Үндістандағы діни еркіндік: шолу

Кіріспе

Үндістандағы діни еркіндік туралы шолу

Үндістандағы дін еркіндігі – Үндістан Конституциясының 25- және 28-баптарымен кепілдендірілген негізгі құқық. Қазіргі Үндістан 1947 жылы құрылды, ал Үндістан Конституциясының кіріспесі 1976 жылы Үндістанның зайырлы мемлекет екенін нақтылау үшін өзгертілді. Үндістанның Жоғарғы Соты Үндістан Конституцияны қабылдаған сәттен бастап-ақ зайырлы мемлекет болғанын мәлімдеді, ал бұл түзету 25-тен 28-ге дейінгі баптарда бұрын жасырын қамтылған мәселені ашық айтуға бағытталған. Үндістанның әр азаматы өз дінін бейбіт түрде ұстануға және оны насихаттауға құқылы. Дегенмен, діни төзімсіздікке байланысты көптеген оқиғалар болды, олар қырқындар мен зорлық-зомбылыққа әкеп соқты, атап айтқанда, 1984 жылы Делиде сикхтарға қарсы жасалған қырғын, 1990 жылы Кашмир индустарының Кашмирден кетуі, 1992-93 жылдардағы Мумбайдағы қырқындар, 2008 жылы Одишадағы христиандарға қарсы жасалған қырқындар. 1984 жылы Делиде сикхтарға қарсы жасалған қырғынға қатысқан кейбір қылмыскерлер, кеңінен айыпталуға қарамастан, әлі де жазаланбады. Үндістан дін әртүрлілігі жағынан ең бай елдердің бірі, ол төрт ірі әлемдік діннің – джайнизм, индуизм, буддизм және сикхизмнің отаны. Халықтың 80 пайызын индустар құраса да, Үндістанда аймақтық діни ерекшеліктер де бар: мысалы, Джамму және Кашмирде мұсылмандар көпшілік құрайды, Пәнджабта – сикхтер, Нагаланд, Мегалая және Мизорамда – христиандар, ал Махараштра, Гуджарат, Раджастан, Мадхья-Прадеш, Карнатака сияқты штаттарда джайнистер көптеп қоныстанған. Елде мұсылман, сикх, христиан, буддист, джайни және зороастрий халқы да бар. Ислам – Үндістандағы ең ірі азшылық діні, ал Үндістан мұсылмандары әлемдегі үшінші ірі мұсылман халқын құрайды, ол ел халқының 14 пайызынан астамын құрайды. Дамушы қоғамдарды зерттеу орталығының негізін қалаушы Раджини Котари: «Үндістан – негізінен төзімділікке негізделген өркениеттің іргетасында салынған ел» деп жазған.

Freedom of religion in India is a fundamental right guaranteed by Article 25 28 of the Constitution of India. Modern India came into existence in 1947 and the Indian constitution's preamble was amended in 1976 to state that India is a secular state. Supreme Court of India ruled that India was already a secular state from the time it adopted its constitution, what actually was done through this amendment is to state explicitly what was earlier contained implicitly under article 25 to 28. Every citizen of India has a right to practice and promote their religion peacefully. However, there have been numerous incidents of religious intolerance that resulted in riots and violence, notably, the 1984 Anti Sikh Massacre in Delhi, 1990 Exodus of Kashmiri Hindus from Kashmir, 1992 93 Bombay Riots in Mumbai, the 2008 Anti Christian riots in Odisha. Some perpetrators of the 1984 Anti Sikh Massacre in Delhi have not been brought to justice despite widespread condemnation. India is one of the most diverse nations in terms of religion, it being the birthplace of four major world religions: Jainism, Hinduism, Buddhism and Sikhism. Even though Hindus form 80 percent of the population, India also has region specific religious practices: for instance, Jammu and Kashmir has a Muslim majority, Punjab has a Sikh majority, Nagaland, Meghalaya and Mizoram have Christian majorities and the states such as Maharashtra, Gujrat, Rajasthan, Madhya Pradesh, Karnataka have large concentrations of Jains The Indian Himalayan States such as Sikkim and Ladakh, Arunachal Pradesh and the state of Maharashtra and the Darjeeling District of West Bengal have large concentrations of Buddhist population. The country has significant Muslim, Sikh, Christian, Buddhist, Jain and Zoroastrian populations. Islam is the largest minority religion in India, and the Indian Muslims form the third largest Muslim population in the world, accounting for over 14 percent of the nation's population. Rajni Kothari, founder of the Centre for the Study of Developing Societies has written, "India is a country built on the foundations of a civilisation that is fundamentally tolerant."

