Америкалық Нокота жылқысы

Кіріспе

Америка жылқысы

Нокота жылқысы – АҚШ-тың Солтүстік Дакота штатының оңтүстік-батысындағы шөлейт далаларында мекендейтін жабайы және жартылай жабайы жылқы тұқымы. Бұл тұқым 19-шы ғасырда жергілікті американдықтардың жылқыларымен, испандық, таза қанды, жегуге арналған және туысқан тұқымдардың араласуынан пайда болған шаруашылықта өсірілген жылқылардың негізінде қалыптасқан. Нокота 20-шы ғасырдың басында малшылар мен мемлекеттік және федералдық агенттіктердің мал жайылымдары үшін бәсекелестікті азайту жұмысы кезінде жойылуға шалдығуға жақын болды. Алайда, 1940 жылдары Теодор Рузвельт ұлттық паркі құрылғанда, бірнеше топтар кездейсоқ түрде парктің ішінде қалып, сақталып қалды. 1986 жылы парк көптеген жылқыларды, оның ішінде үйір басшыларын сатты және үйірлерге сыртқы қандық желілері бар бірнеше бикелерді жіберді. Осы кезде Лео мен Фрэнк Кунц ағайындылары тұқымды сақтау мақсатымен жылқыларды сатып ала бастады және 1999 жылы Нокота жылқысын сақтау қорына негіз салды, кейіннен сол ұйым арқылы тұқымды тіркеуді бастады. Кейіннен Миннесота штатындағы тағы бір ұйым қысқа ғана мерзімге созылған тіркеуді бастады. 2009 жылы Солтүстік Дакота шөлейт далалары жылқы тіркелімі құрылды, ол соңғы жылдары парктен шығарылған, сәл өзгеше типтегі жылқыларды тіркейді. Бүгінде парк жылқының санын 70-110 аралығында ұстау үшін үнемі мал басын азайту шараларын жүргізеді, ал артық жылқылар сатылады. Нокота жылқысының денесі бұрышты, көбінесе көк түсті болып келеді және жиі "үндістік би" деп аталатын ерекше жүріс-тұрысқа ие. Тұқым әдетте дәстүрлі және шаруашылық типтері деп екі бөлікке бөлінеді, олар пішіні мен бойы жағынан сәл өзгешеленеді. Олар төзімділікпен жүгіру, батыс және ағылшын стильдегі жарыстар сияқты көптеген іс-шараларда қолданылады.

Тұқымның ерекшеліктері

Нкота жылқысының дене бітімі бұрышты, жартылай жоғары орналасқан құлжасы, көлбеу крупы және төмен орналасқан құйрығы бар. Бұл тұқымның өкілдері көбінесе көк роан түсті болады, бұл басқа тұқымдарда сирек кездесетін түс, бірақ қара және сұр түстер де жиі кездеседі. Сирек кездесетін түстерге қызыл роан, буян, кезенек, дун, грулло және паломино жатады. Оверо және сабино сияқты пинто өрнектері кейде кездеседі. Нкота жылқысының екі негізгі түрі бар. Біріншісі – дәстүрлі Нкота, тіркеуде Ұлттық парктің дәстүрлі түрі деп белгіленеді. Олар көбінесе кішкентай, нәзік болып келеді және Колониялық испан жылқысына жақын, әдетте жоғары бойлы болады. Екінші түрі – ранчо түрі немесе Ұлттық парк ранчосы деп аталады, ол ертедегі "негізгі типті" Квотер Хорсқа көбірек ұқсайды және әдетте бойы биік болады. Тұқымның өкілдері көбінесе "үнділік серуен" деп аталатын серпінді жүріс көрсетеді. Нкота жылқылары жан-жақты және зиялы деп сипатталады. Тұқымның өкілдері төзімділік жарыстарда және батыс ат спортында қолданылады, ал кейбіреулері түлкі аулау, дрессаж, үш күндік жарыстар және конкур сияқты іс-шараларда пайдаланылған. Бір дереккөз бойынша, Нкота өз атын Солтүстік және Оңтүстік Дакотада мекендеген Накота халқынан алған. 1883 және 1886 жылдар аралығында Кіші Миссури аймағында шаруашылық жүргізген Теодор Рузвельт былай деп жазды: Көптеген жерлерде, тіпті көпшілік жерлерде де жабайы жылқылар кездеседі, олар әрқашан үй шаруашылығынан шыққан болса да, қандай да бір ранчодан немесе үнділік киімнен қашып кеткендері немесе олардың әкелері мен шешелері сондай деп мәлімдейді. 1884 жылы Солтүстік Дакота штатының Медора қаласының жанында орналасқан HT ранчосы Лакота басшысы Отырған бұқадан тәркіленген 250 түпкілікті американдық жылқыдан 60 жылқы сатып алды, олар 1881 жылы Солтүстік Дакота штатының Форт-Бюфорд қаласында сатылды. Бұл жылқылардың кейбіреулері HT ранчосына тиесілі Лексингтон атты толыққанды жарыс айғырымен шағылыстырылды. 1970 жылдардың соңында жабайы жылқыларды алып тастауға қарсылық білдірудің күшеюі басқару стратегиясын өзгертуге әкелді, және бүгін Теодор Рузвельт ұлттық паркіндегі жылқылар тарихи демонстрация мақсатында басқарылады. Алайда, 1986 жылы парк Нкотаның сыртқы түрін өзгерту мақсатымен сырттан қан желілерін қосты. Парк басшылығы сырттан алынған қан желілерімен жасалған жылқылар кейінгі аукциондарда жақсы сатылады деп ойлады. Басымдықты иеленген айғырлар алынып тасталды және олардың орнына Жерді басқару бюросының Мустанг үйірлерінен екі жабайы айғыр, араласқан Шаир айғыры, Квотер Хорс айғыры және Араб айғыры қойылды. Тұқымның тарихын зерттегеннен кейін, Кунцтер саябақтағы жылқылар, мүмкін, Медора қаласын құрған маркиз де Морс өсірген 250 Отырған бұқа жылқысының қалғандарымен байланысты екеніне дәлел тапқандарын мәлімдеді.

