1946 жылғы Үндістандағы діни қақтығыстар: «Тікелей әрекет күні» мен Калькуттадағы қырғын. Мұсылман Лигасының жетекшілігімен туған, салдары ауыр болған оқиға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1946 жылы Британдық Үндістандағы діни қақтығыстар.
1946 sectarian violence in British India
Тікелей әрекет күні (16 тамыз, 1946 жыл) – Бүкіл Үндістан Мұсылман Лигасы британдықтар Үндістаннан кеткеннен кейін жеке мұсылман мемлекетін құру үшін «тікелей әрекет» жасауға шешім қабылдаған күн. Бұл оқиға 1946 жылғы Калькуттадағы қырғын ретінде де белгілі. Ол Британдық Үндістанның Бенгал провинциясындағы Калькутта (қазір Колката) қаласында мұсылмандар мен индустар арасында кең ауқымды дүрбелеңге әкелді. Бұл күн «Ұзын пышақтар аптасы» деп аталатын оқиғалардың басталуын білдірді. Қаза тапқандардың санына қатысты белгілі бір консенсус бар болғанымен (нақты деректер жоқ), оқиғалардың тізбегі, түрлі тараптардың жауапкершілігі және оның ұзақ мерзімді саяси салдары туралы пікір таластары әлі де жалғасуда. Екі үлкен қауымның – индустар мен мұсылмандардың, сондай-ақ жекелеген басшылардың осы қырқындағы рөліне қатысты даулар тоқтамайды. Британдық тарап екі қауымды да тең дәрежеде кінәлайды, басшылардың есептеулерін және олардың ізбасарларының қатыгездігін, олардың арасында қылмыстық элементтердің де болғанын атап көрсетеді. Ұлттық Конгресс партиясының нұсқасы бойынша, кінә Мұсылман Лигасына, әсіресе Бенгалдың бас министрі Хусейн Шахид Сухравардиге жүктеледі. Мұсылман Лигасының пікірінше, Конгресс пен индустар Тікелей әрекет күнін пайдаланып, Калькуттадағы мұсылмандарға сабақ беріп, көптеп өлтірген. Осылайша, бұл дүрбелең Бенгалды индустар басым Батыс Бенгал (Калькуттаны қоса) және мұсылмандар басым Шығыс Бенгал (қазіргі Бангладеш) деп бөлуге жол ашты. Бүкіл Үндістан Мұсылман Лигасының басшысы Мұхаммед Әли Джинна «Бөлінген немесе жойылған Үндістанды» қалағанын мәлімдеді. Қоғамдық шиеленіс күшті болғандықтан, бұл наразылық Калькуттада кең ауқымды тәртіпсіздікке ұласты. 72 сағат ішінде Калькуттада 4000-нан астам адам қаза тауып, 100 000-нан астам адам үйсіз қалды. Бұл зорлық-зомбылық Ноахали, Бихар, Біріккен провинциялар (қазіргі Уттар-Прадеш), Пенджаб (Равалпиндидегі қырғынды қоса алғанда) және Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядағы аймақтарда діни қақтығыстарды күшейтті. Осы оқиғалар Үндістанның бөлінуіне негіз салды.
