Оңтүстік Африкадағы «Қара сана» қозғалысы (1960-жылдар)

Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы қозғалыс, 1960 жылдар

Қара сана қозғалысы (ҚСК) – 1960 жылы Шарпвилл қырғынынан кейін Африка Ұлттық Конгресі мен Панафрикалық Конгрестің жетекшілерін қамау және тыйым салу арқылы туындаған саяси вакуумда Оңтүстік Африкада 1960 жылдардың ортасында пайда болған, апартеидке қарсы халықтық белсенді қозғалыс еді. ҚСК саяси сананы дамытуға бағытталған әлеуметтік қозғалысты білдірді. ҚСК олар дәстүрлі ақ құндылықтар деп санайтын нәрселерге, әсіресе ақ либералдардың "қанағаттандырылмайтын" құндылықтарына шабуыл жасады. Олар қара сананың жақтары мен кемшіліктері туралы ақ либералдық пікірлерді талқылаудан бас тартты және шындыққа ақтардың монополиясын жобауды қозғалысының басты қағидасы деп жариялады. Бұл философия бастапқыда Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы белсенділер арасында келіспеушіліктер тудырса да, көптегендері оны жағымды өзгеріс ретінде қабылдады. Нәтижесінде, қара топтар арасында ынтымақтастық пен ғарыш кеңістігі артып, қара сана Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы күрестің алдыңғы қатарына шықты. ҚСК-ның апартеидтік Оңтүстік Африканың диалектикасына үнемі қарсы тұру саясаты, қара ойлауын өзгертпей, басым пікірлерге немесе мифтерге қарсы тұру арқылы түсінікті кеңейтуге бағытталды, бұл оларды апартеид режимінің қауіпсіздік аппаратының толық күшімен тікелей қақтығысқа әкелді. "Қара адам, сен өзің үшін жауаптысың" деген ұранға айналды, ал жаңадан құрылған комитеттер "жүйе" деп аталатын нәрсеге қарсы үздіксіз науқанды жүзеге асырды. Бұл 1976 жылдың 16 маусымында Совето көтерілісіне ұласты, онда қара балалар лингвистикалық империализмге және қалалардағы африкаанс тіліндегі міндетті білім беруге наразылық білдіру үшін шеруге шықты. Жауап ретінде Оңтүстік Африка қауіпсіздік күштері 176 бала протестеншіні атып өлтірді.

Тарих

Қара сана қозғалысы 1960 жылдардың соңында дамыды және оны Стив Бико, Мамфела Рамфеле және Барни Питиана басқарды. Апартеидпен бір мезгілде болған осы кезеңде АНК өзінің әскери қанаты Umkhonto we Sizwe арқылы қарулы күрес жүргізді, бірақ бұл шағын партизандық армия Оңтүстік Африкада аумақты басып алып, ұстай алмады және күш-жігерімен маңызды жеңілдіктерге де қол жеткізе алмады. Апартеид басшылары АНК-ні тыйым салған, ал әйгілі «Азаттық хартасы» цензураға ұшырауға тырысқанына қарамастан, айналыста болды, бірақ көптеген студенттер үшін АНК жоғалып кеткендей болды. «Қара сана» термині американдық ғалым В. Э. Б. Дюбуаның афроамерикандықтардың «қос санасы» туралы бағалауынан туындады, ол қара немесе бағынышты халықтың қатал қоғамда өмір сүруінен туындаған ішкі қайшылықты талдады. Дюбуа Азамат соғысы дәуіріндегі қара ұлтшыл Мартин Деланидің қара адамдардың қара болуларымен мақтан етуі жеке азаттыққа қадам екенін айтқан сөзін қайталады. Бұл ой Пан-африкалық Маркус Гарви, Гарлем эпохасының философы Ален Локк және