Кіріспе

Американдық инженер және химик (1843–1911)

Элен Хенриетта Свиллоу Ричардс (Swallow; 3 желтоқсан 1842 – 30 наурыз 1911) – 19 ғасырда АҚШ-тағы өнеркәсіптік және қауіпсіздік инженері, экологиялық химик және университет оқытушысы. Оның санитарлық инженериядағы пионерлік жұмысы және үй шаруашылығы ғылымындағы тәжірибелік зерттеулері үй шаруашылығының жаңа ғылымына негіз салды. Ол үй экономикасы қозғалысының негізін қалаушы, оның ерекшелігі – үйге ғылымды қолдану болды, және тамақтануды зерттеуде химияны алғаш рет пайдаланды. Ричардс 1862 жылы Вестфорд академиясын (Массачусетс штатындағы екінші ең көне орта мектеп) бітірді. Ол Массачусетс технология институтына қабылданған алғашқы әйел болды. 1873 жылы бітіріп, кейіннен оның алғашқы әйел оқытушысы атанды. Ричардс – Америкадағы ғылым және технология мектебіне қабылданған алғашқы әйел және 1870 жылы Вассар колледжінде химия мамандығы бойынша диплом алған алғашқы американдық әйел. Ричардс – прагматикалық феминист, сондай-ақ үйдегі әйелдердің еңбегі экономиканың маңызды бөлігі деп санаған экофеминизмнің негізін салушы. Алайда, ол әйелдің үйдегі орны мен еңбегін қадірлейтін тұрмыстық идеалдарға тікелей қарсылық көрсетпеді.

Ерте балалық шағы

Ричардс Массачусетс штатының Дунстабл қаласында дүниеге келген. Ол Питер Суолло (1813 жылдың 27 маусымында Дунстаблда туған; 1871 жылдың наурызында Массачусетс штатының Литтлтон қаласында қайтыс болған) мен Фанни Гулд Тейлордың (1817 жылдың 9 сәуірінде Нью-Ипсвич, Нью-Гэмпширде туған) жалғыз баласы еді. Екеуі де қарапайым отбасылардан шыққан және білімнің маңыздылығына сенген адамдар болған.

Ерте өмір және білім

Сваллоу балалық шағында үйде оқыды. 1859 жылы отбасы Вестфордқа көшіп келді, ол Вестфорд академиясына оқуға түсті. Академияда математика, шығарма және латын тілі пәндерін оқыды, бұл сол кездегі басқа Жаңа Англия академияларындағы оқу бағдарламасына ұқсас болды. Латын тілінде жетік білім алған Сваллоу Нью-Йорктің солтүстігінде сирек оқылатын француз және неміс тілдерін үйренуге мүмкіндік алды. Оның тіл білу қабілеті оны репетитор ретінде көп сұранысқа ие етті, ал осыдан түскен табыс Сваллоуға оқуын жалғастыруға көмектесті. 1862 жылдың наурыз айында ол академияны тастады. Екі айдан кейін, мамыр айында, қызылша ауруына шалдықты, бұл оның денсаулығына кері әсер етті және оқытуға дайындығын тоқтатты. 1863 жылдың көктемінде отбасы Литтлтонға (Массачусетс штаты) көшіп барды, онда мырза Сваллоу үлкен дүкен сатып алып, бизнесін кеңейтті. 1864 жылдың маусым айында жиырма бір жастағы Сваллоу мұғалім болып жұмысқа орналасты. ), ол Табиғат ғылымдары және математика кафедрасының меңгерушісі болды. 1873 жылы Сваллоу MIT-тен «Колорадодағы кейбір сульфарсениттер мен сульфантимониттер туралы ескертпелер» деген тақырыптағы диссертациясы үшін ғылым бакалавры дәрежесін алды. Ол MIT-де оқуын жалғастырды және алғашқы жоғары академиялық дәрежеге ие болуға тиіс болған, бірақ MIT әйелге осы құрметті атақты беруден бас тартты және 1886 жылға дейін химия ғылымдарының магистрі дәрежесін бермеді. Ричардс ханым 1872-1875 жылдар аралығында Массачусетс штатының Денсаулық сақтау кеңесінде консультант-химик, ал 1887-1897 жылдар аралығында штаттың суды ресми талдаушысы болып қызмет етті. Ол сонымен қатар АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінде тамақтану жөніндегі сарапшы болып жұмыс істеді.