Direct Action Day (16 August 1946) was the day the All India Muslim League decided to take "direct action" for a separate Muslim homeland after the British exit from India. Also known as the 1946 Calcutta Killings, it was a day of nationwide communal riots. It led to large scale violence between Muslims and Hindus in the city of Calcutta (now known as Kolkata) in the Bengal province of British India. The day also marked the start of what is known as The Week of the Long Knives. While there is a certain degree of consensus on the magnitude of the killings (although no precise casualty figures are available), including their short term consequences, controversy remains regarding the exact sequence of events, the various actors' responsibility and the long term political consequences. There is still extensive controversy regarding the respective responsibilities of the two main communities, the Hindus and the Muslims, in addition to individual leaders' roles in the carnage. The dominant British view tends to blame both communities equally and to single out the calculations of the leaders and the savagery of the followers, amongst whom there were criminal elements. In the Indian National Congress' version of the events, the blame tends to be laid squarely on the Muslim League and in particular on the Chief Minister of Bengal, Huseyn Shaheed Suhrawardy. The view from the Muslim League is that Congress and the Hindus in fact used the opportunity offered by Direct Action Day to teach the Muslims in Calcutta a lesson and to kill them in great numbers. Thus, the riots opened the way to a partition of Bengal between a Hindu dominated Western Bengal including Calcutta and a Muslim dominated Eastern Bengal (now Bangladesh). Calling for Direct Action Day, Muhammad Ali Jinnah, the leader of the All India Muslim League, said that he wanted "either a divided India or a destroyed India". Against a backdrop of communal tension, the protest triggered massive riots in Calcutta. More than 4,000 people died and 100,000 residents were left homeless in Calcutta within 72 hours. The violence sparked off further religious riots in the surrounding regions of Noakhali, Bihar, United Provinces (modern day Uttar Pradesh), Punjab (including massacres in Rawalpindi) and the North Western Frontier Province. The events sowed the seeds for the eventual Partition of India.
1946 жылғы тәртіпсіздіктің ерекшеліктері мен демографиялық көрсеткіштері
Сухраварди британдық шенеуніктерді Сейлда демалыс лагерінен әскерді шақыруға көндіру үшін көп күш жұмсады. Өкінішке орай, британдық шенеуніктер 17 тамызда сағат 1:45-те ғана әскерді жіберді, индустар мен мұсылмандар арасындағы зорлық-зомбылықтың қарқыны күшейген кезде. Осы кезеңде индустар мен мұсылмандар арасындағы қақтығыстардың күшеюімен қатар, еуропалықтарға қарсы сезімдердің азайғаны қаза болғандардың санынан көрінеді. 1945 жылғы қарашадағы тәртіпсіздіктерде еуропалықтар мен христиандардың 46 адам қаза тапты; 1946 жылғы 10-14 ақпандағы тәртіпсіздіктерде 35 адам; 15 ақпаннан 15 тамызға дейін – үш адам ғана; ал 1946 жылғы 15 тамыздан 17 қыркүйекке дейінгі Калькуттадағы тәртіпсіздіктерде ешкім қаза болған жоқ. 1946 жылы бөлінуге дейін Калькуттада 2 952 142 индус, 1 099 562 мұсылман және 12 852 сикх тұрған. Тәуелсіздік алғаннан кейін, 500 000 мұсылманның Калькуттадан Шығыс Пәкістанға көшіп кетуіне байланысты мұсылман халқының саны 601 817-ге дейін азайды. 1951 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Калькутта халқының 27%-ы Шығыс Бенгалдан келген босқындар, олардың көп бөлігі индус бенгалдықтар еді. Шығыс Пәкістаннан миллиондаған бенгалдық индустар негізінен қалада пана тапты, ал бағалаулар бойынша 1946-1950 жылдар аралығында Шығыс Пәкістаннан Калькуттаға 320 000-ға жуық индус көшіп келді. Бөлінуден кейінгі алғашқы халық санағы көрсеткендей, 1941 жылдан 1951 жылға дейін Калькуттада индустардың саны артса, мұсылмандардың саны азайды, яғни индустардың үлесі 1941 жылы 73%-дан 1951 жылы 84%-ға дейін өсті, ал мұсылмандардың үлесі 1941 жылы 23%-дан 1951 жылы 12%-ға дейін төмендеді. 2011 жылғы халық санағына сәйкес, Калькутта қаласында индустар басымдық құрайды (76,51%), мұсылмандар екінші ірі қауымды құрайды (20,6%), ал сикхтердің үлесі (0,31%) шамасында.