Париждегі Полетт пен Джейн Нардалдың салондарында да көрінді. Биконың осы ойшылдарды түсінуі Франц Фанон, Леопольд Сенгор және Айме Сезар сияқты постколониалдық ойшылдардың көзімен қалыптасты. Бико колониализмнің қысымына қарамастан, қара адамның қадір-қасиеті мен қаралығына мақтан тұтатын, адам ретінде өмір сүруге ұмтылысын көрсетеді. Бұл жаһандық қара ойшылдар қозғалысының мақсаты колониализмде басылған қара сананы және африкалық сананы қалыптастыру болды. «Қара сана» қозғалысының бір бөлігі – қаралардың азаттығы тек құрылымдық саяси өзгерістерді елестету және олар үшін күресуден ғана емес, сонымен қатар қара адамдардың санасындағы психологиялық өзгерістерден басталатынын түсіну болды. Бұл талдау билікті алу үшін қара адамдардың қара болуларының құндылығына сенуі керектігін көрсетті. Яғни, егер қара адамдар демократияға сенсе, бірақ өздерінің құндылығына сенбесе, олар билікке жетуге шынайы берілмес еді. Осыған орай Бико африкалық сананы қалыптастырудағы күрестің екі кезеңі бар деп санайды: «Психологиялық азаттық» және «Физикалық азаттық». Бико кейде Махатма Ганди мен Мартин Лютер Кингтің зорлықсыз тактикасын қолдағанмен, бұл олардың рухани негізделген зорлықсыз философиясын толыққанды қабылдағанынан емес. Бико өзінің күресі физикалық азаттыққа жеткізуі үшін апартеид режимінің саяси және әскери шындықтарына сәйкес болуын білді, онда ақ үкіметтің қарулы күші қара көпшіліктің күшінен асып түсті. Сондықтан Биконың зорлықсыздығы жеке сенімге қарағанда, тактика ретінде қарастырылуы мүмкін. Алайда, саяси әрекеттермен қатар, «Қара сана» қозғалысының маңызды бөлігі – оның Қара қауымдық бағдарламалары болды, оған қоғамдық медициналық клиникаларды ұйымдастыру, кәсіпкерлерге көмек көрсету және «сананы арттыру» сабақтары мен ересектерге білім беру сабақтары кірді. Психологиялық азаттықтың тағы бір маңызды аспектісі – қара болуды қабылдау, қара адамдардың қара азаттық қозғалысын басқаруын талап ету болды. Бұл АНК-нің «расизмге қарсы» ынтасынан бас тартуды және ақтардан қараларды түсінуін және қолдауын сұрауды, бірақ басшылықты алмауды білдірді. АҚШ-та ұқсас жағдайды байқауға болады, онда SNCC-нің кейінгі кезеңдеріндегі студенттік көшбасшылар мен Малкольм Х сияқты қара ұлтшылдар қара билікті құруға ниеттенген ұйымдарға ақтардың қатысуын қабылдамады. АНК ақтардың өз күресіне қатысуын олар күресіп жатқан нәсілдік емес болашақты құрудың бір бөлігі ретінде қараса, «Қара сана» көзқарасы бойынша тіпті жақсы ниетті ақтар да өздері өмір сүрген қоғамның патернализмін қайта жасайды. Бұл көзқарас бойынша, терең нәсілдік бөлінген қоғамда қара адамдар алдымен өздерін азат етуі және психологиялық, физикалық және саяси билікті өздеріне алуы керек, содан кейін «расизмге қарсы» ұйымдар шын мәнінде нәсілдік емес бола алады. Биконың БКМ-і сол кездегі басқа да солшыл африкалық ұлтшыл қозғалыстармен, мысалы Амилкар Кабралдың PAIGC және Хьюи Ньютонның «Қара пантералар партиясымен» көп ортақ нәрселері бар еді.

