Кіріспе
Американдық заманауи бейнелеу суретшісі (1970 жылы туған)
Джули Мехретю (1970 жылдың 28 қарашасында туған) – эфиопиялық американдық заманауи бейнелеу суретшісі, ол үлкен көлемдегі абстрактілі ландшафттардың көп қабатты суреттерімен танымал. Оның суреттері, сызбалары және гравюралары қалалық әлеуметтік-саяси өзгерістердің күмүлативтік әсерін бейнелейді. Мехретю 2020 жылғы ең ықпалды 100 адам тізіміне енді. Келесі жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «қазіргі заманғы қара терілі әйел суретшісінің сирек кездесетін, қалыпты қағидаларға енген үлгісі» деп сипаттады. 2023 жылдың қазанында Мехретю Sotheby's Гонконг аукционында африкалық суретші үшін рекордтық сомаға, 9,32 миллион долларға сатылған «Атасы жоқ» (2001) туындысымен жаңа рекорд жасады. Ол 2023 жылы аукционда сатылған ең қымбат 10 заманауи өнер туындысының тізіміне енген екі әйелдің бірі.
Ерте өмір және білім
Мехретү 1970 жылы Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында, эфиопиялық жоғары оқу орнының география профессоры мен американдық еврей Монтессори мұғалімінің тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі эфиопиялық, ал анасы американдық еврей. 1977 жылы саяси қырқыстардан қашып, олар Мичиган штатының Шығыс Лансинг қаласына көшіп кетті, себебі оның әкесі Мичиган мемлекеттік университетінде экономикалық географиядан сабақ берді. Ол Хьюстон көркем өнер мұражайындағы CORE бағдарламасына іріктелді, бұл резиденция оған студия, стипендия және мұражайда көрме өткізу мүмкіндігін берді.
Өнер мансабы
Мехретүдің туындыларында әртүрлі қалалық ғимараттардың техникалық сызбалары және қалалық тиімділіктің сызықтық бейнелеулері, оның ішінде қалалық желілер мен ауа райы карталары қолданылған. Бұл жұмыстар тереңдіктің нақты, тұрақты сезімін бермейді, оның орнына қала өмірінің жазық бейнелерін жасау үшін түрлі көзқарастар мен перспективалық пропорцияларды пайдаланады. Оның суреттері картиналарына ұқсас, көптеген қабаттар күрделі, әлемдік деңгейдегі әлеуметтік өзара әрекеттесудің абстрактілі суреттерін құрайды. Салыстырмалы түрде кішкентай суреттер – картиналар арасындағы уақытта жасалған зерттеулерге мүмкіндік береді. «Империялық құрылыс, Стамбул» (2004) Мехретүдің қала тарихындағы қабаттарды пайдалануын көрсетеді. Араб әріптері және араб жазуына сілтеме жасайтын формалар туындының бетіне шашырап жатыр. «Могамма: Төрт бөлімнен тұратын сурет» (2012) – dOCUMENTA (13) көрмесіне енген төрт монументалды туындының ортақ атауы. Ол Каир қаласындағы Тахрир алаңында орналасқан, барлық мақсаттағы үкіметтік ғимарат «Аль-Могамма» туралы айтады. Бұл ғимарат 2011 жылғы төңкерісте маңызды рөл атқарды және Мысырдың отаршылдықтан кейінгі архитектурасының символы болды. Дегенмен, «Могамма» сөзі араб тілінде «ұжымдық» дегенді білдіреді және тарихи тұрғыдан мешіт, синагог және шіркеуді біріктіретін, көп дінді орынды білдіреді. Кейінірек жасалған «Дөңгелек қала, Хатшепсут» (2013) туындысында Бағдад қаласының архитектуралық іздері бар, ал атауы ежелгі карталарда қалаға берілген тарихи атауға сілтеме жасайды. Тағы бір туынды, «Инсиле» (2013) азаматтық ғимараттар арасындағы Сенушілер сарайының суретінен құралған, бояумен жасалған ишаралармен бетін белсендіреді, төмендегі қираған жерлерді бүлдіріп, жояды. 2007 жылы Goldman Sachs инвестициялық банкі Мехретүге вестибюльде орналастыру үшін 5 миллион долларлық тапсырыс берді. Нәтижесінде пайда болған «Мурал» туындысы теннис кортының көлемінде болды және қаржылық карталар, қаржы институттарының архитектуралық сызбалары және басқа суретшілердің туындыларына сілтемелерден тұрды. The New Yorker журналының журналисі Кэлвин Томкинс оны «соңғы он екі жылда көрген ең амбициялық картина» деп атады. Ірі масштабты абстрактілі туындыларымен танымал Мехрету Род-Айленд дизайн мектебіндегі сурет және графика бағдарламасына 1990 жылдардың ортасында түскеннен бері принттермен тәжірибе жүргізіп келеді. Ол принт жасауды офортпен бастады. Ол Америкадағы кәсіби принт студияларында бірлескен жобалар жасады, олардың ішінде Миннеаполистегі Highpoint Editions, Сан-Францискодағы Crown Point Press, Лос-Анджелестегі Gemini G. E. L. және Нью-Йорктегі Derrière L'Etoile Studios және Burnet Editions бар. Мехрету CORE бағдарламасының резиденті, Гласселл өнер мектебінің, Хьюстонның Көркемсурет мұражайының (1997–98) және Харлемдегі Студия мұражайындағы суретшінің резиденциялық бағдарламасының қатысушысы (2001). 