Жер орталық теңіз жағасындағы тар шатқалдар және Буш-дю-Рон ұлттық паркі
Calanque
Каланки – Францияның Оңтүстігіндегі әсем шығанақтар. Карст аймақтарында пайда болатын, биік жартастықтармен қоршалған теңіз жағалауының геологиялық формасы. Жағажай, туризм.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жерорта теңізі жағалауындағы тік беткейлі шағын шығанақ, Bouches du Rhône ұлттық паркінде орналасқан.
Narrow, steep walled inlet on the Mediterranean coast
the national park located in Bouches du Rhône
Каланк (kalɑ̃k, "шығанақ"; көпше түрі calanche немесе calanchi; көпше түрі calancas) – әктас, доломит немесе басқа карбонатты жыныстарда пайда болатын, Жерорта теңізі жағалауында кездесетін тар, тік беткейлі шағын шығанақ. Каланк – карст аймақтарында өзен әрекетінен немесе үңгірдің төбесі құлап, кейіннен теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан ішінара суға батқан тік беткейлі аңғар.
A calanque (kalɑ̃k, "inlet"; , plural calanche or calanchi; , plural calancas) is a narrow, steep walled inlet that is developed in limestone, dolomite, or other carbonate strata and found along the Mediterranean coast. A calanque is a steep sided valley formed within karstic regions either by fluvial erosion or the collapse of the roof of a cave that has been subsequently partially submerged by a rise in sea level.
Орналасқан жері
Бұл құрылымның ең танымал мысалдарын Оңтүстік Франциядағы Буш-ду-Рон департаментындағы Каланк массивінде (Окситан тілінде Massís dei calancas) кездесуге болады. Бұл массив Марсель мен Кассис арасындағы жағалау бойындағы шамамен ... километрге созылып, ... километрге ені бар, және Монт-Пюжетте ең биік нүктесіне жетеді. Осыған ұқсас каланктар Француз Ривьерасындағы Эстерель массивінің жанында және Корсика аралында (Piana каланктары) да табылады. Каланктардың ең биік нүктелері Монт-Пюжетте және Марсельвейр тауларында орналасқан. Каланктар мен риалардың (Солтүстік Францияның Бретань жағалауындағы өзен сағалары) арасында ұқсастықтар бар. Каланк массивінің әктасты каланктары жақында құрылған Каланк ұлттық паркінің (2012) құрамына кіреді, оларға Сормиу, Моргиу, Порт-Миу және Сугитон каланктары жатады. Ұлттық паркте, жағалаудың шығыс жағында, Кап-Канайльға ойылған тағы да бірнеше каланктар бар. Бұл каланктар әртүрлі тау жыныстарынан, көбінесе цементтелген қиыршық тас конгломераттарының қабаттарынан қалыптасқан. Каланктар Италияның Апеннин тауларында, мысалы, Акона шөлінде және Атридегі Каланки табиғи қорығында да кездеседі.
The best known examples of this formation can be found in the Massif des Calanques (Massís dei calancas in Occitan, the traditional local language) in the Bouches du Rhône department of Southern France. The range extends for in length and in width along the coast between Marseille and Cassis, culminating in Mont Puget Similar calanques can also be found on the French Riviera near the Massif de l'Esterel and on the island of Corsica (Calanques de Piana). The highest points along the calanques are located at Mont Puget and in the mountains of Marseilleveyre Similarities are seen between calanques and rias, the river mouths formed along the coast of Brittany in Northern France. The limestone calanques of the Massif des Calanques lie within the recently created Calanques National Park (2012) and include the Calanque de Sormiou, Calanque de Morgiou, Calanque de Port Miou and Calanque de Sugiton. There are additional calanques in the national park, further east along the coast, incised into Cap Canaille. These calanques formed in different rock strata, often in layers of cemented pebble conglomerate. Calanques are also present in the Italian Apennines, in locations such as the Accona Desert and in the Calanchi natural preserve of Atri.