The Black Consciousness Movement started to develop during the late 1960s, and was led by Steve Biko, Mamphela Ramphele, and Barney Pityana. During this period, which overlapped with apartheid, the ANC had committed to an armed struggle through its military wing Umkhonto we Sizwe, but this small guerrilla army was neither able to seize and hold territory in South Africa nor to win significant concessions through its efforts. The ANC had been banned by apartheid leaders, and although the famed Freedom Charter remained in circulation in spite of attempts to censor it, for many students, the ANC had disappeared. The term Black Consciousness stems from American academic W. E. B. DuBois's evaluation of the double consciousness of black Americans, analyzing the internal conflict that black, or subordinated, people experience living in an oppressive society. Du Bois echoed Civil War era black nationalist Martin Delany's insistence that black people take pride in their blackness as an important step in their personal liberation. This line of thought was also reflected in the Pan Africanist, Marcus Garvey, as well as Harlem Renaissance philosopher Alain Locke and in the salons of the sisters, Paulette and Jane Nardal in Paris. Biko's understanding of these thinkers was further shaped through the lens of postcolonial thinkers such as Frantz Fanon, Léopold Senghor, and Aimé Césaire. Biko reflects the concern for the existential struggle of the black person as a human being, dignified and proud of his blackness, in spite of the oppression of colonialism. The aim of this global movement of black thinkers was to build black consciousness and African consciousness, which they felt had been suppressed under colonialism. Part of the insight of the Black Consciousness Movement was in understanding that, black liberation would not only come from imagining and fighting for structural political changes, as older movements like the ANC did, but also from psychological transformation in the minds of black people themselves. This analysis suggested that to take power, black people had to believe in the value of their blackness. That is, if black people believed in democracy, but did not believe in their own value, they would not truly be committed to gaining power. Along these lines, Biko saw the struggle to build African consciousness as having two stages: "Psychological liberation" and "Physical liberation". While at times Biko embraced the non violent tactics of Mahatma Gandhi and Martin Luther King Jr., this was not because Biko fully embraced their spiritually based philosophies of non violence. Rather, Biko knew that for his struggle to give rise to physical liberation, it was necessary that it exist within the political and military realities of the apartheid regime, in which the armed power of the white government outmatched that of the black majority. Therefore, Biko's non violence may be seen more as a tactic than a personal conviction. However, along with political action, a major component of the Black Consciousness Movement was its Black Community Programs, which included the organisation of community medical clinics, aiding entrepreneurs, and holding "consciousness" classes and adult education literacy classes. Another important component of psychological liberation was to embrace blackness by insisting that black people lead movements of black liberation. This meant rejecting the fervent "non racialism" of the ANC in favour of asking whites to understand and support, but not to take leadership in, the Black Consciousness Movement. A parallel can be seen in the United States, where student leaders of later phases of SNCC, and black nationalists such as Malcolm X, rejected white participation in organisations that intended to build black power. While the ANC viewed white participation in its struggle as part of enacting the non racial future for which it was fighting, the Black Consciousness view was that even well intentioned white people often re enacted the paternalism of the society in which they lived. This view held that in a profoundly racialised society, black people had to first liberate themselves and gain psychological, physical and political power for themselves before "non racial" organisations could truly be non racial. Biko's BCM had much in common with other left wing African nationalist movements of the time, such as Amílcar Cabral's PAIGC and Huey Newton's Black Panther Party.