Suhrawardy put forth a great deal of effort to bring reluctant British officials around to calling the army in from Sealdah Rest Camp. Unfortunately, British officials did not send the army out until 1:45 a. m. on 17 August. as the tempo of Hindu Muslim violence quickened. The decline of anti European feelings as communal Hindu Muslim tensions increased during this period is evident from the casualty numbers. During the riots of November 1945, casualty of Europeans and Christians were 46; in the riots of the 10–14 February 1946, 35; from 15 February to 15 August, only three; during the Calcutta riots from 15 August 1946 to 17 September 1946, none. Calcutta had a Hindu population of 2,952,142, Muslim population of 1,099,562, Sikh population of 12,852 as per 1946 year before partition and after independence Muslims population came down to just 601,817 due to the migration of 500,000 Muslims from Calcutta to East Pakistan after the riot. The 1951 Census of India recorded that 27% of Calcutta's population was East Bengali refugees mainly Hindu Bengalis. Millions of Bengali Hindus from East Pakistan had taken refuge mainly in the city and a number of estimations shows that around 320,000 Hindus from East Pakistan had immigrated to Calcutta alone during 1946–1950 period. The first census after partition shows that in Calcutta from 1941 to 1951 the number of Hindus increased while the number of Muslims decreased, that is Hindu percentage have increased from 73% in 1941 to 84% in 1951, while Muslim percentage have declined from 23% in 1941 to 12% in 1951 census. According to 2011 census, Kolkata city have a Hindu majority of (76.51%), Muslims stand at (20.6%) as 2nd largest community, and Sikh population stands at (0.31%).
Салдары
Көтерілістер кезінде мыңдаған адам Калькуттадан қашуға көшті. Бірнеше күн бойы Хоугли өзенінің үстіндегі Хоура көпірі Калькуттадағы қырқыстан құтылу үшін Хоура станциясына бет алған эвакуацияланған адамдармен толы болды. Олардың көпшілігі Калькуттадан тыс аймаққа тараған зорлық-зомбылықтан қашуға үлкермеді. Лорд Уэвелл 1946 жылғы 27 тамыздағы кездесуінде Махатма Гандидің өзіне: «Егер Үндістан қан төгіліс қаласа, онда болады. Егер қан төгіліс қажет болса, ол зорлық-зомбылыққа қарамастан орын алады» дегенін айтты. Калькуттадағы Ішкі істер министрі Сухравардидің жақпарушылыққа ұшырағаны және Бенгалияның британдық губернаторы сэр Фредерик Джон Берроуздың жағдайды бақылауға алмағаны сынға алынды. Бас министр көп уақытын Полиция бас штабындағы Бақылау бөлмесінде өткізді, оған оның жақтастары жиі қатысты. Губернатордың тікелей бұйрығы болмаса, бас министрге қалаған кезде Бақылау бөлмесіне баруына кедергі келтіру мүмкін емес еді; губернатор Берроуз мұндай бұйрық беруге дайын емес еді, себебі бұл оған деген сенімсіздіктің толық болуын көрсетер еді. Тікелей әрекет күніндегі тәртіпсіздіктердің нақты себебі туралы әртүрлі пікірлер бар. Индуист баспасөз Сухраварди үкіметін және Мұсылман лигасын кінәлады. Билік өкілдерінің мәлімдемесіне сәйкес, тәртіпсіздіктерді Мұсылман лигасының мүшелері мен оның серіктес Еріктілер корпусының мүшелері мұсылмандардың тәуелсіз Пәкістан құру талабын қолдау үшін қалада тудырды. Алайда, Мұсылман лигасының жақтастары Конгресс партиясы Бенгалиядағы нәзік Мұсылман лигасы үкіметін әлсірету үшін зорлық-зомбылықтың артында тұрды деп сенді. Мохандас Ганди мен Джавахарлал Неруді қоса алғанда, Үндістан Ұлттық Конгресінің мүшелері тәртіпсіздіктерге теріс жауап берді және қатты ойға батты. Бұл оқиғалар индустар, сикхтер және мұсылмандар арасындағы одан әрі тәртіпсіздіктер мен зұлматтарға әкелді. Аудандық тәртіпсіздіктер 1946 жылғы 10 қазанда Солтүстік Ноахали ауданының Рамгандж полиция бөлімшесі аумағында басталды. Бұл «мұсылман жұртшылығының ұйымдасқан ашуы» деп сипатталды. Жақын арада Райпур, Лакшмипур, Бегумганж және Сандуип (Ноахалиде), сондай-ақ Фаридганж, Хажиганж, Чандпур, Лакшам және Чудаграм (Типперада) полиция бөлімшелері де қамтылды. Көлемді зорлық-зомбылық салдарынан туған бұзылулар өте кең болғандықтан, қаза тапқандардың нақты санын анықтау қиын болды. Ресми мәліметтерге сәйкес, қаза тапқандардың саны 200-300 аралығында болды. Ноахалидегі тәртіпсіздіктер тоқтатылғаннан кейін Мұсылман лигасы 500-ге жуық индус қаза тапқанын мәлімдеді, бірақ аман қалғандар 50 мыңнан астам индус өлтірілгенін айтты. Осы оқиғалар кезінде Шығыс қолбасшылығының бас қолбасшысы болған Фрэнсис Тукер индуист баспасөзі тәртіпсіздік туралы хабарларды