2003 жылы Миннеаполис қаласындағы Уокер өнер орталығындағы резиденция кезінде ол Шығыс Африкадан келген отыз орта мектеп оқушысымен жұмыс істеді. 2007 жылдың көктемінде ол Берлиндегі Америка академиясының Гун С. Мундхайм бейнелеу өнерінің стипендиясын алды. Сол жылы ол Детройт мемлекеттік орта мектептерінен 40 өнер студентімен бір айлық резиденциялық бағдарламаны жүргізді. Берлиндегі резиденциясы кезінде Мехретүге Deutsche Guggenheim жеті картина жасауды тапсырды; «Сұр аймақ» (2008–2009) атты серия Берлин қалалық ландшафтын ұрпақ пен жойылудың тарихи орны ретінде зерттейді. «Ванесцере» (2007) картинасы – сия мен акрилдің бұрқасыны бейнелейтін қара және ақ композиция, олардың кейбіреулері зығыр матасының бетінен шайылып тасталған, «Сұр аймақ» сериясында алып тастау процесін дамытады. «Фрагмент» (2008–09) және «Орта сұр» (2007–09) туындыларының бөліктерінде осы өшіру техникасы қолданылған. Берлинде суреттелген серияның тағы бір туындысы – «Берлинер Плац» (2008–09), онда он тоғызыншы ғасырдың неміс ғимараттарының бір-біріне жабысып тұрған контурларының көлеңкелі бейнесі бар, олар кадрда мөлдір масса ретінде қозғалады. Өнер тарихшысы Сью Скотт «Сұр аймақ» сериясы туралы былай дейді: «Осы қарапайым, қарапайым түсті туындыларда, олардың көпшілігі екінші дүниежүзілік соғыста қираған XIX ғасырдың әдемі ғимараттарының қасбеттеріне негізделген, ғимараттардың жоғалып бара жатқандығын сезінесің, бұл ол бейнелеген қаланың тарихы сияқты». Мехрету – Американың өнерге арналған суретшілер комитетінің мүшесі.
While best known for large scale abstract paintings, Mehretu has experimented with prints since graduate school at the Rhode Island School of Design, where she was enrolled in the painting and printmaking program in the mid 1990s. Her exploration of printmaking began with etching. She has completed collaborative projects at professional printmaking studios across America, among them Highpoint Editions in Minneapolis, Crown Point Press in San Francisco, Gemini G. E. L. in Los Angeles, and Derrière L'Etoile Studios and Burnet Editions in New York City. Mehretu was a resident of the CORE Program, Glassell School of Art, Museum of Fine Arts, Houston (1997–98) and the Artist in Residence Program at the Studio Museum in Harlem (2001). During a residency at the Walker Art Center, Minneapolis, in 2003, she worked with thirty high school girls from East Africa. In the spring of 2007 she was the Guna S. Mundheim Visual Arts Fellow at the American Academy in Berlin. Later that year, she led a monthlong residency program with 40 art students from Detroit public high schools. During her residency in Berlin, Mehretu was commissioned to create seven paintings by the Deutsche Guggenheim; titled Grey Area (2008–2009), the series explores the urban landscape of Berlin as a historical site of generation and destruction. The painting Vanescere (2007), a black and white composition that depicts what appears to be a maelstrom of ink and acrylic marks, some of which are sanded away on the surface of the linen support, propelled a layering process of subtraction in the Grey Area series. Parts of Fragment (2008–09) and Middle Grey (2007–09) feature this erasing technique. Another in the series that was painted in Berlin, Berliner Plätze (2008–09), holds a phantom presence of overlapped outlines of nineteenth century German buildings that float as a translucent mass in the frame. The art historian Sue Scott has this to say of the Grey Area series: "In these somber, simplified tonal paintings, many of which were based on the facades of beautiful nineteenth century buildings destroyed in World War II, one gets the sense of buildings in the process of disappearing, much like the history of the city she was depicting." Mehretu is a member of the Artists Committee of Americans for the Arts.