Алғашқы жылдары: 1960-76

1959 жылы, осы кезеңге дейін Ұлттық партия қара нәсілді студенттерге арналған университеттер құрды. Бұл әрекет партияның барлық білім беру жүйелерінде нәсілдік сегрегацияны қамтамасыз ету мақсатына сай келді. АНК және апартеидке қарсы болған басқалар бастапқыда бейбіт науқандарға баса назар берсе де, 1960 жылдың 21 наурызындағы Шарпвилл қырғынының қатыгездігі көптеген қара нәсілділерді апартеидке қарсы күреске зорлық қолдану идеясын қабылдауға итерді. Дегенмен, АНК-нің қарулы бөлімі 1962 жылы науқанын бастағанымен, Стив Бико 1960 жылдардың соңында медицина студенті болған кезде жеңіске жететін көрініс болған жоқ. Себебі, ұйым 1960 жылы тыйым салынғандықтан, шамамен екі онжылдық бойы Оңтүстік Африка саясатына күшті ықпал ету мүмкіндігінен айырылды. Сол кезде түсті терілі студенттер Оңтүстік Африка студенттерінің ұлттық одағынан "шығып кетті", ол көпұлтты болғанымен, ақ студенттердің "басымдығын" сақтап қалды. Елдің жетекші оппозициялық топтары, мысалы, АНК қарулы күреске бел буғанын мәлімдегенімен, олардың басшылары сенімді әскери күш ұйымдастыра алмады. Олардың революцияға деген құлшынысы көптеген адамдарды шабыттандырғанымен, ақ режимнің оны басып тастауы көптеген адамдардың рухын құлатты. Осы жағдайда қара студенттер, олардың ішіндегі ең танымал Бико, апартеидке қарсы студенттік топтарда жұмыс істеген либералды ақтарды, сондай-ақ АНК-нің ресми түрдегі нәсілдік бейтараптығын сынауды бастады. Олар билікке қадам жасау үшін қара күштің дамуын қажет ететінін, ал "нәсілдік емес" топтардан ерекшеленетінін көрді. Бұл жаңа Қара сана қозғалысы апартеид саясатына қарсылық көрсетуге, сөз бостандығына және ақ апартеид режимінен қысым көрген Оңтүстік Африканың қара нәсілді халқының құқықтарын кеңейтуге шақырды, сонымен қатар қара намысын және қара болуды, қарапайым либералды демократиядан гөрі қара ұйымдарды біріктіретін күшке айналдыруға дайындығын жариялады. Маңыздысы, бұл топ "түсті терілі" адамдарды, әсіресе Үндістаннан келген Оңтүстік Африканың көптеген тұрғындарын қара санаға жатқызды. Бұл қозғалыстың жетістіктері Оңтүстік Африкаға кеңінен тарады. Көптеген қара нәсілді адамдар қара болу туралы жаңа мақтаныш сезімін сезінді, өйткені бұл қозғалыс сол кездегі көптеген қара нәсілділердің кемсінушілік сезімін ашып, сынауға көмектесті. Топ көшбасшылық семинарларын өткізу үшін "Құрылымдық мектептер" құрды және орталықсыздандыру мен автономияға үлкен мән берді, ешбір адам бір жылдан артық президент болып қызмет етпеді (бірақ Бико қозғалыстың негізгі көшбасшысы болды). Қозғалыстың алғашқы басшылары Бенни Хоапа, Барни Питиана, Мапела Мохапи және Мампела Рамфеле 1970 жылы Бикоға қосылып, Оңтүстік Африка шіркеулері кеңесі мен Христиан институтынан құрылған қара қауымдастықтарына көмек көрсету үшін қара қауымдастықтар бағдарламасын (BCP) құрды. Олардың дамуға қатысты көзқарасына Пауло Фрейре үлкен әсер етті. Олар сондай-ақ түрлі журналдарды жариялады, оның ішінде Black Review, Black Voice, Black Perspective және Creativity in Development. Мектептер мен балабақшалар салумен қатар, басқа да әлеуметтік жобаларға қатысқан БКМ, БКП арқылы 1972 және 1973 жылдары, әсіресе Дурбанда, бүкіл елде болған кең ауқымды наразылық акцияларын және жұмысшылар ереуілдерін ұйымдастыруға қатысты. Шын мәнінде, 1973 жылы Оңтүстік Африка үкіметі олардың қаралардың дамуы туралы идеяларын опасыздық деп танып, қозғалысқа қарсы шаралар қолдана бастады, ал SASO мен BCP-нің басшылығының көп бөлігіне тыйым салынды. 1974 жылдың тамыз және қыркүйек айларының соңында Мозамбикте билікті алған ФРЕЛИМО үкіметін қолдау митингілерін өткізгеннен кейін, БКМ-нің көптеген басшылары Терроризм туралы заң және 1956 жылғы тәртіпсіздік туралы заң бойынша тұтқындалды. Бұл заңдарға сәйкес тұтқындаулар habeas corpus доктринасын тоқтатуға мүмкіндік берді, ал тұтқындалғандардың көпшілігі келесі жылға дейін ресми айыптама алған жоқ, нәтижесінде "Претория он екілігі" тұтқындалды және "SASO тоғызы" сотталды, олардың ішінде Обри Мокоапе мен Патрик Лекота бар. Бұл БКМ мүшелеріне өздерінің философиясын түсіндіруге және оларға жасалған зұлымдықтарды сипаттауға мүмкіндік берген түрлі қоғамдық сот процестерінің ішіндегі ең маңыздысы болды. Бұл қозғалысты басып тастаудың орнына, оның Оңтүстік Африканың қара және ақ халқы арасында кең қолдау табуына әкелді.

