Америкадағы шотландықтар

Кіріспе

Шотландияда туған немесе шотланд тегіндегі американдықтар (шотланд тілінде: Ameireaganaich Albannach;) – Шотландиядан толық немесе ішінара шыққан ата-бабалары бар американдықтар. Шотланд американдықтары шотланд-ирланд американдықтарымен, Ольстер шоттарының ұрпақтарымен тығыз байланысты, және олардың қауымдастықтары ортақ мұраны атап өтеді және құрметтейді. Шотланд-ирланд американдықтарының көпшілігі бастапқыда Шотландияның төмендіктерінен және Солтүстік Англиядан Ирландияның Ольстер провинциясына көшіп келген (Ольстер плантацияларына қараңыз), содан кейін, шамамен бес ұрпақтан соң, он сегізінші ғасырда Солтүстік Америкаға көптеп көшіп келді. Шотланд американдықтарының саны шамамен 25 миллионға жетеді деп есептеледі, ал «шотландтық» мерекелерін Тартан күні шерулерінде, Бернс түнінде және Тартан Киркинг рәсімдерінде көруге болады. Шотландиядан Америкаға іріккен көші-қон 1700 жылдары басталды, 1745 жылғы Якобит көтерілісінен кейін, кландық құрылымдардың нашарлауы мен Таулы аймақтардағы жаппай көшірулерден кейін күш алды. Бұл әлеуметтік дүрбелеңнен кейін көші-қон деңгейі одан да жоғары болды. 1920 жылдары Шотландияда халық санының 0,8%-ға төмендеуі тіркелді, бұл 7,2% табиғи халық өсімін толыққанды өтеді: АҚШ және Канада осы эмигранттардың ең көп бағытталған жерлері болды. Жиі кездесетін жаңылыс пікір – көптеген шотланд американдықтары қудалаудан немесе көшіруден қашқан жоғары жерлік тайпалардан шыққан. Шындығында, ең көп кездесетін шотланд иммигранттары Солтүстік Америкадағы мүмкіндіктерге тартылған төмендіктерден келген экономикалық иммигранттар болды.

Сандар

Кесте 1700-1775 жылдар аралығында британдық колониялардағы этникалық шотланд халқының санын көрсетеді. 1700 жылы колониялардың жалпы саны 250 888 адамды құрады, оның ішінде 223 071 (89%) ақ нәсілді, ал 3,0% этникалық шотландтар болды. Америка колонияларының құрамы:

1700 % | 1755 % | 1775 %
------- | -------- | --------
Ағылшын/Уэльс | 80.0 | 52.0 | 48.7
Африкалық | 11.0 | 20.0 | 20.0
Голланд | 4.0 | - | 2.7
Неміс | - | 7.0 | 6.9
Шотландтық-ирланд | 7.8 | 7.0 | -
Шотланд | 3.0 | - | 6.6
Ирланд | - | 5.0 | -
Басқа еуропалық | 2.0 | - | 2.0
Швед | - | - | 0.6
Басқа | 5.3 | - | -
Колониялар | 100.0 | 100.0 | 100.0

1790 шотландтық және шотландтық-ирландтық тектес халық штаты бойынша

Халық санының болжамы төмендегідей. Шотландия Корольдігі 5,1092.20% Ульстер 4,1801.80% Шотландиялықтардың жалпы саны 9,2894.00% Шотландиялық-Ирландиялықтар 3,7058.00% 2,9186.30% 6,62314.30% Джорджия (АҚШ штаты) 8,19715.50% 6,08211.50% 14,27927.00% & Теннесси 9,30510.00% 6,5137.00% 15,81817.00% 4,3254.50% 7,6898.00% 12,01412.50% 15,8577.60% 12,1025.80% 27,95913.40% 16,4204.40% 9,7032.60% 26,1237.00% 8,7496.20% 6,4914.60% 15,24010.80% 13,0877.70% 10,7076.30% 23,79414.00% Нью-Йорк (штат) 22,0067.00% 16,0335.10% 38,03912.10% 42,79914.80% 16,4835.70% 59,28220.50% 36,4108.60% 46,57111.00% 82,98119.60% 3,7515.80% 1,2932.00% 5,0447.80% 21,16715.10% 13,1779.40% 34,34424.50% 4,3395.10% 2,7223.20% 7,0618.30% 45,09610.20% 27,4116.20% 72,50716.40% 260,3228.21% 190,0755.99% 450,39714.20% 4284.08% 3072.92% 7357.00% 3051.53% 2201.10% 5252.63% Испан Америкасы 830.35% 600.25% 1430.60% 261,1388.09% 190,6625.91% 451,80014.00%