Діни қуғын-сүргіннен бас сауғалау

Үндістан өзінің дәстүрлі төзімділігімен басқа жерлерде қуғын-сүргінге ұшыраған топтарға пана ретінде қызмет етті. Яһудилер: Үндістанда яһудилерге жерлер мен сауда құқығы берілді. Үндістандағы ең ежелгі үш яһуди қауымының бірі – Яһудея мен Израильден келген саудагерлер қазіргі Керала штатындағы Кочин қаласына 2500 жыл бұрын келді және қазір Кочин яһудилері деп аталады. Яһудилердің жазбаларында алғашқы келу күні б.з.д. 562 жыл деп көрсетілген. 68 жылы римдіктердің Иерусалимге жасаған шабуылдарынан қашу үшін тағы көп яһудилер Кералаға келді. Христиандар: Христиандық дінінің 1 ғасырда Кераладағы Сент-Томас христиандарын құрған Сент-Томас арқылы Үндістанға келгеніне сенеді. Кейіннен 15-16 ғасырларда еуропалық миссионерлер Гоа және Мангалор сияқты жерлерге христиан дінін әкелді. 18-19 ғасырларда протестант миссионерлері Солтүстік-Шығыс Үндістанына келді. Парсылар: Зороастрийлер 9 ғасырда туған жеріндегі діни қуғын-сүргіннен қашып, Ұлы Парсыдан Үндістанға келді. Олар Үндістанда гүлденді және 18-19 ғасырларда Ұлы Парсыдағы дінбауырларының мүддесін қорғады. Олар Үндістанның алғашқы өнеркәсіпшісі Тата әулетін және Сэм Манекшаудың қатарындағы екі Үндістандық фельдмаршалдың бірін өркендетті. Тибет буддистері: 1959 жылы Қытай басып алғаннан кейін елдерінен қашқан тибет буддистеріне баспана беруден басқа, Үндістан қазір тибет буддизмінің Гелуг мектебінің жоғары ламасы Далай-ламаның да мекені. Бахаилер: 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Үндістанда әлемдегі ең көп бахаи халқы – 4572 бахаи тұрады, олар Ирандағы діни қуғын-сүргіннен қашып Үндістанға келген.

Қайта құру тарихы

Ислам діні пайда болғаннан кейін, ислам дінінен емес діндерге деген діни шайқастық күшейген кезде индуизм ерекше бітімге ие бола бастады. 16 ғасырда сикхизм де пайда болды және Панджабта көптеген адамдарды өз қатарына қосты. Христиан дінінің тарихы шамамен 48 жылы Индияға келген апостол Томастың келуінен басталады. Одан кейін 55 жылы Варфоломей келді дегенді айтады. 1498 жылы Васко да Гама Каликутқа келгенде, Керала аймағында 200 мыңнан астам христиан болғанын анықтады. Британ үкіметі бастапқыда миссионерлік қызметке кедергі келтірді, бірақ 1837 жылы британ парламентіндегі евангелисттік топтардың қысымымен ақ миссионерлердің өз территориясына кіруіне рұқсат берді. Дінге өту көп назар аудартты және үнді отбасыларында шиеленістер тудырды. Дінге өтуге дейінгі дағдарысты шешкенімен, ол өтіп кеткен адамның өмірінде жаңа қиындықтарға әкелді. Әртүрлі шиеленістер: өлтіру, өліммен қорқыту, болашақтағы қиындықтардан сескену немесе ата-анасы мен достарынан айырылу.

