Кіріспе

Француз биологы, ғылым тарихшысы және философ Жан Эдмонд Сайрус Ростан (30 қазан 1894 - 4 қыркүйек 1977) – француз биологы, ғылым тарихшысы және философ. Эксперименталды биолог ретінде белсенділік танытқан Ростан ғылыми жазушы, философ және қоғамдық қайраткер ретінде танымал болды. Оның ғылыми еңбектері амфибиялардың эмбриологиясы, партеногенез және тератогенез сияқты биологиялық салаларды қамтыды, ал әдеби шығармалары танымал ғылымға, ғылым тарихы мен философияға қатысты болды. Оның криогенетика саласындағы жұмысы Роберт Эттингерге крионика идеясын ұсынды. Ол биологиядағы этика және мораль мәселелеріне қызығушылық танытып, псевдонаукаға, ғылымды соғыс мақсатында пайдалануға, расизмге қарсы жазды және адам теңдігі мен бостандығын қолдады. Антарктидадағы Ростэнд аралы оның құрметіне аталған.

Өмірбаян

Ростан Парижде драматург Эдмонд Ростан мен ақын Розамонда Жерардың отбасында дүниеге келді. Ол романшы және драматург Морис Ростанның інісі болды. Оның әкесінің әкесі Эжен Ростан саяси ғалым және экономист болған. Отбасы 1900 жылы Камбо-ле-Бенге көшті, ал Ростан осы аймақтағы табиғаттануға деген қызығушылықпен өсті. Ол үйде жеке репетиторлармен білім алып, Дж. Х. Фабр, Клод Бернар және Чарльз Дарвиннің еңбектерін оқыды. Кейін ол Сорбонна университетінде табиғи ғылымдарды оқып, 1914 жылы бітірді. Ростанның биологиялық зерттеулері бақалардың эмбриологиясы бойынша жұмыс бастамас бұрын, шыбындардағы педогенезді, жібек құрттары мен стрекозаларды зерттеумен басталды. 1910 жылы ол Rana temporaria жұмыртқасында партеногенезді тудыра алды. Содан кейін ол бақалардағы полидактилияны және оның химиялық заттармен индукциялануын зерттеді, сондай-ақ глицерин қолданып сперматозоидтардың тіршілігін сақтауды зерттеді. Ол сонымен қатар бақалардың жынысын анықтауды зерттеді. Биологиядағы еңбектері үшін 1934 жылы Анри де Парвиль сыйлығын және 1941 жылы Бину сыйлығын алды. Әкесінің жолын қуа отырып, Ростан 1959 жылы Франция академиясының мүшесі болып сайланды. Ростанның "Бір адамды өлтірсең, сен кісі өлтірушісің. Миллиондаған адамды өлтірсең, сен жаулап алушысың. Барлығын өлтірсең, сен Құдайсың" деген сөзі, оның 1938 жылғы "Биологтың ойларынан" алынған. 1959 жылы итальян тілінде жарық көрген "Жасанды адам" кітабының алғы сөзінде Ростан жасанды жұмыртқа салу, гендік мутация, партеногенез, сондай-ақ ДНК-ның туылғанға дейін және кейін өзгеруін болжады. Ростан 1920 жылы туысы Андре Мантеге үйленді және олардың математик болған ұлы Франсуа дүниеге келді. 1922 жылдан кейін ол Виль-д'Авредегі үйінде зертхана құрып, институттық талаптардан босатылып, көптеген зерттеулерін сол жерде жүргізе бастады. Ол жексенбі күндері әртүрлі қызығушылықтары бар адамдармен үйінде кездесетін. Ол ұзаққа созылған аурудан кейін үйде қайтыс болды.