Геология
Қазіргі кездегі Жерорта теңізінің жағалауындағы каланкілер – бұл Холоцен (Фландрия) теңіздің көтерілуінен жартылай суға батқан, тік беткейлі аңғарлар. Бұл аңғарлар өзендермен ойылып жасалған немесе теңіз деңгейі қазіргіден төмен болған кезде карстық құрғақ аңғарлар ретінде үңгірлердің күлдіреуінен пайда болған. Осының нәтижесінде, Жерорта теңізінің тереңдігінде эвапориттер жиналғанмен қатар, оған құйылатын өзендер өз аңғарларын жүздеген метрге тереңдеткен. Рона өзені Ардеше саласымен қосылған жерге дейін кредалық карбонатты жыныстарға дейін жететін терең каньонды кесіп өткен. Кішкентай арналар мен өзендердің сумен шаю әрекеті осы кезде теңіз деңгейінің төмендеуіне байланысты көптеген басқа да терең, тік беткейлі аңғарларды құрады. Сонымен қатар, осы кезеңде әк тас, доломит және басқа карбонатты жыныстардағы үңгірлердің күлдіреуінен тік қабырғалы, құрғақ карстық аңғарлар пайда болды, бұл Жерорта теңізі деңгейінің төмендеуіне байланысты болды. Кейін, Плейстоцен дәуірінде бұл аңғарлар өзендік, карстық және басқа да процестер арқылы кеңейтіліп, өзгертілді. Мұз аралық кезеңдерде теңіз деңгейінің төмендеуі кезінде, Жерорта теңізінің жағалауында өзендік және карстық процестердің нәтижесінде пайда болған, кейін суға батқан каланкілерге айналған қосымша тік беткейлі аңғарлар қалыптасты. Бүгінде олар теңіздің бір бөлігін жабатын, әк тас немесе граниттен тұратын терең, тар аңғарлар ретінде көрінеді. Олардың арасында Марсель трагаканты және Марсель саблині сияқты эндемиктердің бірнеше түрлері бар: Папилонацеа тұқымдасына жататын, Марсель төбелерінде ғана кездесетін өсімдіктер. Жарлардың тік болмаған жерлерінде өсімдіктер классикалық Жерорта теңізі макисін құрайды, олар әдетте сальвия, жунипер және мирт сияқты тығыз өсетін мәңгі жасыл бұталардан тұрады. Ол көп жағынан қыратқа ұқсас, бірақ бұталары биік, әдетте қыратқа қарағанда жоғары болады. Жерорта теңізінің басқа да жағалауларындағыдай, Каланкінің климаты құрғақ, жылдың көп бөлігінде ылғал тек теңіздің булануынан түседі. Бұл құрғақ орта тұзды шашыраумен байланысты бейімделген өсімдіктердің тіршілігіне жағдай жасайды. Каланкіде қоян, түлкі, ірі қарғалар мен Бонелли бүркіттері, сондай-ақ көптеген бауырымен жорғалаушылар мен жабайы шошқалар мекендейді.
Modern day calanques along the Mediterranean Sea are steep sided valleys that the Holocene (Flandrian) marine transgression partially submerged to form cliff edged inlets. These valleys were either incised by rivers or created by cave collapse as karstic dry valleys when sea level was lower than at present. As a result, not only did evaporites accumulate on the abyssal plains of the Mediterranean Sea, but also rivers flowing into it deepened their valleys by hundreds of metres. The Rhône most notably cut a canyon as deep as into Cretaceous carbonate strata near its confluence with its tributary the Ardèche. Fluvial erosion by smaller streams and rivers created numerous other deep, steep sided valleys in response to the greatly lowered sea level at this time. Also at this time, steep walled, dry karstic valleys were formed by the collapse of caves that developed in limestone, dolomite, and other carbonate rocks in response to the greatly lowered sea level of the Mediterranean Sea. Later, during the Pleistocene, these valleys were further enlarged and modified by fluvial, karst, and other processes during interglacial drops of sea level within the range. During these periods of interglacial low sea level, additional steep sided valleys, which were later flooded to create calanques, along the Mediterranean coastline were formed by fluvial and karst processes. Today, they can be seen as deep, narrow valleys that are partly submerged by the sea and are made up of limestone or granite. including a number of endemics like the Marseille Tragacanth and Sabline de Marseille: members of the Papilionaceae family, which can only be found in the hills of Marseille. In places where cliffs are less vertical, the vegetation is a classic Mediterranean maquis, typically consisting of densely growing evergreen shrubs such as sage, juniper and myrtle. It is similar to heath in many aspects, but with taller shrubs, typically high as opposed to for heath. Like elsewhere on the Mediterranean coast, the Calanques' climate is arid, with moisture during much of the year coming only from the evaporation of the sea. This dry habitat associated with salt spray conditions the subsistence of adapted vegetation. The Calanques shelter rabbits, foxes, large crows and Bonelli's eagles, as well as many reptiles and wild boars.
