ғана емес, сонымен қатар қызметкерлердің жұмыс уақыты, әкімшілік жұмыстар және қауіпсіздік шығындарын жабуға да мүмкіндік береді.

Ұлыбритания

Біріккен Корольдікті құрайтын елдердің құқықтық жүйелерінде "азаматтық өндіріс" принципі (сондай-ақ азаматтық өндіріс схемасы немесе азаматтық өндіріс режимі деп те аталады) 2002 жылғы Қылмыстық табыстар туралы заңда заңмен бекітілген. Атап айтқанда, Заңның 5-тарауы қылмыстық жолмен алынған табыстарды сотталмаған күдіктілерден азаматтық соттар арқылы (Жоғарғы сот, ал Шотландияда – Court of Session) өндіріп алумен айналысады. Азаматтарға кеңес бюросының баяндамасына сәйкес, Arcadia Group, BHS, Selfridges & Co, Matalan, Asda және Tesco сияқты көптеген ірі және танымал британдық компаниялар азаматтық өндіріс процедураларын қолданатыны белгілі. Бас прокуратура бұл өкілеттіктерді тек қылмыстық айыптама мүмкін болмаған жағдайда немесе мүмкін болса да, оны жүзеге асыру қоғамдық мүддеге сай болған жағдайда ғана қолдануға кеңес береді. Мұндай жағдайларға мыналар жатады:
"Қылмыстық іске қатысы бар барлық адамдарды тергеу жүргізу практикалық емес болғанда және басқарылатын және сәтті қудалауға қол жеткізу үшін стратегиялық тәсіл қабылдануы керек" болғанда, олар осы процедураның қалай теріс пайдаланылатынын көрсететін бірнеше жағдайды келтіреді. Олардың ішінде: 2008 жылдың шілдесінде кассадан 4,00 фунт стерлинг ұрлаған деген күдікпен Tesco қызметкері жұмыстан босатылды; кейіннен 191,50 фунт стерлинг төлеуді талап ететін хат алынды. Бөлшектемеде "ұрланған заттар немесе ақша" үшін 4,00 фунт стерлинг көрсетілген, ал қалған сома "қызметкерлер мен басшылық уақыты", "әкімшілік шығындары" және "қауіпсіздік пен бақылау шығындары" құрады. талапкер өзінің күзет қызметкерлерінің әдеттегі міндеттерінен ауытқығанын дәлелдемеді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында азаматтық құқық бойынша өндіріп алу заңдары дүкендер мен бөлшек саудагерлерге ұрлық жасады деген күдікпен азаматтық сот арқылы қудалауға мүмкіндік береді. Әр штаттың азаматтық өндіріп алу заңы бар, ол ұрлық жасағандарды заңсыз әрекеттері салдарынан бөлшек саудагердің келген кез келген шығынын өтеуге міндеттейді, ал кейбір штаттар инфляция деңгейіне сәйкес өндіріп алу сомаларын арттыру үшін осы заңдарды уақыт-уақыт өзгертеді. Штаттар әдетте кәмелетке толмаған баланың ата-анасына азаматтық талап қоюға рұқсат береді, ата-аналар баласымен бірге талап сомасын төлеуге жауапты болады. Көптеген бөлшек саудагерлер сыртқы, мамандандырылған азаматтық өндіріс фирмаларымен келісімшарт жасайды, олар белгілі бір төлем үшін талаптарды күдіктілерге жіберіп, төленбеген сомаларды өндіріп алу үшін қажетті шараларды қолданады. Компаниялар өз өндіріс бағдарламаларын іске асыруға кеткен уақытты және шығындарды үнемдеу үшін осы қызметтерді аутсорсингке тапсырады. Заңға сәйкес, саудагерден тауар немесе кітапханадан кітап ұрлаған адам саудагерге немесе кітапханаға 50 доллардан 500 долларға дейін, сондай-ақ сот шығындарын және ұрланған заттың бастапқы күйінде табылмайтын жағдайда оның құнын төлеуге жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Калифорния штатында, егер қылмыс жасқа толмаған, тәуелсіз емес бала жасаса, оның ата-анасына сот арқылы шағымдануға болады.

Орегон

1985 жылы Орегон Жоғарғы соты Payless Drug Stores v. Brown ісінде Орегон штатының азаматтық шаралар арқылы өтемалдау туралы заңы конституциялық екенін мәлімдеді.

Теннесси штаты

Теннесси штатының заңдары ұрланған заттың құнының 100 доллардан немесе екі еселенген сомасынан жоғары соманы өндіріп алуға мүмкіндік береді.

Висконсин штаты

Висконсин штатында азаматтық өндіріп алу 943.51 заңда қарастырылған. Бұл заң қайтарылмаған немесе зақымдалған заттардың құнынан үш есеге дейін өндіріп алуға, сондай-ақ заттардың құнына және ересектер үшін 500 долларға дейінгі заң шығындарына мүмкіндік береді. Егер қылмыскер кәмелетке толмаған болса, мемлекет заттардың құнынан екі есеге дейін өндіріп алуға және заттың құнына 300 долларға дейінгі заң шығындарына рұқсат етеді. Азаматтық жауапкершілік туындауы үшін қылмыстық іс қозғау міндетті емес, сонымен қатар қылмыстық іс қозғау азаматтық іс қозғауға кедергі келтірмейді.