2020 жылы шотландтық ата-бабалары бар халық саны

2020 жылға қарай шотландтық американдықтардың 50 штат және Колумбия округінде таралуы келесі кестеде көрсетілген. +StateNumberPercentage 87,5801.79%15,8472.15%121,0271.69%50,6451.68%469,4651.19%141,0472.48%57,2441.60%15,1621.57%9,3341.33%307,9421.45%Джорджия (АҚШ штаты)175,4201.67%13,3530.94%56,1323.20%143,3411.13%111,8251.67%47,5551.51%54,8921.88%83,0991.86%45,8630.98%59,9574.47%86,9801.44%139,8462.03%207,3582.08%65,4601.17%42,9811.44%103,3001.69%31,3672.95%26,0241.35%45,4591.50%55,7004.11%85,4220.96%30,3531.45%Нью-Йорк (штаты)193,7490.99%232,4252.24%9,0681.19%206,6801.77%68,2541.73%116,4712.79%185,0461.45%17,6451.67%114,3762.25%10,6551.21%139,0402.05%378,8121.32%131,7244.18%26,6784.27%167,3841.97%Вашингтон (штаты)199,1292.65%35,8981.99%60,7051.05%18,1423.12%5,298,8611.62%

Барлаушылар

Солтүстік Америкаға алғашқы шотландтар викингтермен бірге келді. Гебрид аралдарынан шыққан христиан жыршысы 985/6 жылы Гренландияны аралап жүрген Бьярни Херьолфссонмен бірге батыстағы құрлықты көріп келді. Жаңа дүниеге аяқ басқан алғашқы шотландтар – Хаки есімді ер адам мен Хекья есімді әйел, олар Лейф Эйриксонның құлдары болған. Шотландиялық жұбай 1010 жыл шамасында Торфин Карлсефни экспедициясы үшін барлаушылар болып жұмыс істеді, бидай және Виндланд есімделген жердегі жүзімді жинады. 1398 жылы Оркни графы Генри Синклердің Новая Шотландияға келгені туралы мәлімдемелерді қолдау үшін даулы Зено хаттары келтірілген. Американы испандықтар отарлаған жылдардың басында Там Блейк есімді шотланд азаматы Колумбия мен Мексикада 20 жыл өмір сүрді. Ол 1532 жылы Алонсо де Хередиямен бірге Жаңа Гранаданы жаулауға қатысты. 1534-1535 жылдары Мексикаға келді және 1540 жылы Коронадоның Американың оңтүстік-батысына жасаған экспедициясына қосылды. Шотландиялық-американдық табиғат зерттеушісі Джон Мьюр 19 ғасырда Калифорнияның Сьерра-Невада тауларын зерттеуімен ең көп танылды.

Саудагерлер

1603 жылы Шотландия мен Англияның тәждерінің бірігуінен кейін, шотландтық Джеймс VI король теңіз арғы елдерге бірлескен экспедицияларды ұйымдастырып, Британдық Американың негізін қалады. Осылайша, Америкадағы тұрақты ағылшын қонысы – Джеймстаун шотландтық корольдің құрметіне аталды. Америкадағы ең алғашқы шотландтық қауымдастықтарын шаруалар емес, саудагерлер мен плантаторлар құрды. Шотландияның отарлық кезеңдегі сауда орталығы Вирджиния болды. Шотландиядан колонияға, Үш патшалық соғысындағы тұтқындарды қоса, келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер тасымалдануымен тұрақты байланыс басталды. 1670 жылдары Глазго Вирджиния темекісі үшін басты сауда ортасы болды, бұл ағылшынның колониялық саудаға қойған шектеулеріне ашық наразылық білдірді; оның орнына колония шотландтық өндірілген тауарлар, эмигранттар мен идеялар алды. 1670 және 1680 жылдары пресвитериандық диссиденттер Эдинбургтегі корольдік кеңестің қуғын-сүргінінен қашып, Оңтүстік Каролина мен Нью-Джерсиге қоныстанды, онда олар өздерінің ерекше діни мәдениетін сақтап қалды. Бұл соғыс шотландтың жоғары таулық полктерін үндістерге қарсы күрескен жауынгерлер ретінде алғаш рет пайдалануға әкелді.