Тану
2000 жылы Мехретұға Заманауи өнер қорының суретшілерге арналған гранты табысталды. Ол 2001 жылы Пенни Макколл сыйлығының иегері болды және 2005 жылы «ғарыш сыйлығы» деп белгілі МакАртур стипендиясының иегерлерінің бірі атанды. 2013 жылы Мехретү Барнет пен Аннали Ньюман сыйлығымен марапатталды, ал 2015 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керриден АҚШ Мемлекеттік департаментінің өнер медалін алды. 2020 жылы Time журналы Мехретуді ең ықпалды 100 адамның тізіміне қосты. 2023 жылы неміс автокөлік өндірушісі BMW Мехретуді Ле-Манның 24 сағаттық жарысына қатысу үшін жылдық «көркем автомобиль» суретін салуға шақырды.
Көрмелер
2001 жылы Мехретү Уолкер өнер орталығында «Әлем шетіндегі сурет» көрмесіне қатысты. Кейіннен ол 2004 жылғы 5-ші Карнеги халықаралық көрмесіне қатысқан 38 суретшінің бірі болды. Ол көптеген топтық көрмелерге қатысты, оның ішінде Бард колледжінің Кураторлық зерттеулер орталығында, Хандзон, Аннандейлде (2000). Оның туындылары Харлемдегі Студия мұражайындағы «Freestyle» көрмесінде (2001); Лондондағы Барбикан галереясындағы «The Americans» көрмесінде (2001); Лондондағы White Cube галереясында (2002); Кореядағы Пусан биенналесінде (2002); Вильнюсте өткен 8-ші Балтық триенналесінде (2002); және Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайындағы «Drawing Now: Eight Propositions» (2002) көрмелерінде қойылды. Мехретүдің жұмыстары сондай-ақ 2011 жылдың жазында Венециядағы Грасси сарайындағы «Күмәнділік мақтауы» көрмесіне, сондай-ақ 2012 жылы Кассельдегі dOCUMENTA (13) көрмесіне енгізілді. 2014 жылы ол Саймон Нжамидің кураторлығымен өткен «The Divine Comedy: Heaven, Purgatory and Hell Revisited by Contemporary African Artists» көрмесіне қатысты. 2021 жылы Уитни американдық өнер мұражайы Мехретүдің мансабына арналған ретроспективалық көрмеге бір қабатты толығымен арнады.
Өнер нарығы
Мехретүдің "Аты жоқ 1" (2001) картинасы 2010 жылдың қыркүйек айында Sotheby’s аукционында 1,02 миллион долларға сатылды. Оның шамамен бағасы 600–800 мың доллар болған. 2014 жылы Art Basel көрмесінде White Cube галереясы Мехретүдің "Mumbo Jumbo" (2008) картинасын 5 миллион долларға сатты. 2023 жылы Майкл Овиц Мехретүдің "Walkers With the Dawn and Morning" (2008) картинасын 10,7 миллион долларға сатты, бұл суретшінің өзі үшін де, Африка туған кез келген суретші үшін де жаңа рекордты білдірді. 2005 жылы Мехретүнің туындысы бойынша Нью-Йорк Жоғарғы сотында "Lehmann v. The Project Worldwide" ісі қарастырылды, бұл коллекционердің заманауи өнерге алғашқы қол жеткізу құқығын қамтамасыз ету бойынша алғашқы сот процесі болды. Іс оның туындыларына қатысты құқықтық мәселелерді және сол кездегі галереясы мен коллекционер арасындағы бірінші бас тарту құқығы туралы шарттарды қамтыды. 2001 жылдың ақпан айында коллекционер Жан Пьер Леманның "Project Gallery"-ге берген 75 мың долларлық қарызының орнына, галерея Леманға өкілдік ететін кез келген суретшінің туындысына бірінші бас тарту құқығын беруге міндеттелді, және қарыз толығымен өтелгенге дейін 30 пайыздық жеңілдікпен алуға құқылы болды. Леманн бұл қарызды Мехретүдің туындыларына тікелей қол жеткізу мүмкіндігі ретінде қарастырды, алайда галереяның өкілдік ететін суретшілерінен бірінші таңдау құқығын алған тағы төрт адам болды. Галерея келісімшарт мерзімінде Мехретүдің 40 туындысын сатты, олардың кейбіреулері 40 пайызға дейін жеңілдікпен ұсынылды. Кейіннен ол Хейге 17 500 доллар талап етіп хат жолдады, ал Мехретүнің туындылары ұсынылмағандықтан, ол сотқа шағымдануға мәжбүр болды. Мехретү 2008 жылы суретші Джессика Ранкинге тұрмысқа шықты, олардың екі ұлы бар: Кейд Элиас (2005 жылы туған) және Хайл (2011 жылы туған). Жұбайлар 2014 жылы ажырасты. Мехретү Уитни американдық өнер мұражайының жанында Челсиде студиясын ұстап тұрады. 2004 жылы ол Лоренс Чуа және Пол Пфайффермен бірлесіп, Нью-Йорк штатының Салливан округіндегі 200 акрлық аумақта суретшілер үшін резиденция – Denniston Hill-ді құрды.