Туризм
Марсель мен Касси арасындағы каланкилер туристер мен жергілікті тұрғындардың бәріне де танымал, бірнеше үздік көрініс алаңдарын ұсынады (мысалы, Corniche des Crêtes және Cap Canaille), олар керемет панорама ашуға мүмкіндік береді. Көптеген жаяу жүргіншілер бұл аймаққа келіп, белгіленген көптеген бағыттармен жүреді. Бұл тік жарлар тау шағаға көтерілушілерге жаттығу үшін де пайдаланылады. Дегенмен, осы тым көп пайдалану нәзік микроортаға зиян келтіру қаупін тудырады. Көптеген каланкилер жаз айларында (әдетте шілдеден қыркүйекке дейін) орман өрттерінің қаупі болғандықтан, қоғам үшін жабылады. Каланкилерді аралауға ең жақсы уақыт, әдетте, наурыз бен мамыр айлары болып табылады, бұл кезде температуралар салқын және күз бен қысқа қарағанда жаңбыр сирек жауады. Каланкилерде тұщы су көздері болмағандықтан, келушілерге, әсіресе жазғы ыстықта сусызданудың алдын алу үшін көп мөлшерде су алып жүру ұсынылады. Сонымен қатар, Марсель, Касси немесе Ла-Сиотаттан басталатын қайық саяхаттары да қолжетімді, олар тамаша көріністер ұсынуы мүмкін. 2012 жылдың сәуір айында каланкилердің көп бөлігі олардың бірегейлігіне байланысты ұлттық паркі деп жарияланды.
The calanques between Marseille and Cassis are popular amongst tourists and locals alike, offering several vantage points (such as the Corniche des Crêtes and Cap Canaille) allowing spectacular panoramas. A great number of hikers frequent the area, following numerous pre marked trails. The cliffs are also used as training spots for rock climbers. However, this excessive use has posed problems of potential damage to this delicate microhabitat. Most of the calanques are also closed to the public during the summer (typically July through September) due to the risks of forest fire that often happen during the dry season. The best time to visit calanques is probably March through May, when temperatures are cool and, unlike autumn and winter, rain is rare. As no fresh water sources are available in the calanques, visitors are advised to carry large supplies of water, especially during the summer heat, to prevent dehydration. Boat tours are also available starting either from Marseille, Cassis or La Ciotat, which can provide for some spectacular sightseeing. In April 2012, most of the calanques were declared a national park due to their uniqueness.
Косквер үңгірі
Косквер үңгірі – Каланк де Моргиудегі су астындағы үңгір, бұл жерде палеолит дәуірінде теңіз деңгейі бүгінгідей жоғары болмаған кезде адамдар тұрған. Оның қабырғалары б.з.д. 27 000 – 19 000 жылдар аралығында жасалған суреттермен және гравюралармен жабылған. Суреттерде бизон, тауешкі, жылқы сияқты құрлықта тіршілік ететін көптеген жануарлар, сондай-ақ теңіз жануарлары – естіктер мен кайралар бейнеленген.
The Cosquer Cave is an underwater grotto in the Calanque de Morgiou, underwater, that was once inhabited during the Paleolithic when the sea level was much lower than today. Its walls are covered with paintings and engravings dating back to between 27,000 and 19,000 BC and depict many terrestrial animals such as bison, ibex, and horses as well as sea animals like seals and auks.