Қоныс аударушылар

Шотландияның отаршылдық Америкадағы қоныстану тарихшылар тарапынан үш ағысқа бөлінеді: Төмендіктер, Жоғарлықтар және Ольстер шотландтары. Төмендік шотландтары Англия мен Шотландия біріккеннен кейін, XVIII ғасырда Солтүстік Америкаға көшуді бастады. Олар көбінесе жағалаудың төменгі жазықтарында және Нью-Йорк, Нью-Джерси сияқты қалаларда қоныстанды. Әдетте жақсы білім алғандықтан, төмендік шотландтары оңай жұмыс табады, көбінесе дәрігерлер, мектеп мұғалімдері немесе бай отарлаушылардың балаларына жеке репетиторлар болып жұмыс істеді. Көптеген басқалары, әсіресе Оңтүстікте саудагерлер болды. Британ империясында белсенді қатысушылар болғандықтан (өздерін «шотландтық» емес, «Солтүстік британдықтар» деп есептегендіктен), төмендік шотландтары төңкеріс кезінде адал болды. Жоғарлық шотландтары 1730 жылдары Солтүстік Америкаға келе бастады. Төмендік және Ольстерліктерден айырмашылығы, жоғарлықтар өздерінің дербес қауымдастықтарында шоғырланды, онда олар гэль тілі және пиобаireachd музыкасы сияқты ерекше мәдени ерекшеліктерін сақтап қалды. Жоғарлықтардың топтары Жағалаудағы Джорджияда (негізінен Инвернесс графтығынан келген иммигранттар) және Нью-Йорктегі Мохок аңғарында (Батыс Жоғарлықтарынан) болды. Ең ірі жоғарлық қауымы Кейп-Фир өзенінің бойында орналасқан, онда Аргиллширден және кейіннен Скай аралы сияқты басқа аймақтардан иммигранттардың ағыны болды. Жоғарлық шотландтары төңкеріс кезінде толығымен монархист болды. Аймақтағы жоғарлық мәдени ерекшеліктері 19 ғасырға дейін сақталды, содан кейін ағыл-американдық мәдениетке сіңірілді. Солтүстік Америкада шотландтық-ирландтықтар (немесе скотш-ирландтықтар) деп танылатын Ольстер шотландтары, бастапқыда Шотландияның төмендіктерінен, сондай-ақ Англияның солтүстігінен және басқа аймақтардан келген адамдардан тарады, олар 17 ғасырда Ирландияның Ольстер провинциясын жаулап алды. Бірнеше ұрпақтан кейін олардың ұрпақтары Америкаға кетіп, шекараға, әсіресе Аппалачи тауларына қарай бет бұрысты, бұл жергілікті американдықтардың шабуылдарына тиімді «қорғаныс» қызметін атқарды. Отарлық дәуірде олар көбінесе «ирландтықтар» деп аталды, ал «шотландтық» немесе «скотш» префикстері 19 ғасырда көптеген американдық қалаларға ағылып келген католик ирландтықтардан өзін ажыратуға тырысқан Ольстер эмигранттарының ұрпақтары арасында танымал болды. Жоғарлықтар мен төмендіктерден айырмашылығы, шотландтық-ирландтықтар төңкерісте көбінесе патриоттар болды. Олар өздерінің табандылығымен және Америка Құрама Штаттарының мәдениетіне қосқан үлесімен танымал.

