Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Dewan Rakyat-та өкілдік етілген федералды сайлау округі
the federal constituency represented in the Dewan Rakyat
Теном (,) – Малайзияның Сабах штатының Ішкі бөліміндегі Теном ауданының орталығы. 2010 жылы халық саны шамамен 5 148 адамды құрады. Қала Кота-Кинабалудан оңтүстікке қарай 176 шақырым, ал Сабахтың танымал туристік орындарының бірі – Лонг-Пасиядан солтүстікке қарай 128 шақырым қашықтықта орналасқан. Малайзияда британдық отаршылдық кезеңінде қала Форт-Берч деп аталған. Қала Мурут қауымының ресми емес астанасы саналады, олардың ең маңызды мерекесі – жыл сайынғы Калимаран фестивалі (Pesta Kalimaran) осы қалада өткізіледі. Сонымен қатар, бұл Мурут аймағының және аз санды Лундайе халқының басқа аймақтарына бағытталатын негізгі қақпа болып табылады.
Tenom (, ) is the capital of the Tenom District in the Interior Division of Sabah, Malaysia. Its population was estimated to be around 5,148 in 2010. It is located about 176 kilometres south of Kota Kinabalu and 128 kilometres north of Long Pasia, which is one of the famous attractions in Sabah. In the early days of British colonial rule in Malaysia, the town was called Fort Birch. The town is considered the unofficial capital of the Murut community, whose most important festival, the annual Pesta Kalimaran (Kalimaran Festival), is held in the town. It is also the main gateway to other areas within the Murut heartland and the minority of Lundayeh.
Ауыл шаруашылығы
Теном және оның төңірегіндегі құнарлы жерлер осы аймақты негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын өңірге айналдырды. Аймақтағы басты ауыл шаруашылығы өнімдері резеңке, ал соя, жүгері, көкөністер, какао және кофе Теном экономикасына екінші деңгейде үлес қосады.
The fertile land in Tenom and its surrounding area has made it primarily an agricultural area. The main agriculture sources in the area are rubber while soy beans, maize, vegetables, cocoa and coffee became the second contributor to the Tenom economy.
Қауіпсіздік
Теном кофесі – копидің танымал түрі, «копи» дегені – малай тілінде Теномда өсірілген бұршақтан жасалған кофе сусынын білдіреді. Теном кофесінің негізгі және ірі өндірушілері – Yit Foh Tenom Coffee, Tong Fah Coffee Factory және Fatt Choi Tenom Coffee. Теном кофесі Робуста сортынан дайындалады. Кофе бұршақтары дерлік 50 жыл бойы дәстүрлі отын және барабан айналымы әдістерімен өңделеді, ешқандай жасанды қоспалар мен бояулар қосылмайды.
Tenom coffee is a popular type of kopi, a Malay term for coffee beverage made from beans grown in Tenom. Among the main and largest producer of Tenom coffee is the Yit Foh Tenom Coffee, Tong Fah Coffee Factory and Fatt Choi Tenom Coffee. Tenom coffee is made from Robusta variety. The coffee bean was processed using traditional firewood and drum rotation methods followed for almost 50 years without adding any artificial ingredients or colourings.
Тарих
Бастапқыда кофе Британдық Солтүстік Борнео әкімшілігі кезінде Сабахта егіле бастады, бірақ ол тек шығыс жағалау аймағында, мангр тоғайларына жақын орман қоры аумағында шоғырландырылды. Бірақ, 1910 жылы аурудың таралуына байланысты одан бас тарды. Содан бері кофе өндірісі батыс жағалауда жинақталды. Теном қаласы британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясы (BNBCC) аймақта кофе және басқа да плантациялар құрғаннан кейін назар аударды. Ресурстарды ірі қалаларға тасымалдау үшін 1890 жылдардың соңында британдықтар Мелалаптан Джесселтонға (қазіргі Кота-Кинабалу) теміржол құрылысын салды. Кофе өндірісін арттыру мақсатында, британдықтар Теномға негізінен хакка және кантондықтардан шыққан қытай жұмысшыларын жергілікті жұмыс күші ретінде әкелді. Бүгінде Теном кеңінен ауыл шаруашылығы орны ретінде танымал, онда кофе өндірісі жоғары деңгейде, және ол "Сабахтың кофе астанасы" деп аталды. Какао, күріш далалары және жеміс-жидектермен бірге, кофе Теномның ауыл шаруашылығы экономикасында каучуктан кейін екінші орында тұрады. 2010 жылдардан бері басқа елдерден жоғары сұраныс болғандықтан, үкімет Теномдағы шикі кофе жетіспеушілігін шешуге көмектесе бастады.
Originally, coffee started to be planted in Sabah during the administration of British North Borneo, but only focused in the area of the east coast on the forest reserve near mangrove areas. However, due to an outbreak of disease, it was abandoned in 1910. Since then, coffee production was concentrated in the west coast area. Tenom received attention when the British North Borneo Chartered Company (BNBCC) established coffee and other plantations in the area. To take the resources to major towns, a railway line from Melalap to Jesselton (now Kota Kinabalu) was built by the British in the late 1890s. To increase the coffee production, many labourers from China, mainly those of Hakka and Cantonese descent were brought to Tenom by the British as local workforce. Today, Tenom is widely known as an agriculture site with large coffee production and has been dubbed as the "Sabah's coffee capital". Together with cocoa, rice field and fruit crops, coffee is the second largest contributor to the Tenom agriculture economy after rubber. Due to its large demand from other countries since 2010s, the government began to help to address the shortage of raw coffee supply in Tenom.
Туризм
Ауданның ең басты туристік тартымдары Сабах ауыл шаруашылығы паркі (Лагуд Себеранг ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу станциясы), Теном орхидея орталығы және Мурут мәдени орталығы болып табылады. Бұл қала туризм саласында Падас өзенінде рафтинг жасау және кофе фабрикасымен де әйгілі. Теном теміржол станциясы – Танжунг Арудан басталатын Сабах мемлекеттік теміржолының соңғы стансасы.
Among the primary tourist attractions in the district are the Sabah Agricultural Park (Lagud Seberang Agriculture Research Station), the Tenom Orchid Centre and the Murut Cultural Centre. The town is also known in the tourism industry for whitewater rafting on the Padas River and the coffee factory. Tenom railway station is the final stop of the Sabah State Railway, which originates from Tanjung Aru.