Кіріспе

Fintech компаниясы – компьютерлік форматта сақталатын заңды тұлға.

Цифрлық актив – тек цифрлық форматта ғана бар және оны пайдалануға арналған ерекше құқық немесе рұқсатпен бірге келетін кез келген нәрсе. Мұндай құқықтары жоқ деректер активтер деп есептелмейді. Цифрлық активтерге цифрлық құжаттар, аудио мазмұн, бейнефильмдер және қазіргі уақытта қолданыста немесе жеке компьютерлер, ноутбуктер, портативті медиаплеерлер, планшеттер, деректерді сақтау құрылғылары және телекоммуникациялық құрылғылар сияқты цифрлық құрылғыларда сақталған басқа да тиісті цифрлық деректер жатады, бірақ олармен шектелмейді. Бұл қазіргі уақытта бар немесе технологияның дамуына байланысты цифрлық активтерді тасымалдауға қабілетті жаңа мүмкіндіктерді қабылдау үшін болатын кез келген құралды қамтиды. Цифрлық актив орналасқан физикалық құрылғының иесі кім екеніне қарамастан, бұл ереже қолданылады.

Түрлері

Цифрлық активтердің түрлері бағдарламалық қамтамасыз ету, фотосуреттер, логотиптер, иллюстрациялар, анимациялар, аудиовизуалды материалдар, презентациялар, электрондық кестелер, цифрлық суреттер, Word құжаттары, электрондық пошта, веб-сайттар және олардың тиісті метадеректерімен бірге әр түрлі басқа цифрлық форматтарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Осы активтерді пайдаланатын смартфондар сияқты құрылғылардың санының өсуіне байланысты цифрлық активтердің түрлерінің саны экспоненциалды түрде артып келеді. Күніне криптовалютаның белгілі бір түрлері мен алмастырылмайтын токендер сияқты жаңа цифрлық активтер жасалып жатыр. Intel компаниясы "Intel Developer Forum 2013" презентациясында медицина, білім беру, дауыс беру, достық қарым-қатынастар, әңгімелер және бедел сияқты салалардағы бірнеше жаңа цифрлық активтерді таныстырды.

Цифрлық активтерді басқару жүйесі

Цифрлық активтерді басқару (DAM) – цифрлық активтерді басқару, сақтау, енгізу, ұйымдастыру және іздеу үшін бағдарламалық қамтамасыз ету, аппараттық құралдар және/немесе басқа да қызметтерді біріктіретін кешенді құрылым. Бұл жүйелер пайдаланушыларға қажет болған кезде контентті табуға және қолдануға мүмкіндік береді.

Цифрлық активтердің метадеректері

Метадеректер – басқа деректер туралы мәліметтер. Кез келген дерек түрін сипаттайтын кез келген құрылымдалған ақпарат метадеректер деп аталады. Метадеректер – екі нысан арасындағы байланыс, көбінесе байланыстар мен қатыстылықтарды орнату үшін қолданылады. Кітапханашы Лоркан Демпси: «Метадеректерді пайдаланушыға (адамға немесе машинаға) қоршаған ортада қызығушылық тудыруы мүмкін нәрселердің болуы немесе ерекшеліктері туралы толық алдын ала білімді қажет етпейтін деректер деп ойлаңыз» дейді. Бастапқыда метадеректер термині тек цифрлық деректер үшін қолданылған, бірақ қазіргі таңда метадеректер физикалық және цифрлық деректердің екеуіне де қатысты болуы мүмкін. Каталогтар, тізімдер, реестрлер және ресурстарды ұйымдастыру, басқару және іздеудің басқа да ұқсас стандартталған формалары метадеректерді қамтиды. Метадеректер сілтеме жасайтын файлдың ішінде немесе одан тәуелсіз түрде, мысалы, DAM жүйесі сияқты басқа деректерді басқару формаларының көмегімен сақталуы және қамтылуы мүмкін. Бір активке неғұрлым көп метадеректер тағайындалса, оны жіктеу оңайырақ болады, әсіресе ақпарат көлемі артқан сайын. Активтің құны оған қаншалықты көп метадеректер болса, соншалықты артады, себебі ол қолжетімді, басқаруға ыңғайлы және күрделі болады. Құрылымдық метадеректер OAI PMH сияқты ашық протоколдармен бөлісіліп, одан әрі жинақтауға және өңдеуге мүмкіндік береді. Осылайша, институционалдық репозиторийлер сияқты ашық дерек көздері ірі деректер жиынтығын және BASE, CORE және Unpaywall сияқты ондаған миллион ашық қолжетімді еңбектерді қамтитын академиялық іздеу жүйелерін құру үшін біріктірілді.

Мәселелер

Заңнаманың немесе сот тәжірибесінің болмауына байланысты, АҚШ және әлемдегі басқа да ірі экономикаларда цифрлық активтерге қатысты мемлекеттік бақылау мен реттеу шектеулі. Қол жеткізу және беруге байланысты бақылау мәселелерінің көп бөлігі жеке компаниялармен қамтамасыз етіледі. Мұның салдарының бірі – «Иесі қайтыс болған жағдайда мүлік не болады?» деген сұрақ, сондай-ақ олар мұрагерлікке өтуге бола ма және болатын болса, қалай өтетіні. Бұл мәселе Брюс Уиллис Apple компаниясын сотқа бермек болған туралы жалған хабарда қозғалды, себебі қолданушылық келісімшарты оған iTunes жинағын балаларына мұра қалдыруға тыйым салған. Тағы бір жағдай – қызмет барысында қаза тапқан әскери қызметкердің отбасы Yahoo! шотына қол жеткізуді сұрады. Yahoo! қол жеткізуден бас тартқаннан кейін, сот оларды электрондық хаттарды отбасына беруге міндеттеді, бірақ Yahoo! әлі де қол жеткізуді қамтамасыз етуге міндетті болған жоқ. АҚШ Конгресі 2018 жылдың қыркүйегінде Музыканы жаңғырту туралы заңды қабылдады, мақсаты – жаңа музыка лицензиялау жүйесін құру арқылы ән жазушылардың табысын арттыру.