Ауа мен судың сапасы

1880 жылдары оның қызығушылығы санитария мәселелеріне, әсіресе ауа мен су сапасына ауды. Ол минералогия саласында көптеген тәжірибелер жасады, оның ішінде сирек кездесетін самарскит минералының ерімейтін қалдықтарын ашты. Кейіннен басқа ғалымдар бұл қалдықтан самарий мен гадолиний элементтерін бөліп алғанын анықтады. 1879 жылы ол Америка тау-кен және металлургия инженерлері институтының алғашқы әйел мүшесі ретінде мойындалды.

Үйдегі санитарлық тазалық

Ричардс өзінің ғылыми білімін тұрмыста қолданды. Сол кезде әйелдер үй шаруашылығы мен отбасы тамақтануына жауапты болғандықтан, Ричардс барлық әйелдер ғылымда білім алуы керек деп ойлады. Ол тұрмыста қолдануға арналған ғылым туралы кітаптар жазды, мысалы, 1882 жылы жарық көрген «Тамақ пісіру және тазалау химиясы». Оның «Тағамдық заттар және олардың қоспалары» (1885) атты кітабы Массачусетс штатында алғашқы Таза тағам және дәрі-дәрмек заңының қабылдануына әкелді. Еутения грек тілінен – Εὐθηνία. Дене саулығының жақсы жағдайы: гүлдену, жақсы ырыс, молшылық. – Геродот. Өзінің «Эвтеника: бақыланатын ортаның ғылымы» (1910) атты кітабында ол бұл терминді саналы тырысқандық арқылы тұрмыс жағдайын жақсарту, тиімді адамдарды тәрбиелеу мақсатындағы ғылым деп анықтады. Оның нақты мағынасы туралы қызу пікірталастар, евгеникамен шатасу, одан кейін Ұлы депрессия және екі дүниежүзілік соғыс, қозғалыстың қажетті қаржыландыру мен назарға ие болмауына себеп болған көптеген факторлардың бірі болды, соның салдарынан Ричардс анықтағандай, ұзақ мерзімді, көп салалы оқу бағдарламасын құру мүмкін болмады. Оның орнына, балалар зерттеуі сияқты түрлі пәндер мұндай оқу бағдарламаларының біріне айналды. Манн кітапханасының қызметкері Мартин Хеггестад мынадай мәлімдеме жасайды: 1920 жылдан бастап үй шаруашылығы мамандары тамақтану және тоқыма сияқты, көбірек мансаптық мүмкіндіктер ұсынатын басқа салаларға көшуге бейімділік танытты, ал денсаулық мәселелері негізінен табиғи ғылымдарда, сондай-ақ медбикелік және халық денсаулығы салаларында қарастырылды. Сонымен қатар, қоғамдық санитарияны жақсарту (мысалы, канализация жүйелерінің және азық-түлік бақылауының кеңінен қолжетімділігі) жұқпалы аурулардың азаюына әкелді, демек үй шаруашылығы мамандары үйреткен, негізінен үйге негізделген шараларға қажеттілік азайды. Ричардс «Тұрғын үйдің құны» (1905) еңбегінде «жақсырақ өмір сүру туралы ғылым» деген мағынада эвтеника терминін алғаш рет қолданды.

Зертханалық жұмыстар

Профессор Николспен су талдаушы ретінде алғашқы тәжірибесінен кейін Ричардс санитарлық химия саласында жеке практикасын кеңейтті, оның ішінде судың, ауаның және тағамның сапасын тексеру, сондай-ақ қағаз және маталарды сынапқа тексеру жұмыстарын жүргізді. 1878 және 1879 жылдары ол мемлекеттік тапсырыс бойынша көптеген негізгі азық-түлік тауарларын сарапқа алды. Оның зерттеулерінің нәтижелері бұрынғы Денсаулық сақтау кеңесінің орнына құрылған Денсаулық сақтау, психикалық денсаулық және қайырымдылық жөніндегі кеңестің алғашқы жылдық есебінде жарияланды.