БЖП үкіметі

2019 жылы Human Rights Watch Үндістанда діни азшылықтарға қарсы жасалған ондаған өздік сот үкімдеріне (қылмыстарға) жаза берілмей қалғанын, себебінің инерция немесе келісім болуы мүмкін екенін, көбінесе БЖД басқаратын штаттарда болғанын мәлімдеді. 2020 жылы Халықаралық діни бостандық жөніндегі АҚШ комиссиясы (USCIRF) премьер-министр Нарендра Моди басшылығымен БЖД үкіметінің "азшылықтарға және олардың құдай үйлеріне қарсы зорлық-зомбылықты жазасыз жалғасуына рұқсат бергенін, сондай-ақ жеккөрушілік сөздерге және зорлық-зомбылыққа шақыруға қатысқанын және оған жол бергенін" мәлімдеді. Комиссия Үндістанды діни бостандық негізінде "ерекше назар қажетті ел" деп белгілеуді ұсынды. 2023 жылы USCIRF АҚШ Мемлекеттік департаментіне Үндістанды төртінші жыл қатарынан "ерекше назар қажетті ел" деп тағайындауды ұсынды. Комиссияның мәлімдемесіне сәйкес, Үндістан үкіметі ұлттық, штаттық және жергілікті деңгейлерде діни кемсітушілік саясатын қолдады және күштеп жүзеге асырды, оған "дінге өту, дінаралық қатынастар, хиджаб кию және сиыр союға қатысты заңдар кірді, бұл мұсылмандарға, христиандарға, сикхтерге, далиттерге және адивастарға (түпкі халықтар мен белгіленген тайпаларға) кері әсер етеді". 2023 жылдың ақпан айында Чикагодағы «Әділет үшін» атты адам құқықтары ұйымы «Индияның нацизациялануы» деген тақырыпта баяндама жариялады, онда нацистік Германия мен БЖД-RSS үкіметі тұсындағы Үндістан арасында тікелей параллельдер жүргізіледі. Баяндамада негізсіз түрде БЖД-RSS «Хиндутва» деп аталатын индуистік басымдық идеологиясын орнатып жатқаны айтылады, бұл идеология нацизмнен шабыт алып, мұсылмандар, христиандар, далиттер және сикхтер сияқты діни азшылықтарды қудалауға әкеп соқты. Алайда, баяндаманың басты назарында – үнді мұсылмандары, олар негізгі нысана болып табылады.

Заңдар және Үндістан Конституциясы

Үндістан Конституциясының кіріспесінде «жайырлы» деген сөз бар, ал 25-28-баптар мемлекет ешбір дінге қатысты кемсітушілік жасамайтынын, қолдау көрсетпейтінін немесе араласпайтынын көрсетеді. Дегенмен, ол жеке діндерді немесе топтарды қорғау үшін діни құқықтарды негізгі құқықтар ретінде бекітеді. 25-бапта «барлық адамдар сана бостандығына және қоғамдық тәртіп, мораль және денсаулық шектеулерімен дінді еркін ұстануға, тануға және таратуға теңдей құқылы» делінген. Бұдан әрі, 26-бапта барлық діни ұйымдар өздерінің діни істерін өздері басқара алады делінеді. Осы құқықтардың барлығы мемлекеттік реттеуге жатады. 25-баптың (2б) тармағы «хиндулар» терминін индустар, джайндар, буддистер және сикхтердің барлық топтары мен санаттарын қамтиды. Алайда, осы бап сикх дінінің өкілдеріне кирпан тасу құқығын да кепілдік береді. Діндерді тіркеу міндетті емес. Егер діни ұйым қоғамдық келісімді бұзса, терроризмге немесе мемлекетке қарсы қызметке қатысса немесе шетелдік қаржыландыру туралы заңды бұзса, үкімет оны тыйымдауға құқылы. Үкімет кез келген шетелдік діни мекемелер мен миссионерлердің кіруіне шектеу қояды және 1960 жылдан бері жаңа шетелдік миссионерлер қабылданбады, бірақ бұрыннан орналасқандары визаларын жаңарта алады. Заңның көптеген бөлімдері жек көрушілік сөздерге тыйым салады және нақты бір қауымды немесе дінді қорлайтын жазбаларға, суреттерге немесе сөздерге жаза белгілейді. Диуали (хинду), Рождество (христиан), Құрбан айт (мұсылман) және Гуру Нанак туған күні (сикх) сияқты маңызды діни мерекелер ұлттық мерекелер саналады. Діни білім беретін жекеменшік мектептерге рұқсат беріледі, ал мемлекеттік мектептер діни емес. Үкімет азшылықтар ісі жөніндегі министрлік, Ұлттық адам құқықтары жөніндегі комиссия (NHRC) және Ұлттық азшылықтар жөніндегі комиссия (NCM) құрды, олардың міндеті діни кемсітушіліктерді зерттеу және жергілікті билік органдарына түзету шараларын ұсыну. Олардың өкілеттігі болмаса да, жергілікті және орталық билік органдары көбінесе олардың ұсынымдарын орындайды. Бұл ұйымдар көптеген штаттарда «дін өзгертуге қарсы» заңдарды, 2002 жылғы Гуджаратта мұсылмандарға қарсы зорлық-зомбылықты және 2008 жылғы Одишада христиандарға жасалған шабуылдарды қоса алғанда, көптеген діни шиеленістерді зерттеді. Шиа мұсылмандары үшін Кашмирдегі ұлы Ашура шеруі, Хұсайн ибн Әлидің шейіт болуын еске алумен байланысты. Шеруге қатысушылар жыл сайын ұсталды және Жамму және Кашмир полициясының қолынан жарақат алды. Үкіметтің мәлімдемесіне сәйкес, бұл шектеу қауіпсіздік мақсатында енгізілген.