Scottish settlement in colonial America has often been divided by historians into three separate streams—Lowlanders, Highlanders, and Ulster Scots. Lowland Scots began to migrate to North America in the eighteenth century after the union of England and Scotland. They tended to settle in low lying coastal areas and cities such as New York and New Jersey. As they were usually well educated, lowland Scots found work easily, frequently as doctors, schoolmasters, or private tutors for the children of wealthy colonial citizens. Many others were merchants, particularly in the South. Because they were active participants in the British Empire (to the point of considering themselves to be "North British" rather than "Scottish"), lowland Scots tended to stay loyal in the Revolution. Highland Scots started arriving in North America in the 1730s. Unlike their Lowland and Ulster counterparts, the Highlanders tended to cluster together in self contained communities, where they maintained their distinctive cultural features such as the Gaelic language and piobaireachd music. Groups of Highlanders existed in coastal Georgia (mainly immigrants from Inverness shire) and the Mohawk Valley in New York (from the West Highlands). By far the largest Highland community was centered on the Cape Fear River, which saw a stream of immigrants from Argyllshire, and, later, other regions such as the Isle of Skye. Highland Scots were overwhelmingly loyalist in the Revolution. Distinctly Highland cultural traits persisted in the region until the 19th century, at which point they were assimilated into Anglo American culture. The Ulster Scots, known as the Scots Irish (or Scotch Irish) in North America, were descended from people originally from the Scottish Lowlands, as well as the north of England and other regions, who colonized the province of Ulster in Ireland in the seventeenth century. After several generations, their descendants left for America, and struck out for the frontier, in particular the Appalachian mountains, providing an effective "buffer" for attacks from Native Americans. In the colonial era, they were usually simply referred to as "Irish," with the "Scots " or "Scotch " prefixes becoming popular when the descendants of the Ulster emigrants wanted to differentiate themselves from the Catholic Irish who were flocking to many American cities in the nineteenth century. Unlike the Highlanders and Lowlanders, the Scots Irish were usually patriots in the Revolution. They have been noted for their tenacity and their cultural contributions to the United States.

Халықтық және евангелистік музыка

Американың блюграсс және кантри музыка стильдерінің кейбір тамырлары шотланд-ирландтық американдықтардың Аппалачи баллада мәдениетінде (көбінесе Оңтүстік Шотландия мен Солтүстік Англияның «Шекара балладасы» дәстүрінен бастау алады). Шотландия репертуарындағы скрипка күйлері XVIII ғасырда дамығаннан кейін, британдық колонияларға жылдам тарады. Алайда, көп жағдайда бұл ауызша емес, баспа арқылы тарады, сондықтан Аппалачия сияқты Таулы аймақтарда шотландтық қоныстар болмаса да, олардың музыкасы кездеседі. Гейлик тілінде сөйлейтін қауымдастықтардан тыс, «шотландтық серпіліс» сияқты Таулы аймақтың ерекше музыкалық ерекшеліктері тегістеліп, ағылшын тілді музыкалық стильдерге сіңірілді. Кейбір афроамерикандық қауымдастықтарға шотланд-американдық қауымдастықтар музыкалық ықпал етті. Ән шырқау және госпел музыка афроамерикандық шіркеуге баратын адамдар үшін маңызды музыкалық тәжірибеге айналды және осы стильдердің кейбір элементтерін осы қауымдастықтарға шотландтар енгізген деген болжам бар. Ән шырқау, немесе техникалық тұрғыдан «жолдарды оқу» деп аталатын, онда псалмдар оқылады және қауым жауап береді, бұл бастапқыда сауатсыз қауымдар үшін дамыған ғибадат формасы болды, ал американдық африкалықтар бұл практикамен шотланд гаэль қоныс аударушылары мен басқа да иммигранттар арқылы танысты. Алайда, этномузыколог Терри Миллер афроамерикандық практикаға негізінен гаэльдердің ықпал еткені туралы теорияны сынға алды, ол гимндер мен псалмдарды «жолдармен оқу» практикасы XVII және XVIII ғасырлардағы протестанттық Ұлыбританияның барлық аймақтарында кең таралғанын және госпел музыканың ағылшын псалмдарынан пайда болғаны әлдеқайда мүмкін екенін атап өтті. Америкадағы кейбір құлдар алғаш рет үйренген шетел тілі шотланд гаэлик тілі болды, оны Шотландияның Таулы жерлері мен Батыс аралдарынан келген гаэлик тілінде сөйлейтін иммигранттардан алды. Афроамерикандықтардың гаэлик әндерін орындағаны және гаэлик музыкасын сыбызғы мен скрипкада ойнағаны туралы мәліметтер бар.