Әйелдер лабораториясының көмекші нұсқаушысы

1875 жылы 11 қарашада миссис Ричардс Бостон әйелдер білім беру қауымдастығының алдына шығып, әйелдердің қажеттіліктерін баяндаған сөйлеуі терең әсер қалдырды. Ол Технология институтының басқару кеңесі қауымдастық құрал-жабдықтар, аппараттар және кітаптар үшін қажетті қаражатты ұсынса, әйелдер зертханасына орын бөлетініне сенім білдірді. Ол стипендиялардың қажеттілігін атап өтті. 1881 жылы 28 қарашада Бостон қаласындағы Марион Талботтың үйінде өткен жиынға колледжді бітірген тағы он бес әйел шақырылды. Бұл топ колледж бітірген әйелдердің бірігіп, басқа әйелдерге жоғары білім беруге мүмкіндік ашып, олардың біліктілігін арттыру үшін кең мүмкіндіктер табуға бағытталған ұйым құруды көздеді. Колледж түлектері қауымдастығы (ACA), AAUW-тің алдағы ұйымы, 1882 жылы 14 қаңтарда ресми түрде құрылды.

Ғылым мұғалімдер мектебі

Лукреция Крокер Бостон аймағындағы әйелдер клубтарымен және басқа да көмекпен бірге Бостон қоғамының Жаңа мұражайында Бэк-Бэйде "Оқытушылар ғылымы мектебін" құрды. Миссис Ричардспен бірге Крокер мұғалімдерге арналған минералогия курсын жасады. Бостон аймағындағы ғалымдар мектепке оқыту қызметтерін ұсынды, бұл мұғалімдерге мұндай курстарға қатысуды жеңілдетті.

Бостонның Жаңа Англия асханасы

1890 жылдың 1 қаңтарында Ричардс Мэри Хинман Абельмен (1850–1938) бірлесіп Бостон қаласындағы Плезант көшесінің 142 нөмірінде «Жаңа Англия асханасын» құрды. Олар қарапайым жағдайдағы еріктілерді пайдалана отырып, ең арзан, дәмді және қоректі тағамдарды дайындаудың жолдарын тәжірибелеп көрді. «Рамфорд асханасы» деп белгілі көрме – химия принциптерін аспаздық ғылымына қолдану жұмысының нәтижесі. Бұл жұмыс үш жыл бойы миссис Роберт Х. Ричардс және доктор Джон Дж. Абельдің әйелі білім беру мекемесі ретінде жүргізді, Бостонның белсенді азаматтарының қаржылық қолдауымен. Массачусетс штатының Дүниежүзілік көрмелерді ұйымдастыру кеңесі отандық ғылымның пайдалылығын нақты көрсету Колумбия көрмесіне келген көптеген келушілерге тиімді болады деп сеніп, осы әйелдерді Рамфорд асханасын Массачусетс штатының гигиена және санитария бюросымен байланысты көрменің бір бөлігі ретінде ашуға шақырды. Көрменің шығындарын азайту мақсатында Рамфорд асханасында пісірілген тағамдар көрменің басшылығынан алынған рұқсат бойынша сатылады. Бірақ бұл ақша табуға бағытталған көрме емес екенін түсіну керек; ештеңе сату үшін пісірілмейді және бұл жобаны толығымен ғылыми және білім беру мақсатында қарастыру қажет. Көрменің Рамфорд асханасындағы мақсаты екі есе: Біріншіден, граф Румфордтың жүз жыл бұрын отандық ғылымға қосқан үлесін еске алу; екіншіден, оның айтқандай, осы бағыттағы жұмысты одан әрі дамытуға ынталандыру, «адамдарды зерттеуге шақыру», «білімге қадам басудың алғашқы кезегі – күмәнділік». Алғашқы коммерциялық түрде қолжетімді «заманауи» ас үй плиталары шамамен 1800 жылы пайда бола бастады, олар американдық сер Бенджамин Томпсон, граф фон Рамфордтың өнертабысы болды.