қасақана және үлкен дәрежеде жоғарылатып көрсеткенін мәлімдеді. Губернатор Берроуздың сөзіне сәйкес, «тәртіпсіздіктердің себебі Рамгандж полиция бөлімшесіндегі базардың тонау оқиғасы болды, бұл жаппай митингі өткеннен кейін орын алды». Осы оқиғаларға Ноахали адвокатурасының президенті, индуист Махасабхасының көрнекті қайраткері Сурендра Натх Боздың және Раджендра Лал Рой Чоудхуридің кеңселеріне жасалған шабуылдар да кірді. Махатма Ганди төрт ай бойы Ноахалиде тұрып, ауданды аралап, бейбітшілік пен қоғамдық келісімді қалпына келтіруге тырысты. Осы уақытта Конгресс басшылығы Үндістанның бөлінуін қабылдауға көшті, ал бейбітшілік миссиясы және басқа да көмек лагерлері тасталды. Аман қалғандардың көпшілігі Батыс Бенгалияға, Трипураға және Ассамға көшіп кетті.
During the riots, thousands began fleeing Calcutta. For several days the Howrah Bridge over the Hooghly River was crowded with evacuees headed for the Howrah station to escape the mayhem in Calcutta. Many of them would not escape the violence that spread out into the region outside Calcutta. Lord Wavell claimed during his meeting on 27 August 1946 that Mahatma Gandhi had told him, "If India wants bloodbath she shall have it if a bloodbath was necessary, it would come about in spite of non violence". There was criticism of Suhrawardy, Chief Minister in charge of the Home Portfolio in Calcutta, for being partisan and of Sir Frederick John Burrows, the British Governor of Bengal, for not having taken control of the situation. The Chief Minister spent a great deal of time in the Control Room in the Police Headquarters at Lalbazar, often attended by some of his supporters. Short of a direct order from the Governor, there was no way of preventing the Chief Minister from visiting the Control Room whenever he liked; and Governor Burrows was not prepared to give such an order, as it would clearly have indicated complete lack of faith in him. There are several views on the exact cause of the Direct Action Day riots. The Hindu press blamed the Suhrawardy Government and the Muslim League. According to the authorities, riots were instigated by members of the Muslim League and its affiliate Volunteer Corps, in the city in order to enforce the declaration by the Muslim League that Muslims were to 'suspend all business' to support their demand for an independent Pakistan. However, supporters of the Muslim League believed that the Congress Party was behind the violence in an effort to weaken the fragile Muslim League government in Bengal. Members of the Indian National Congress, including Mohandas Gandhi and Jawaharlal Nehru responded negatively to the riots and expressed shock. The riots would lead to further rioting and pogroms between Hindus and Sikhs and Muslims. Rioting in the districts began on 10 October 1946 in the area of northern Noakhali district under Ramganj police station. The violence unleashed was described as "the organized fury of the Muslim mob". It soon engulfed the neighbouring police stations of Raipur, Lakshmipur, Begumganj and Sandwip in Noakhali, and Faridganj, Hajiganj, Chandpur, Laksham and Chudagram in Tippera. The disruption caused by the widespread violence was extensive, making it difficult to accurately establish the number of casualties. Official estimates put the number of dead between 200 and 300. After the riots were stopped in Noakhali, the Muslim League claimed that only 500 Hindus were killed in the mayhem, but the survivors opined that more than 50,000 Hindus were killed. According to Francis Tuker, who at the time of the disturbances was General Officer Commanding in Chief, Eastern Command, India, the Hindu press intentionally and grossly exaggerated reports of disorder. According to Governor Burrows, "the immediate occasion for the outbreak of the disturbances was the looting of a Bazar [market] in Ramganj police station following the holding of a mass meeting." This included attacks on the place of business of Surendra Nath Bose and Rajendra Lal Roy Choudhury, the erstwhile president of the Noakhali Bar and a prominent Hindu Mahasabha leader. Mahatma Gandhi camped in Noakhali for four months and toured the district in a mission to restore peace and communal harmony. In the meantime, the Congress leadership started to accept the proposed Partition of India and the peace mission and other relief camps were abandoned. The majority of the survivors migrated to West Bengal, Tripura and Assam.