In 1959, just leading up to this period, the National Party (NP) established universities that were exclusively for black students. This action aligned with the Party's goal of ensuring racial segregation in all educational systems. Although the ANC and others opposed to apartheid had initially focused on non violent campaigns, the brutality of the Sharpeville massacre of 21 March 1960 caused many black people to embrace the idea of violent resistance to apartheid. However, although the ANC's armed wing started its campaign in 1962, no victory was in sight by the time that Steve Biko was a medical student in the late 1960s. This is because the organization was banned in 1960, preventing it from having a strong influence in South African politics for approximately two decades. During this same time, students of colour "marched out" of the National Union of South African Students organization which, although it was multiracial, was still "dominated" by white students. Even as the nation's leading opposition groups like the ANC proclaimed a commitment to armed struggle, their leaders had failed to organise a credible military effort. If their commitment to revolution had inspired many, the success of the white regime in squashing it had dampened the spirits of many. It was in this context that black students, Biko most notable among them, began critiquing the liberal whites with whom they worked in anti apartheid student groups, as well as the official non racialism of the ANC. They saw progress towards power as requiring the development of black power distinct from supposedly "non racial groups". This new Black Consciousness Movement not only called for resistance to the policy of apartheid, freedom of speech, and more rights for South African blacks who were oppressed by the white apartheid regime, but also black pride and a readiness to make blackness, rather than simple liberal democracy, the rallying point of unapologetically black organisations. Importantly, the group defined black to include other "people of color" in South Africa, most notably the large number of South Africans of Indian descent. The gains this movement made were widespread across South Africa. Many black people felt a new sense of pride about being black as the movement helped to expose and critique the inferiority complex felt by many blacks at the time. The group formed Formation Schools to provide leadership seminars, and placed a great importance on decentralisation and autonomy, with no person serving as president for more than one year (although Biko was clearly the primary leader of the movement). Early leaders of the movement such as Bennie Khoapa, Barney Pityana, Mapetla Mohapi, and Mamphela Ramphele joined Biko in establishing the Black Community Programmes (BCP) in 1970 as self help groups for black communities, forming out of the South African Council of Churches and the Christian Institute. Their approach to development was strongly influenced by Paulo Freire. They also published various journals, including the Black Review, Black Voice, Black Perspective, and Creativity in Development. On top of building schools and day cares and taking part in other social projects, the BCM through the BCP was involved in the staging of the large scale protests and workers' strikes that gripped the nation in 1972 and 1973, especially in Durban. Indeed, in 1973 the government of South Africa began to clamp down on the movement, claiming that their ideas of black development were treasonous, and virtually the entire leadership of SASO and BCP were banned. In late August and September 1974, after holding rallies in support of the FRELIMO government which had taken power in Mozambique, many leaders of the BCM were arrested under the Terrorism Act and the Riotous Assemblies Act, 1956. Arrests under these laws allowed the suspension of the doctrine of habeas corpus, and many of those arrested were not formally charged until the next year, resulting in the arrest of the "Pretoria Twelve" and conviction of the "SASO nine", which included Aubrey Mokoape and Patrick Lekota. These were the most prominent among various public trials that gave a forum for members of the BCM to explain their philosophy and to describe the abuses that had been inflicted upon them. Far from crushing the movement, this led to its wider support among black and white South Africans.