American bluegrass and country music styles have some of their roots in the Appalachian ballad culture of Scotch Irish Americans (predominantly originating from the "Border Ballad" tradition of southern Scotland and northern England). Fiddle tunes from the Scottish repertoire, as they developed in the eighteenth century, spread rapidly into British colonies. However, in many cases, this occurred through the medium of print rather than aurally, explaining the presence of Highland origin tunes in regions like Appalachia where there was essentially no Highland settlement. Outside of Gaelic speaking communities, however, characteristic Highland musical idioms, such as the “Scotch snap,” were flattened out and assimilated into anglophone musical styles. Some African American communities were influenced musically by the Scottish American communities in which they were embedded. Psalm singing and gospel music have become central musical experiences for African American churchgoers and it has been posited that some elements of these styles were introduced, in these communities, by Scots. Psalm singing, or "precenting the line" as it is technically known, in which the psalms are called out and the congregation sings a response, was a form of musical worship initially developed for non literate congregations and Africans in America were exposed to this by Scottish Gaelic settlers as well as immigrants of other origins. However, the theory that the African American practice was influenced mainly by the Gaels has been criticized by ethnomusicologist Terry Miller, who notes that the practice of "lining out" hymns and psalms was common all over Protestant Britain in the seventeenth and eighteenth centuries, and that it is far more likely that Gospel music originated with English psalm singing. The first foreign tongue spoken by some slaves in America was Scottish Gaelic picked up from Gaelic speaking immigrants from the Scottish Highlands and Western Isles. There are accounts of African Americans singing Gaelic songs and playing Scottish Gaelic music on bagpipes and fiddle.

Патриоттар мен лоялистер

Шотландтық ағартушылық дәстүрі Америка революциясының идеялық қозғалысына үлкен үлес қосты. Революциялық дәуірдегі Шотландияның жетекші ойшылдары Дэвид Юм мен Адам Смит көтерілісшіл колонияларға күш қолдануға қарсы болды. Тарихшы Артур Л. Германның айтуынша: "Америкалықтар өз әлемін Адам Смит пен Томас Ридтің қағидаларына, жеке мүддеге, ақылға және үкіметке шектеулі қажеттілікке негіздеді". Джон Уизерспун мен Джеймс Уилсон Тәуелсіздік декларациясына қол қойған екі шотланд болды, ал тағы бірнеше қол қоюшының ата-бабалары сол жерден шыққан. Джеймс Мэдисон сияқты басқа негізін қалаушылардың ата-тегі байланысы болмаса да, олар шотландтық моральдық философиядан алынған идеялармен сіңіп кеткен. Революциялық соғысқа зор үлес қосқан шотланд-американдықтардың қатарында "Америкалық теңіз күштерінің әкесі" атанған коммодор Джон Пол Джонс, генералдар Генри Нокс және Уильям Александр болды. Джордж Вашингтонның жақын досы, Чарльз Эдвард Стюарт үшін Каллоден шайқасында күрескен генерал Хью Мерсер де ерекше көзге түсті. Огайо және Теннесси аңғарларында Прокламация желісінен тыс қоныстанған шотланд-ирландтар соғыс шекараға жеткенде көтеріліске қатысты. Вирджиния, Мэриленд және Каролина штаттарындағы темекі шаруашылықтары мен тәуелсіз фермалар шотландтық несиелер есебінен қаржыландырылды, ал қарыз ажырасуға қосымша себеп болды. Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Шотландияның таулы аймақтары мен Солтүстік Каролинаның Кейп-Фир аңғары лоялистердің қарсылығының орталықтары болды. Соғыстан кейін көптеген шотланд-американдық лоялистер, әсіресе таулықтар, Канадаға көшіп кетті. Шотландиядан эмиграция он тоғызыншы ғасырда ең жоғары деңгейге жетті, миллионнан астам шотландтар Атлантикалық бу кемелердің жүйелі қатынасын пайдаланып, Америка Құрама Штаттарына кетті, бұл трансатлантикалық байланыста революция жасады. Бұл жаңа толқын жиырмасыншы ғасырдың басындағы алғашқы он жылдықта ең жоғары деңгейге жетті, бұл артта қалғандар үшін қиын өмірге әкелді. Көптеген білікті жұмысшылар шетелге эмиграциялады, олардың бір бөлігі Канадада қоныстанды, кейін АҚШ-қа көшті.