Бихар және Үндістанның қалған жерлері
1946 жылдың соңында Бихарда қантөгіс көтеріліс болды. 30 қазан мен 7 қараша аралығында Бихарда кең ауқымды қырғын болды, бұл Үндістанның бөлінуіне жол ашты. 25-28 қазан аралығында Шапра және Саран аудандарында ауыр зорлық-зомбылық орын алды. Көп ұзамай Патна, Мунгер және Бағалпур да зорлық-зомбылықтың ошағына айналды. Ноахалиде болған бүліктерге жауап ретінде басталған бұл оқиғаның құрбандары туралы алғашқы хабарламаларда көрсетілген сан әлдеқайда жоғары болды, сондықтан билік органдарына оны тоқтату қиын болды. Себебі, оқиғалар шашыраңқы ауылдарға тараған еді, ал қаза тапқандардың нақты санын анықтау мүмкін емес еді: "Британдық парламенттегі кейінгі мәлімдемеге сәйкес, қаза болғандардың саны 5000-ға жетті. The Statesman газетінің бағалауынша, 7500 мен 10 000 аралығында болды; Конгресс партиясы 2000 адам деп мойындады; Джинна шамамен 30 000 адам деп мәлімдеді". Дегенмен, 3 қарашадағы ресми мәлімет бойынша, қаза болғандардың саны 445 адамды құрады. 1946 жылғы қарашада Біріккен провинциялардың Гармуктешвар қаласында да қатты тәртіпсіздіктер болды, онда "жыл сайынғы діни жәрмеңкеге келген индуист паломниктері мұсылмандарға шабуыл жасап, оларды фестиваль алаңында да, жақын жердегі қалада да қырып салған", ал полиция көмектеспеді; қаза болғандардың саны 1000 мен 2000 аралығында деп есептелді. 1946 жылдың соңы мен 1947 жылдың басында Пәнджаб және Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциясында да тәртіпсіздіктер орын алды.
A devastating riot rocked Bihar towards the end of 1946. Between 30 October and 7 November, a large scale massacre in Bihar brought the Partition closer to inevitability. Severe violence broke out in Chhapra and Saran district, between 25 and 28 October. Very soon Patna, Munger and Bhagalpur also became the sites of serious violence. Begun as a reprisal for the Noakhali riot, whose death toll had been greatly overstated in immediate reports, it was difficult for authorities to deal with because it was spread out over a large area of scattered villages, and the number of casualties was impossible to establish accurately: "According to a subsequent statement in the British Parliament, the death toll amounted to 5,000. The Statesman's estimate was between 7,500 and 10,000; the Congress party admitted to 2,000; Jinnah claimed about 30,000." However, by 3 November, the official estimate put the figure of death at only 445. Some of the worst rioting also took place in Garhmukteshwar in United Provinces where a massacre occurred in November 1946, in which "Hindu pilgrims, at the annual religious fair, set upon and exterminated Muslims, not only on the festival grounds but in the adjacent town" while the police did little or nothing; the deaths were estimated at between 1,000 and 2,000. Rioting also took place in Punjab and Northwest Frontier Province in late 1946 and early 1947.