Совет өкіметінен кейінгі көтеріліс: 1976 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Қара сана қозғалысы апартеид режимінің саясатына қарсы наразылықты күшті қолдады, бұл 1976 жылғы маусымда Совето көтерілісіне әкелді. Наразылық қара оқушыларды африкаанс тілін үйренуге міндеттеу туралы шешім қабылданғаннан кейін басталды. Бұл қара халқына жасалған тағы бір шабуыл болды, олар әдетте үйде зулу және хоса сияқты жергілікті тілдерде сөйлейтін, ал ағылшын тілін африкаансқа қарағанда жақсы мүмкіндіктер береді деп санайтын. Африкаанс тілі ұлттық ерекшелікті анықтауы керек деген пікір, Қара сана қозғалысының бірегей қара ерекшелігін дамыту принципіне тікелей қайшы келді. Наразылық полицияның зорлық-зомбылықпен жауап беруіне дейін бейбіт демонстрация ретінде басталды. Наразылық тәртіпсіздікке ұласты. 176 адам қаза тапты, көбінесе қауіпсіздік күштерінің қолынан [нақтылау қажет]. Үкіметтің өсіп келе жатқан қозғалысты басуға жасаған әрекеттері Стив Биконың тұтқынға алынуына әкелді, ол күрес символына айналды. Бико 1977 жылғы 12 қыркүйекте полиция күзетінен қайтыс болды. Стив Бико зорлық-зомбылықсыз белсенді болды, бірақ ол бастаған қозғалыс ақыры зорлық-зомбылыққа шалдықты. Ақ газет редакторы Дональд Вудс қозғалысты және оның досы болған Биконы қолдады, Оңтүстік Африкадан кетіп, Биконың полиция қолынан қаза табуының шындығын жариялады және «Бико» кітабын шығарды. Биконың қайтысынан бір ай өткен соң, 1977 жылғы 19 қазанда «Қара сәрсенбі» деп белгіленген күні Оңтүстік Африка үкіметі Қара сана қозғалысымен байланысты 19 ұйымды заңсыз деп жариялады. Осыдан кейін көптеген мүшелер АНК сияқты саяси және жақсы ұйымдасқан партияларға қосылды, үкімет тарапынан тыйым салынғанша, жер асты ұяларын ұйымдық тұтастығын сақтау үшін пайдаланды. Кейбіреулерге қара сананың мақсаттарына қол жеткізілген сияқты көрінді, қара ерекшелігі мен психологиялық бостандық артып келеді. Дегенмен, Биконың қайтысынан кейінгі айларда белсенділер қарсылықты талқылау үшін жинала берді. БМК мүшелерімен бірге, Советодағы тәртіпсіздіктер мен Биконың өлімінен шабыт алған жаңа буын белсенділер болды, олардың ішінде епископ Десмонд Туту да бар еді. Осы жиналыстарда Қара сананың мшрағын жалғастыру үшін құрылған ұйымдардың арасында Азания халық ұйымы (AZAPO) болды, ол бүгінге дейін сақталып келеді. 1978 жылы AZAPO құрылғаннан кейін, оның төрағасы Исмаил Мкхабела мен хатшысы Либон Мабаса терроризм туралы заң бойынша ұсталды. Келесі жылдары Қара сана принциптерін бөлісетін басқа да ұйымдар құрылды, олардың ішінде Оңтүстік Африка студенттер конгресі (COSAS), Азания студенттік ұйымы (AZASO) және Порт-Элизабет қара азаматтық ұйымы (PEBCO) болды. Бұл ұйымдардың көпшілігі әлі де қандай да бір формада бар болғанымен, кейбіреулері өзгерді және оларды енді Қара сана қозғалысының бөлігі деп атауға болмайды. Қара сана қозғалысының ықпалы азайғанда, АНК ақ үкіметке қарсы күресте жетекші күшке айналды. Қара сана қозғалысының бұрынғы мүшелері, соның ішінде PEBCO-дан Тозамиле Бота, АНК-ге қосылды. Басқалары жаңа ұйымдар құрды. Мысалы, 1980 жылы Питьяна Азанияның Қара сана қозғалысын (BCMA) құрды, ол марксистік ұйым болды және AZAPO-ны саяси өкілі ретінде пайдаланды. AZAPO-дан Кёртис Нкондо және AZASO мен Black Consciousness Media Workers Association мүшелерінің көпшілігі Біріккен демократиялық фронтқа (UDF) қосылды. Көптеген ұйымдар маңызды бюллетеньдер мен журналдарды жариялады, мысалы, Black Consciousness Media Workers-тің «Квасала» журналы және Лондон негізделген BCMA журналы «Солидарность». Бұл ұйымдар мен бұқаралық ақпарат құралдарынан басқа, Қара сана қозғалысының мұрасы өте кең болды, тіпті қозғалыстың өзі енді бір ұйыммен байланысты болмаса да. Бико және Қара сана қозғалысының мұрасы қарсылыққа батылдық мәдениетін сыйлады. Оның жеке психологиялық мақтанышқа баса назар аударуы қарапайым адамдарға оларды босату үшін алыс көшбасшыларды (көбінесе жер аударылған немесе түрмеде отырған) күтуге болмайтынын түсінуге көмектесті. АНК-нің қарулы қанаты Umkhonto We Sizwe жеңіске жету үшін күрескенде, бұл жаңа батылдық көшедегі жаңа шайқастың негізіне айналды, онда қарапайым және көбінесе қарусыз адамдардың үлкен топтары полиция мен армияға барған