The civic tradition of the Scottish Enlightenment contributed to the intellectual ferment of the American Revolution. Scotland's leading thinkers of the revolutionary age, David Hume and Adam Smith, opposed the use of force against the rebellious colonies. According to the historian Arthur L. Herman: "Americans built their world around the principles of Adam Smith and Thomas Reid, of individual interest governed by common sense and a limited need for government." John Witherspoon and James Wilson were the two Scots to sign the Declaration of Independence, and several other signers had ancestors there. Other Founding Father like James Madison had no ancestral connection but were imbued with ideas drawn from Scottish moral philosophy. Scottish Americans who made major contributions to the revolutionary war included Commodore John Paul Jones, the "Father of the American Navy", and Generals Henry Knox and William Alexander. Another person of note was a personal friend of George Washington, General Hugh Mercer, who fought for Charles Edward Stuart at the Battle of Culloden. The Scotch Irish, who had already begun to settle beyond the Proclamation Line in the Ohio and Tennessee Valleys, were drawn into rebellion as war spread to the frontier. Tobacco plantations and independent farms in the backcountry of Virginia, Maryland and the Carolinas had been financed with Scottish credit, and indebtedness was an additional incentive for separation. The Scottish Highland communities of upstate New York and the Cape Fear valley of North Carolina were centers of Loyalist resistance. Many Scottish American Loyalists, particularly Highlanders, emigrated to Canada after the war. Emigration from Scotland peaked in the nineteenth century, when more than a million Scots left for the United States, taking advantage of the regular Atlantic steam age shipping industry which was itself largely a Scottish creation, contributing to a revolution in transatlantic communication. This new wave peaked in the first decade of the twentieth century, contributing to a hard life for many who remained behind. Many qualified workers emigrated overseas, a part of which, established in Canada, later went on to the United States.

Жазушылар

XIX ғасырда американдық авторлар мен педагогтар Шотландияны мәдени тәуелсіздіктің үлгісі ретінде қабылдады, соның ішінде Аунгас Макаодх және Домхналл Аунгас Стиубарт сияқтылар. Америка Құрама Штаттарында жазылған гаэль әдебиетінің сирек қалдықтарының бірі – Америка революциялық соғысы кезінде Каролина штатында белгісіз әйел жазған жұбату әні. Бұл ән Шотландияда бүгінге дейін танымал.

Әскерлер мен мемлекет қайраткерлері

160 000-нан астам шотланд эмигранттары АҚШ-қа көшіп келді. Республиканың алғашқы кезеңінде шотланд тегінен шыққан американдық мемлекет қайраткерлерінің ішінде Қаржы министрі Александр Гамильтон, Соғыс министрі Генри Нокс және Президент Джеймс Монро болды. Эндрю Джексон және Джеймс К. Полк – шотланд-ирланд президенттері, олар батысқа қарай кеңейу кезеңінде шекарада өмір сүрген адамдар еді. Ең танымал шотланд-американдық әскери шекарашыларының бірі – Техас штатын құрған Сэм Хьюстон. Басқа шотланд-ирланд президенттері: Джеймс Бьюкенен, Честер Алан Артур, Уильям Маккинли және Ричард М. Никсон. Теодор Рузвельт (анасы арқылы), Вудро Вильсон, Линдон Б. Джонсон және Рональд Рейган да шотланд тегінен шыққан. Бір есептеу бойынша, АҚШ президенттерінің 75%-ы шотландтық ата-тегін мойындауы мүмкін. Шотланд-американдықтар Азамат соғысының екі тарапында да шайқасты, ал 1893 жылы олардың құрметіне Эдинбург (Шотландия) қаласында ескерткіш орнатылды. Винфилд Скотт, Улисс С. Грант, Джозеф Е. Джонстон, Ирвин Макдауэлл, Джеймс Б. Макферсон, Джеб Стюарт және Джон Б. Гордон шотланд тегінен, ал Джордж Б. Макклеллан және Стоунволл Джексон – шотланд-ирланд тегінен шыққан. Дуглас Макартур мен Джордж Маршалл 20 ғасырда әскери дәстүрді жалғастырды. Контр-адмирал және компьютер ғалымы Грейс Мюррей Хоппер 1986 жылы 80 жасқа толғанда АҚШ қарулы күштеріндегі ең үлкен офицер және ең жоғары шенді әйел болып зейнетке шықты. Солтүстік Каролина штатының Рали қаласының бұрынғы мэрі Изабелла Кэннон – АҚШ штатының астанасының алғашқы әйел мэрі болды.

