Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдегі Нижний Архыз маңындағы астрономиялық обсерватория
Astronomical observatory near Nizhny Arkhyz, Russia
Ресей Ғылым академиясының арнайы астрофизикалық обсерваториясы (РАНА; Специальная Астрофизическая Обсерватория) – 1966 жылы КСРО-да құрылған, қазір Ресей Ғылым академиясы басқаратын астрономиялық обсерватория. Үлкен Кавказдың Большой Зеленчук аңғарында, Нижний Архыз ауылының жанында орналасқан обсерваторияда BTA 6 және RATAN 600 оптикалық және радиотелескоптары орналасқан. Бұл екі құрал шамамен бір-бірінен алшақ орналасқан.
The Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science (SAO RAS; Специальная Астрофизическая Обсерватория) is an astronomical observatory, set up in 1966 in the USSR, and now operated by the Russian Academy of Sciences. Based in the Bolshoi Zelenchuk Valley of the Greater Caucasus near the village of Nizhny Arkhyz, the observatory houses the BTA 6 and RATAN 600, an optical and radio telescope, respectively. The two instruments are about apart.
BTA-6 оптикалық телескопы
BTA 6 (Большой Телескоп Альтазимутальный, немесе Үлкен Альтазимуталық телескоп), 1975 жылы алғашқы жарық көрген сәттен бастап, көп жылдар бойы әлемдегі ең үлкен бірнеше негізгі айнасы бар оптикалық шағылыстыратын телескоп болды. BTA 6 негізгі айнасының диаметрі 6 метр (236 дюйм) және ол 48 м (157,5 фут) диаметрлі күмбезде, 2070 м (6791 фут) биіктікте орналасқан. Бұл рекордты 1993 жылға дейін сақтап келді, содан кейін Гавайидегі Keck 1 телескопы оны басып өтті. Одан кейін салыстырмалы немесе одан да үлкен телескоптар икемді немесе сегменттелген айналарды қолданды, ал BTA 6 спиральдық құю технологиясы пайда болғанға дейін әлемдегі ең үлкен қатты айна телескопы болып қала берді (мысалы, 1990 жылдардың соңында Үлкен бинокулярлық телескоптың 8,4 метрлік бірнеше негізгі айнасын жасады). Оның алтазимуттық орнатуы көріс өрісінің бағытын сақтау үшін өрісті айналдыру механизмін қажет етеді. Алғашқы нәтижелер көңіл көншітпеді, себебі алғашқы боросиликатты айна жарылып, 1978 жылы ауыстырылды. Үлкен күмбез және 42 тонналық массивті айна телескопты бақылау сеанстары кезінде тұрақты температурада ұстауды қиындатады. Жақын жердегі Кавказ тауларының үстінен жел ағынының салдарынан туындаған атмосфералық турбуленттілік жақсы көрініс мүмкін болмайтын жағдайға әкелуі мүмкін, ал бір доғалық секундтан артық бұрыштық ажыратымдылықпен байқаулар сирек кездеседі.
The BTA 6 (Bolshoi Teleskop Altazimutalny; Большой Телескоп Альтазимутальный, or Large Altazimuth Telescope), with first light in 1975, was for years the world's largest single primary mirror optical reflecting telescope. The BTA 6's primary mirror has a diameter of 6 metres (236 inches) and is housed in a 48 m (157.5 ft) diameter dome at an altitude of 2,070 m (6,791 ft). It held the record from its completion until 1993, when it was surpassed by the Keck 1 telescope, Hawaii. Telescopes of comparable or larger size have subsequently employed flexible or segmented mirrors, and the BTA 6 remained the world's largest rigid mirror telescope until the advent of spin casting technology (which produced, for example, the single 8.4 meter primary mirror of the Large Binocular Telescope in the late 1990s). Its altazimuth mount dictates the need for a field derotation mechanism to maintain the orientation of the field of view. Initial results were disappointing due to cracking of the first borosilicate mirror, which was replaced in 1978. The large housing dome and massive 42 tonne mirror make it difficult to maintain the telescope at a suitable constant temperature during observing sessions. Atmospheric turbulence caused by windflow over the nearby Caucasus peaks can lead to poor seeing at the site, and observations with an angular resolution better than an arcsecond are rare.
Басқа оптикалық телескоптар
BTA 6 телескобымен қатар, SAO BTA орналасқан жерде Carl Zeiss AG компаниясы салған екі кіші телескопты да пайдаланады. Екі құрал да BTA 6 бағдарламаларын қолдауға, сондай-ақ тәуелсіз байқау жүргізуге қолданылады. SAO-ның ұсынысы бойынша, бастапқыда BTA 6-ға брондалған бағдарламаларды осы телескоптарға көшіруге болады, бұл олардың жұмыс уақытының шамамен 10% құрайды. Ірі құрал, 1 м Zeiss 1000, BTA 6-дан бірнеше жүз метр қашықтықта, өз ғимаратында орналасқан. Бұл ғимаратта күмбезбен жабылған негізгі цилиндрлі құрал ғимаратын қоршап тұрған кеңселер тізбегі бар. Zeiss 1000 телескобының алғашқы жарығы 1990 жылы тіркелді, ал орнату, қосымша құралдармен бірге, 1993 жылы аяқталды. 1994 жылы оларға бұрын Қазан мемлекеттік университетінің обсерваториясына тиесілі болған 60 см Zeiss телескобы қосылды. Бұл телескоп Zeiss 1000-нан бірнеше он метр қашықтықта, тек күмбез бен тіреу қабырғаларынан тұратын қарапайым ғимаратта орналасқан.
Along with the BTA 6, the SAO operates two smaller telescopes at the BTA site, both built by Carl Zeiss AG. Both instruments are used in support of BTA 6 programs, as well as independent observation runs. On the advice of the SAO, programs originally booked for the BTA 6 can be moved to these telescopes, which takes up about 10% of their time. The larger instrument, the 1 m Zeiss 1000, is located a few hundred meters from BTA 6 in its own building, which consists of a series of offices surrounding the main cylindrical instrument building with the dome on top. First light on the Zeiss 1000 was in 1990, and the installation, including additional instrumentation, was completed in 1993. In 1994 they were joined by a 60 cm Zeiss instrument, formerly part of the Kazan State University's observatory. This is located a few tens of meters from the Zeiss 1000, in a much simpler building consisting only of the dome and supporting masonry walls.