Кіріспе

Американдық археолог Эстер Бойз Ван Деман (1 қазан 1862 – 3 мамыр 1937) – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы көрнекті археолог. Ол Римдегі ежелгі ғимараттардың құрылыс мерзімін анықтауға мүмкіндік беретін әдістемелерді әзірледі.

Өмір

Эстер Бойз Ван Деман Огайо штатының Оңтүстік Салем қаласында Джозеф Ван Деман мен оның екінші әйелі Марта Миллспоу отбасында дүниеге келді. Ол алты баланың ең кішісі болды, соның ішінде әкесінің алғашқы некесінен туған екі ұлы да бар еді.

Білім және мансап

Ван Деман 1886 жылы 24 жасында Энн-Арбор қаласындағы Мичиган университетіне түсті және 1891 жылы латын тілінен Б.А. (бакалавр) дәрежесін алды. 1889 жылдан бастап ол жас профессор Фрэнсис Келсимен тығыз жұмыс істеді, ол оны Вестальдік қыздар культін зерттеуге ынталандырды. Ол Мичиган университетінде қалды, сол жерде аспирантураны бастаған алғашқы әйелдердің бірі болды және 1891 жылы А.М. (магистр) дәрежесін алды. Содан кейін ол Пенсильваниядағы Брин-Мор колледжінде латын тілінен оқытушылық қызмет атқарды. Балтиморға көшіп келгеннен кейін ол Велсли колледжінде, содан кейін Брин-Мор мектебінде латын тілінен сабақ берді. 1895 жылы ол Келси ұйымдастырған конференцияда "Вестальдердің міндеттері" тақырыбында баяндама жасады. 1896 жылы Чикаго университетінде докторлық диссертациясын қорғауға кірісіп, 1898 жылы латын тілінен доктор ғылымының дәрежесін алған алғашқы әйел болды; оның диссертациясы да Вестальдік қыздарға арналған еді. Содан кейін ол 1898 жылдан 1901 жылға дейін Маунт Холиок колледжінде латын тілінен сабақ берді. 1901 жылы Ван Деман өзінің тәлімгері Келсидің көмегімен Вестальдік қыздар туралы қосымша материалдар жинау үшін Римге сапар шекті. Сол кезде Вестальдік қыздардың үйі қазылып жатқан еді және Ван Деман үнемі қазба жұмыстарын бақылап, табылған заттарды зерттеді. Ол 1903 жылы Америкаға оралып, Гучер колледжінде латын тілінен және классикалық археологиядан доцент болып жұмыс істеді. 1905 жылы ол Римге қайта оралды. 1906 жылы ол Карнеги институтының стипендиясын жеңіп алды, бұл оған Римдегі Американдық классикалық зерттеулер мектебінде үш жыл оқуға мүмкіндік берді. Ол осы стипендиямен марапатталған үшінші әйел болды. 1910-1925 жылдары ол Вашингтондағы Карнеги институтының серіктесі болды. 1925-1930 жылдары Мичиган университетінде римдік археологиядан сабақ берді. Оның өмірлік жұмысы ежелгі ескерткіштердегі құрылыс жұмыстарын анықтау үшін құрылыс материалдарын талдауға бағытталған. 1907 жылы Ван Деман Римдегі Веста үйінің атриумында лекцияға қатысқанда, есікті бітеген кірпіштердің құрылыстың өзінен ерекшеленетінін байқады және құрылыс материалдарының осындай айырмашылықтары ежелгі құрылыстардың хронологиясын анықтауға көмектесетінін көрсетті. Карнеги институты оның алдын ала зерттеулерін "Веста үйінің атриумы" (1909) еңбегінде жариялады. Ван Деман өзінің зерттеулерін бетон мен кірпіштен жасалған басқа да құрылыстарға қатысты кеңейтіп, "Американдық археология журналында" "Римдік бетон ескерткіштерінің жасын анықтау әдістері" атты мақаласын жариялады. Оның негізгі әдістемесі, аздаған өзгерістермен, римдік археологияда стандартты процедураға айналды. 1925 жылға дейін Римде болған кезінде ол археологиялық жұмыстарын тіркеу үшін көптеген суреттер түсірді. Ван Деман зейнеткерлікке шығып, Римге қоныстанғаннан кейін жазған негізгі еңбегі – "Рим акведуктарының құрылысы" (1934). Ол 1937 жылдың 3 мамырында Италияның Рим қаласында қайтыс болды. Ол Римдегі протестанттық зиратта, Порта Остиенсеге жақын жерде жерленген. Өлген кезде Ван Деман римдік құрылысқа арналған монографиялық зерттеуді аяқтауға жақын болды. Оның жұмысын Марион Элизабет Блейк (1882–1961) аяқтап, жариялады. Ван Деманның жүрегіндегі туысы Ральф Ван Деман Магоффин (1874–1942) итальяндық Пранесте қаласын зерттеуді жариялады. Оның археологияға деген қызығушылығын оның тәтесі қоздырған болуы мүмкін.