The Preamble of the Indian Constitution has the word "secular", and articles 25 to 28 implying that the State will not discriminate, patronise or meddle in the profession of any religion. However, it shields individual religions or groups by adding religious rights as fundamental rights. Article 25 says "all persons are equally entitled to freedom of conscience and the right to freely profess, practice, and propagate religion subject to public order, morality and health". Further, Article 26 says that all denominations can manage their own affairs in matters of religion. All these rights are subject to be regulated by the State. Article 25 (2b) uses the term "Hindus" for all classes and sections of Hindus, Jains, Buddhists and Sikhs. However, the same article also guarantees the right of members of the Sikh faith to bear a Kirpan. Religions require no registration. The government can ban a religious organisation if it disrupts communal harmony, has been involved in terrorism or sedition, or has violated the Foreign Contributions Act. The government limits the entry of any foreign religious institution or missionary and since the 1960s, no new foreign missionaries have been accepted though long term established ones may renew their visas. Many sections of the law prohibit hate speech and provide penalties for writings, illustrations, or speech that insult a particular community or religion. Some major religious holidays like Diwali (Hindu), Christmas (Christian), Eid (Muslim) and Guru Nanak's birth anniversary (Sikh) are considered national holidays. Private schools offering religious instruction are permitted while government schools are non religious. The government has set up the Ministry of Minority Affairs, the National Human Rights Commission (NHRC) and the National Commission for Minorities (NCM) to investigate religious discrimination and to make recommendations for redressal to the local authorities. Though they do not have any power, local and central authorities generally follow them. These organisations have investigated numerous instances of religious tension including the implementation of "anti conversion" bills in numerous states, the 2002 Gujarat violence against Muslims and the 2008 attacks against Christians in Orissa. For Shia Muslims, the Grand Ashura Procession In Kashmir where they mourn the martyrdom of Husayn ibn Ali has been banned by the Government of Jammu and Kashmir from the 1990s. People taking part in it are detained, and injured by Jammu and Kashmir Police every year. According to the government, this restriction was placed due to security reasons.

1968 жылғы Мадхья-Прадештің дін бостандығы туралы Заңы

Нийоги комитеті (1954), Мадхья-Прадеш штатындағы Конгресс үкіметімен құрылған, христиан миссионерлері "мемлекет ішінде мемлекет" құрып жатыр деп айыптады және "христиан миссионерлерінің қайырымдылық әрекеттері – дін өзгертудің жасырын мақсаты" екенін атап көрсетті. Санг Паривар да миссионерлік жұмысты қарсылады. Мадхья-Прадеш штатының Ассамблеясы 1958 және 1963 жылдарғы Дін бостандығы туралы заң жобаларын қабылдамады. Дегенмен, бұл заң жобасы 1968 жылы «Дін бостандығы туралы заң» ретінде қабылданды. Мадхья-Прадеш штатының «Дін бостандығы туралы» заңына сәйкес, дін өзгертуші адам ешқандай қысым, күш немесе алдаусыз, өз еркімен және ниетімен, дінді толық зерделегеннен кейін дінге өтуге келгенін растайтын заңды антхат ұсынуы тиіс. Сондай-ақ, осы заң бойынша, егер біреу «құдайдың гневi» туралы жазса, айтса немесе ән салса (қорқыту арқылы мәжбүрлеу мақсатында) – екі жылға дейін бас бостандығынан айырылып, бес мың рупияға дейін айыппұл төлеуі мүмкін.

