Кіріспе

Генри Джеймстің 1903 жылғы повесі

«Жәндіктегі аң» – Генри Джеймстің 1903 жылғы повесі, алғаш рет «The Better Sort» жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрген. Бұл туынды Джеймстің ең керемет шағын прозалық шығармаларының бірі саналады және жалпыға ортақ тақырыптарды қамтиды: жалғыздық, тағдыр, махаббат және өлім. Джон Марчердің және оның ерекше тағдырының параболасы адам өмірінің мәні мен құндылығы туралы ойға жетелейтін көптеген оқырмандарға әсер етті.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Джон Марчер он жыл бұрын Оңтүстік Италияда тұрғанда танысқан Мей Бартраммен қайта табысады, ол оның ерекше құпиясын еске түсіреді: Марчер өмірін қандай да бір апатты немесе таңғажайып оқиға анықтайды деген сеніммен мазасыздыққа толы, ол оны "жанглдағы аңдай" күтіп отырғандай сезінеді. Мей әжесінен қалған мұра ақшасына Лондоннан үй сатып алып, күндерін Марчермен бірге өткізеді, оның тағдыры немен аяқталарын қызығушылықпен күтеді. Марчер – мүлдем үмітсіз фаталист, ол өзінің "көрнекті тағдырынан" әйелін қорғау үшін үйленуге болмайды деп санайды. Ол Мейді театрға апарып, кейде кешкі асқа шақырады, бірақ оған жақындауға жол бермейді. Өмірінің ең жақсы жылдарын бекер өткізіп, ол Мейді де бірге ала кетеді, соңында өмірінің ең үлкен бақытсыздығы – оны қалай ысырап еткенін, ал жақсы әйелдің махаббатын бекер елемегенін түсінеді, бәрі де оның негізсіз болжамдарының салдарынан.

Негізгі тақырыптар

Маршердің құштарлығындағы эксцентриктігі мен нақты еместігі соншалықты күшті болуы мүмкін, оның тағдыры ұсақ-түйек көрініп, сенімсіздік тудыруы мүмкін. Дегенмен, көптеген сыншылар мен оқырмандар оның трагедиясы, күшейтілген әсермен, күнделікті өмірді өзгертетін, рухани жаңару сыйлайтын құпияға деген жалпы ұмтылысты көрсетеді. Көптеген адамдар Маршердің Мэйдің қабірінде басынан өткен соңғы аянға ұқсас қиындықтарға тап болмайды. Бұл әңгіме Джеймстің өмірі туралы сырлы әңгіме немесе теңеу ретінде қарастырылған. Ол ешқашан үйленбеген және, мүмкін, толыққанды жыныстық қарым-қатынасқа түспеген. Ол эстетикалық шығармашылықтың толыққанды тәжірибесін басынан өткергенімен, өмірінің "табиғатынан туған жалғыздығы" деп атаған нәрсеге өкінген болуы мүмкін. Осы өмірбаяндық байланыс "Жангалдағы аңға" қосымша мағына қабатын қосады.

Санаткерлік бағалау

Джеймс "Жангалдағы аңды" өзінің "Нью-Йорк басылымы" (1907–1909) шығармасының 17-томының басына қойды, осымен бірге өмір мен өлім туралы тағы бір терең ой-толғауды, "Өлгендердің тұғырын". Сынақылар автордың осы туындыға берген жоғары бағасына бірауыздан келісіп, кейбіреулері оны кез келген әдебиеттегі ең жақсы повестелдердің қатарына қосты. Сынақылар Джеймстің "жер бетінде ешнәрсе болмаған" адамды ойлап табудағы көрегендігін бағалады. Олар туындының шеберлігін де жоғары бағалады. Тарих бейтарап және бірқатар тартыншақты түрде басталып, зор күшке толы мәнге жетеді. Көптеген сынақылар соңғы абзацты оның күштілігі мен сөздік әсері үшін ерекше атап көрсетті. Атап айтқанда, соңғы сөйлем туындыны Джеймс үшін қысқа, бірақ мағыналы сөздермен аяқтайды:

Құтылу оны сүю болған еді; содан кейін ол өмір сүрген болар еді. Ол өмір сүрді – енді қандай құмармен айтуға болады? – өзін өзі үшін жақсы көргендіктен, ал ол оны ешқашан (о, қаншалықты айқын көрінді!) өзімшілдік салқынында және оның пайдалы жарығында ойлаған жоқ. Оның айтқан сөздері есіне оралып, тізбек созыла берді. Аң шын мәнінде жасырынып тұрды, және аң, өз уақытында, секірді, ол сәуірдің суық кешінде секірді, қашан ол, әлсіз, ауру, құлазып, бірақ әдемі, және мүмкін, тіпті сол кезде жазылуға болатын, креслосынан тұрып, оның алдына келіп, оған қиялдауға мүмкіндік берді. Ол ойламағандай секірді; ол үмітсіздікпен одан бұрылып, ол кеткен кезде, белгісі түсуі керек болған жерге түсті. Ол өз қорқынышын ақтады және тағдырына жетті, ол сәтсіздікке ұшырады, соңғы дәлдікпен, сәтсіздікке ұшырауы керек болғанның бәрінен де; және енді, ол білмеуі үшін дұға еткенін еске түсіргенде, оның еріндерінен ағын шықты. Осы оянудың қорқынышы – бұл білім, оның тынысымен көздерінің жасы мұздай қатып қалған білім. Дегенмен, олар арқылы ол оны түзетуге және ұстап тұруға тырысты, оны өзінің алдында ұстады, осылайша ол ауырсынуды сезіне алатын болды. Бұл кем дегенде, кеш және ащы, өмірдің дәмі болды. Бірақ ащылық кенеттен оны құстырды, және ол, қорқынышты, шындықты, оның бейнесінің қатыгездігін, не тағайындалғанын және жасалғанын көрді. Ол өмірінің Жанғалын көрді және жасырын Аңды көрді, содан кейін, ол қарағанда, ауа қозғалғандай, оның секірісін шешетін үлкен және қорқынышты Аңды көтерілгенін сезінді. Оның көздері қараңғырланды – ол жақын болды; және, инстинктивті түрде, одан аулақ болу үшін, оның галлюцинациясында, ол өзін, бетімен, қабірге лақтырды.

Фильм

"Жаңғылдың ішіндегі аң" қорқынышты фильмде, "The Screaming Skull" (1958) әйел басты кейіпкер оқыған кітап ретінде еске алынады. "Жаңғылдың ішіндегі аң" туралы "Confidences trop intimes" (2004) фильмінде де айтылады. Бұл повесть 2017 жылы бразилиялық режиссерлер Пауло Бетти, Элиан Гиардини және Лауро Эскорелдің осы атпен фильмге бейімделді. Повесть 2018 жылы голландиялық режиссер Клара ван Гульдің осы атпен фильмге бейімделді. Повесть 2023 жылы австриялық режиссер Патрик Чиханың осы атпен фильмге бейімделді. 2023 жылы француз режиссері Бертран Бонеллоның "Аң" фильмі осы повестьтен еркін шабыттанды.

Теледидар

"Жанглидегі аң" – Джеймстің тағы бір повесі "Бұралатын бұрылыс" негізінде түсірілген "Блай сарайының алдауы" сериалының соңғы эпизоды, және олардың тақырыптары ұқсас.

Музыка

Арно Петтидің роман негізінде жазылған "Жангалдағы аң" операсы алғаш рет 2023 жылдың 14 сәуірінде Германияның Кельн қаласындағы Oper Köln (Кельн операсы) сахнасында қойылды.