Америка мемлекеттік мектептерінің түскі ас бағдарламасы

1894 жылы Бостонның бірнеше жоғары мектебінде балаларға, әдетте қолжетпейтін, арзан бағамен қоректі тағамдар ұсыну мақсатында алғашқы, маңызды бағдарлама басталды. Эллен Ричардс пен Эдвард Аткинсонның үлкен үлесінің арқасында «Нью-Англия асханасы» бағдарламаны «жеке кәсіпорын» ретінде жүргізіп, шығындарын көп есе қайтарды. Бұл түскі ас негіздерді қалаушылардың көздегендей, «Жаңа Тамақтану» принципін оқыту құралына айналмады. Бірақ, бағдарлама балаларға басқа жағдайда қолжетпейтін қоректі тағамдармен қамтамасыз еткендіктен, басқа қалаларда да осындай түскі ас бағдарламаларын ашуға себеп болды. 1946 жылы президент Гарри С. Трумэн мектептерге субсидиялар арқылы талапкер студенттерге арзан немесе тегін түскі ас беру үшін Ұлттық мектеп түскі ас бағдарламасына қол қойды. Бағдарлама шаруашылық өнімдерінің артық қорларын жұтып алып, азық-түлік бағасын қолдау, сонымен қатар мектеп жасындағы балаларды тамақпен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Ол Ричард Расселлдің есімімен аталады.

Лейк-Плэсид конференциясы

1899 жылдың қыркүйек айының басында Лейк Плэсид клубының (Адирондак тауларында) мүшелері үй шаруашылығы ғылымы немесе үй экономикасы саласына ең қызығушылық танытқандарды жинаудың уақыты келді деп ойлады және 1899 жылдың 19-25 қыркүйегіне жоспарланған Лейк Плэсид конференциясына көптеген шақыру жолдады. Клуб мүшелерінің бірі Мелвил Дьюи Ричардсты жеке шақырды. Ол тұрмыс деңгейі стандарттары туралы лекция оқыды және конференция төрағасы болып сайланды.

Америка үй шаруашылығы қауымдастығы

1908 жылы Ричардс жаңа құрылған Америка үй шаруашылығы қауымдастығының алғашқы президенті болып таңдалды. Ол Мэн штатының Гардинер қаласындағы отбасылық бейіште жатыр.

Мұра

Элен Сваллоу Ричардс үйі 1992 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 1925 жылы Вассар колледжі, Ричардстың түлектерінің идеялары негізінде, жақында салынған Минни Камнок Блодгетт эвтеника залында орналасқан эвтениканы зерттеудің салааралық оқу бағдарламасын бастады, ол 1929 жылы ресми түрде ашылды. Оның құрметіне MIT негізгі ғимаратта қыз студенттерге арналған бөлмені бөліп берді және 1973 жылы Ричардс бітіргенінің жүз жылдығына орай, ең үздік әйел профессорлар үшін Элен Сваллоу Ричардс профессорлық лауазымын құрды. 1993 жылы Ричардс Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді. 2011 жылы ол MIT150 тізіміндегі MIT-тен шыққан ең үздік 150 инноватор мен идеяның сегізінші сапында болды, ал оның тұсаукесері «Ішіңіз!» деген сөзбен болды, бұл оның жергілікті сумен жабдықталу қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі жұмысына сілтеме жасайды. Ол Бостон әйелдерінің мұра жолында еске алынады. Оның туған қаласы Массачусетс штатының Данстебл қаласындағы Суолл Юнион бастауыш мектебі оның құрметіне аталды.

Таңдалған шығармалар

Ричардс, Эллен (1906?). Тағам мен сусын. Бостон: Денсаулықты тәрбиелеу лигасы. Ричардс, Эллен (1908 ж. шамасында). "Тиімді жұмысшы". Бостон: Денсаулықты тәрбиелеу лигасы. Ричардс, Эллен (1908 ж. шамасында). Еңбек лагерьлеріндегі денсаулық сақтау. Бостон: Денсаулықты тәрбиелеу лигасы. Ричардс, Эллен (1908 немесе 1909). Тониктер және күш берушілер. Бостон: Денсаулықты тәрбиелеу лигасы. Альфей Г. Вудманмен бірге. Сумида, Кадзуко, ред. (2007) Элен Х. Суолло Ричардстың жинақталған еңбектері. (5 томдық). Токио: Синапс басылымы.

Қолжазбалар жинағы

Ричардстың қолжазбалары АҚШ-та және одан тыс жерлердегі әртүрлі жинақтарда сақталған. Төменде тізілгендерден өзге, Ричардстың қатысқан ұйымдарына байланысты жинақтарда да қолжазбаларды табуға болады, мысалы, Америкалық отбасы және тұтыну ғылымдары қауымдастығының қолжазбалары Корнелл университетінде, Айова штаты университетінде және тағы да басқаларда сақталған.