Автомобиль өндірушілер

Шотландияда туған Александр Уинтон 1896 жылы алғашқы американдық автомобильдердің бірін жасап, мотор спортына маманданған. Ол 1900 жылы әлемдік жылдамдық рекордын жаңартты. 1903 жылы ол АҚШ-ты автомобильмен кесіп өткен алғашқы адам болды. (бұрынғы HDI), көбінесе "H D" немесе "Harley" деп қысқартылатын, американдық мотоцикл өндірушісі. Дэвидсон ағайындар Уильям С. Дэвидсонның (1846–1923) ұлдары болды, ол Шотландияның Ангус аймағында туып өскен, ал Маргарет Адамс Макфарлейн (1843–1933) – шотланд тегінен, АҚШ-тың Висконсин штатындағы Кембридж шағын шотландтық елді мекенінен шыққан. Олар бес бала тәрбиеледі: Джанет Мей, Уильям А., Уолтер, Артур және Элизабет.

Әуе қатынасы

Шотландиялық американдықтар АҚШ-тың авиация өнеркәсібіне маңызды үлес қосты. Александр Грэм Белл Сэмюэл Пирпонт Лэнглимен серіктестікте 1903 жылы ұшуға қабілетті алғашқы машинаны – Белл Лэнгли ұшағын құрастырды. Lockheed компаниясын 1926 жылы Аллан және Малкольм Логхед ағайындылары іске қосты. Шотландиялық американдықтар адамды ғарышқа ұшу саласында пионер болды. Меркурий және Близнектер капсулаларын McDonnell компаниясы жасады. Айда қозған басқа шотландиялық-американдықтардың арасында төртінші Алан Бин, бесінші Алан Шепард, жетінші Дэвид Скотт (сондай-ақ Ай бетінде көлік жүргізген алғашқы адам) және сегізінші Джеймс Ирвин болды. Шотланд эмигранттарының ұлы, маркетинг маманы Арч Уэст Doritos өнімдерін жасап шығарды.

Тартан күні

Ұлттық тартан күні, жыл сайын 6 сәуірде АҚШ және Канадада тойланады, Шотландия мен Солтүстік Америка арасындағы тарихи байланыстарды және шотланд-американдықтар мен канадалықтардың АҚШ және Канада демократиясына, өнеркәсібіне және қоғамына қосқан үлесін құрметтейді. 6 сәуір күні «1320 жылғы Арброт декларациясының жылдығы ретінде таңдалды – АҚШ Сенатының 1999 жылғы 155 қаулысына сәйкес, Американың тәуелсіздік декларациясы осы шабыттандыратын құжат үлгісінде жасалған» делінеді. Жыл сайын сәуір айында Нью-Йорк қаласында ең ірі мерекелік шаралармен «Тартан апталығы» өтеді. Мыңдаған адамдар «Үлкен алма» аталатын Нью-Йорк көшелеріне өздерінің тамырларын, мәдениетін және қазіргі Америкадағы шотланд-американдықтардың ықпалын тойлау үшін жиналады. Жүздеген сыбызғышы, барабаншы, шотланд бишілері, скотч терьерлері және танымал адамдар отбасылық тартандары мен Салтир туларымен көшелерде шеру өткізіп, мыңдаған көрермендермен әрекеттеседі. Нью-Йорк – Тартан күнін тойлайтын жалғыз ірі қала емес. Ірі шаралар сондай-ақ Огайо, Теннесси, Техас, Вирджиния, Калифорния, Чикаго, Аризона, Пенсильвания, Миннесота, Висконсин, Квебек, Нова-Скотия, Онтарио, Австралия және Жаңа Зеландияда да өткізіледі. Шотландия мұрасы айы АҚШ және Канададағы қоғамдық ұйымдар тарапынан да қолдау көрсетіледі.