Ориссаның 1967 жылғы дін бостандығы туралы заңы

Ориссаның 1967 жылғы дін бостандығы туралы заңында белгіленгендей, "ешбір адам күш қолдану арқылы, немесе қысым көрсету арқылы, немесе алаялық жолмен бір діни сенімнен екіншісіне тікелей немесе кез келген тәсілмен адамды көндіруге немесе көндіруге тырыспайды, сондай-ақ ешкім мұндай көндіруге көмектеспейді". Бұл заңды бұзу бір жылға дейін бас бостандығынан айыру және/немесе 5000 рупийге дейін айыппұл салумен жазаланды. Егер бұл қылмыс кәмелетке толмаған, әйел немесе жоспарлы каста немесе тайпаға жататын адамға қатысты болса, жаза екі жылға дейін бас бостандығынан айыру және 10 000 рупийге дейін айыппұл салу болып белгіленген. Алайда, Ориссаның Жоғарғы соты заңның Конституцияға қайшы екенін, себебі штат заң шығарушы органының дін мәселелерін реттеуге құқығы жоқ деп шешіп, оны күштен шығарды. Сол жылы Мадхья-Прадеш штаты да жоғарыда көрсетілгендей Мадхья-Прадештің дін бостандығы туралы заңын қабылдады. Бірақ, Орисса Жоғарғы сотынан өзгеше, Мадхья-Прадеш Жоғарғы соты кейбір христиандардың бұл заң Конституцияның 25-бабында қарастырылған олардың негізгі құқығын бұзады деген шағымын қабылдамады. Екі соттың да шешімдері Жоғарғы сотқа шағымдануға айналды. Жоғарғы сот Мадхья-Прадеш Жоғарғы сотының шешімін қолдап, Орисса Жоғарғы сотының шешімін жоққа шығарды.

Аруначал Прадеш 1978 жылғы дін бостандығы туралы заң

Аруначал штатының үкіметі Аруначалдың тайпаларын кез келген түрдегі мәжбүрлеп дін өзгертүден қорғау мақсатында осы Заңды қабылдады. Онда мынадай жазылған: 3) Мәжбүрлеп дін өзгертүге тыйым салу. Ешбір адам күш қолдану, немесе қысым көрсету, немесе алаялық жолмен жергілікті наным-сенімдерден кез келген адамды тікелей немесе басқа тәсілдермен дін өзгертпеуге, сондай-ақ мұндай дін өзгертүге көмектеспеуге тиіс. 4) Бөлімнің талаптарын бұзу үшін жаза. 2-бапта көрсетілген талаптарды бұзған кез келген адам, азаматтық жауапкершіліктен басқа, екі (2) жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылып, он мың (10,000) рупияға дейін айыппұл төлейді. (i) Егер біреу өзінің жергілікті наным-сенімінен басқа дінге немесе дінге діни қызметкер ретінде дін өзгертү рәсімін өткізіп, немесе мұндай рәсімге тікелей қатысып дін өзгертсе, онда рәсімнен кейін белгіленген мерзім ішінде дін өзгерткен адамның тұрақты тұратын ауданының әкімшісіне осындай дін өзгерткені туралы белгіленген нысанда хабарлауға міндетті.

Тамил Надуда 2002 жылғы "Дінге мәжбүрлеп ауыстыруға тыйым салу туралы" заң жобасы

2002 жылы Тамил Наду штатының «Дінге күштеп көшуді тыйым салу туралы» заңында «Ешбір адам күш қолдану, алдау немесе алаяқтық жолмен бір дінді екінші дінге тікелей немесе кез келген тәсілмен өзгерте алмайды немесе өзгертуге тырыса алмайды» делінген. Алайда, 2004 жылғы сайлауда Бхаратия Джаната партиясы басқаратын коалиция жеңіліске ұшырағаннан кейін, Джаялалита басқаратын Тамил Наду үкіметі маусым айында бұл заңды күштен жойды.

2020 жылдар

2023 жылы ел діни бостандық бойынша 4 баллдық шкала бойынша 2 балл алды.