The Nokota horse has an angular frame with prominent withers, a sloped croup, and a low set tail. Members of the breed are often blue roan, which is a color rare in other breeds, although black and gray are also common. Less common colors include red roan, bay, chestnut, dun, grullo and palomino. Pinto patterns such as overo and sabino occur occasionally. There are two general types of the Nokota horse. The first is the traditional Nokota, known by the registry as the National Park Traditional. They tend to be smaller, more refined, and closer in type to the Colonial Spanish Horse, and generally stand between high. The second type is known as the ranch type or National Park Ranch, more closely resemble early "foundation type" Quarter Horses, and generally stand from Members of the breed often exhibit an ambling gait, once known as the "Indian shuffle." Nokota horses are described as versatile and intelligent. Members of the breed have been used in endurance racing and western riding, and a few have been used in events such as fox hunting, dressage, three day eventing and show jumping. Sources vary on the etymology of the breed's name, with one source stating that the Nokota derives its name from the Nakota people who inhabited North and South Dakota, Theodore Roosevelt, who ranched in the Little Missouri area between 1883 and 1886, wrote:

In a great many —indeed in most— localities there are wild horses to be found, which, although invariably of domestic descent, being either themselves runaways from some ranch or Indian outfit, or else claiming such for their sires and dams, yet are quite as wild as the antelope on whose domain they have intruded. In 1884, the HT Ranch, located near Medora, North Dakota, bought 60 mares from a herd of 250 Native American bred horses originally confiscated from the Lakota leader Sitting Bull and sold at Fort Buford, North Dakota in 1881. Some of these mares were bred to the Thoroughbred racing stallion Lexington, also owned by the HT Ranch. In the late 1970s, growing public opposition to the removal of feral horses prompted management strategy changes, and today the herds within the Theodore Roosevelt National Park are managed for the purposes of historical demonstration. However, in 1986 the park added outside bloodlines with the aim of modifying the appearance of the Nokota. Park management felt that the horses created with the outside bloodlines would sell better at subsequent auctions. The dominant herd stallions were removed and replaced with two feral stallions from Bureau of Land Management Mustang herds, a crossbred Shire stallion, a Quarter Horse stallion and an Arabian stallion. After researching the history of the breed, the Kuntzs stated that they had found evidence that the horses in the park were probably related to the remaining horses from the band of 250 Sitting Bull horses, who had been range bred by the Marquis de Mores, who founded the town of Medora.

1990 жылдардан бүгінгі күнге дейін

1993 жылға қарай Кунц ағайындарының 150 жылқысы болды, оның ішінде бірнеше аукцион арқылы саябақтан сатып алынғандары және олардың ұрпақтары. Олар жылқыларды негізінен шаруашылық жұмыстарына және төзімділік жарыстарына пайдаланған. Ұлттық саябақтар қызметі қазіргі таңда 70-110 жылқыны ұстап тұрады. 2006 жылы Кунц отбасы шамамен 500 Нокота жылқысына ие болды, ал Нокота жылқысын сақтау қоры тағы 40 жылқыны иеленді. Сол кезде әлемде 1000-нан аз Нокота жылқысы тірі қалған. Бір кезде екінші тіркеуші ұйым болды: Миннесота штатындағы Нокота жылқы қауымдастығы. 2009 жылдың қазан айында екі тіркеуші Nokota тұқымының атауын пайдалану құқығы үшін дауласты, қауымдастық осы атауға заңды тауар таңбасын иеленгенін мәлімдеді. Тіркеу кеңсесі бұл атауды олар жасағанын және тұқыммен ұзақ тарихы бар екенін айтып, сотқа жүгінді. АҚШ округтік соты қауымдастыққа мәселе шешілгенше жылқыларды тіркеуді тоқтатуды бұйырды, және қауымдастық көп ұзамай жұрт назарынан жоғалды. 2009 жылдың күзінде тағы бір ұйым құрылды – Солтүстік Дакота Бадлендс жылқы тіркелімі. Бұл ұйым соңғы жылдары саябақтан шығарылған жылқыларды тіркейді, олардың Нокота жылқы тіркелімімен қабылданалмайтынын мәлімдейді. 2011 жылдың наурыз айына қарай шамамен 40 жылқы тіркелді. Бұл жылқылар Нокота жылқы тіркелімінде тіркелген жылқылардан сәл өзгеше фенотиптік және генотиптік ерекшеліктерге ие, себебі саябаққа жіберілген басқа тұқымдардың қаны араласқан.