Шотландияның мерекелері

Шотландия мәдениеті, тағамы және спорт түрлері Солтүстік Америкадағы Highland Games және шотланд фестивальдерінде тойланады. Олардың ең ірілері жыл сайын Калифорния штатының Плезантон қаласында, Солтүстік Каролина штатының Grandfather Mountain тауында және Колорадо штатының Эстес-парк аймағында өтеді. Сонымен қатар, Тулса (Оклахома), Вентура (Калифорния), Сисайд Хайленд Ойындары, Атланта (Джорджия, Стоун Маунтин Паркінде), Сан-Антонио (Техас) және Сент-Луис (Миссури) сияқты қалаларда да танымал шотланд фестивальдері ұйымдастырылады. Дәстүрлі шотланд спорт түрлерінен – каберді лақтыру, балғамен лақтыру сияқты жарыстармен қатар, вискиден дәм тату, хаггис сияқты дәстүрлі тағамдар, сыбызғы мен барабан тобының өнер көрсетулері, кельт рок музыкасы және шотланд билері де көрсетіледі.

АҚШ-тағы шотланд гаэл тілі

Шотланд гаель тілі бір кезде Шотландияның көп бөлігінде қолданылған болса да, Солтүстік Америкаға кең көші-қон кезінде – он сегізінші ғасырда – ол тек Шотландияның Таулы өңірі мен Батыс аралдарында ғана сақталды. Шотландияның басқа этникалық топтарынан өзгеше, шотландтық Таулы өңірдің халқы көшіп келуді қауымдастықтармен бірге жасауды қалаған, ал үлкен, тығыз топтасу тілдерін және мәдениеттерін сақтауға көмектесті. Шотланд гаельдерінің алғашқы қауымдастықтары 1730 жылдары Грузия, Нью-Йорк және Каролинаға көшіп бара бастады. Осы қоныстардың тек Каролинада ғана сақталып қалғаны байқалды. Олардың саны аз болғанымен, иммигранттар кейінгі, 1760 жылдары қарқынды көші-қон үшін негіз болды. Америка Тәуелсіздік соғысы жаңа құрылған АҚШ-қа тікелей көші-қонды тоқтатты, көптеген адамдар Британдық Солтүстік Америкаға (қазіргі Канада) кетті. Канаданың теңіз жағалауы 1770 жылдан 1840 жылға дейін танымал бағыт болды. Онтарио, Жаңа Шотландия және Принц-Эдуард аралында гаель қауымдастықтарының көптеп шоғырланған жерлері болды, ал Ньюфаундленд, Квебек және Нью-Брансуикте шағын топтамалар кездесті. Бұл қауымдастықтардан АҚШ-қа, әсіресе Жаңа Англияға мүмкіндік іздеп кеткендер, әдетте, жиырмасыншы ғасырдың ортасына дейін гаель тілінде еркін сөйлеген. Шотланд Таулы өңірінен келген иммигранттар құрған көптеген қауымдастықтардың ішінде, тіл мен мәдениет тек Канаданың Жаңа Шотландия провинциясында қауымдық деңгейде сақталған. 2000 жылғы халық санауы бойынша 1199 адам үйде шотланд гаель тілінде сөйлейді. Дегенмен, Шотландияның Таулы өңірінен шыққандар ғана АҚШ-та бұл тілде сөйлеген адамдар емес еді. Гаель тілі Солтүстік Американың көптеген аймақтарындағы тері саудагерлері қолданған тілдердің бірі болды. Каролина және Алабама штаттарының кейбір аймақтарында афроамерикандық қауымдастықтар шотланд гаель тілінде сөйлеген, әсіресе (бірақ тек соған ғана байланысты емес) гаель тілінде сөйлейтін құл иелерінің ықпалынан.

Тарихнама

Бертофф, Роуланд. "Килт астында: шотланд-американдық жердің вариациялары". *Journal of American Ethnic History* 1#2 (1982): 5–34. JSTOR-да.
Бертофф, Роуланд. "Оңтүстікке қарай кельт тұманы". *Journal of Southern History* (1986): 523–546 б. JSTOR-да. Форрест Макдональд пен Грейди МакУайнидің терең кельттік ықпалдарға қатысты теорияларына қатысты өткір сын.
Макдональд, Форрест, және Грейди МакУайни. "Оңтүстікке қарай кельт тұман: жауап". *Journal of Southern History* (1986): 547–548.
Шепперсон, Джордж. "Шотландиялық-американдық тарихындағы жазбалар: қысқаша шолу". *William and Mary Quarterly* 11#2 (1954): 164–178 б. Онлайн.
Зумхавала Кук, Ричард. "Шотландиялық Американың белгісі: мұра және тартан монстры". *Diaspora: A Journal of Transnational Studies* 14#1 (2005): 109–136 б.