сайын агрессивті қарсылық көрсетті. Егер АНК ақ үкіметтің үлкен армиясын кәсіби партизандардың шағын тобымен жеңе алмаса, ол ақыр соңында қарапайым қара адамдардың Оңтүстік Африканы ақ үкімет басқара алмайтындай етуге деген шешімі арқылы билікті жеңе алды. Қарулы адамдар қол жеткізе алмаған нәрсені тас лақтыратын жасөспірімдер істеді. Бұл күрестің кейінгі кезеңінің көп бөлігі Қара сана ұйымдарының тікелей басшылығымен жүргізілмесе де, ол әлбетте Қара сана рухымен ынталандырылды. Апартеид аяқталғаннан кейін де, Қара сана саясаты қоғамдық даму жобаларында және өзгерістерге қол жеткізу және ерекше қара ерекшелігін одан әрі дамыту үшін жасалған «наразылық актілерінде» жалғасуда. 1980 жылдардағы қара қалашықтарында, Azapo-ға жататын қара сана жақтастары мен UDF арасындағы бәсекелік зорлыққа әкелді. Бұл қауіпті зорлық Советода ең айқын болды.

The Black Consciousness Movement heavily supported the protests against the policies of the apartheid regime which led to the Soweto uprising in June 1976. The protests began when it was decreed that black students be forced to learn Afrikaans, and that many secondary school classes were to be taught in that language. This was another encroachment against the black population, which generally spoke indigenous languages like Zulu and Xhosa at home, and saw English as offering more prospects for mobility and economic self sufficiency than did Afrikaans. And the notion that Afrikaans was to define the national identity stood directly against the BCM principle of the development of a unique black identity. The protest began as a non violent demonstration before police responded violently. The protest devolved into a riot. 176 people died mostly killed by the security forces [needs verification]. The government's efforts to suppress the growing movement led to the imprisonment of Steve Biko, who became a symbol of the struggle. Biko died in police custody on 12 September 1977. Steve Biko was a non violent activist, even though the movement he helped start eventually took up violent resistance. White newspaper editor Donald Woods supported the movement and Biko, whom he had befriended, by leaving South Africa and exposing the truth behind Biko's death at the hands of police by publishing the book Biko. One month after Biko's death, on 19 October 1977, now known as "Black Wednesday" the South African government declared 19 groups associated with the Black Consciousness Movement to be illegal. Following this, many members joined more concretely political and tightly structured parties such as the ANC, which used underground cells to maintain their organisational integrity despite banning by the government. And it seemed to some that the key goals of Black Consciousness had been attained, in that black identity and psychological liberation were growing. Nonetheless, in the months following Biko's death, activists continued to hold meetings to discuss resistance. Along with members of the BCM, a new generation of activists who had been inspired by the Soweto riots and Biko's death were present, including Bishop Desmond Tutu. Among the organisations that formed in these meetings to carry the torch of Black Consciousness was the Azanian People's Organisation (AZAPO), which persists to this day. Almost immediately after the formation of AZAPO in 1978, its chairman, Ishmael Mkhabela, and secretary, Lybon Mabasa were detained under the Terrorism Act. In the following years, other groups sharing Black Consciousness principles formed, including the Congress of South African Students (COSAS), Azanian Student Organisation (AZASO) and the Port Elizabeth Black Civic Organisation (PEBCO). While many of these organisations still exist in some form, some evolved and could no longer be called parts of the Black Consciousness Movement. And as the influence of the Black Consciousness Movement itself waned, the ANC was returning to its role as the clearly leading force in the resistance to white rule. Still more former members of the Black Consciousness Movement continued to join the ANC, including Thozamile Botha from PEBCO. Others formed new groups. For instance, in 1980, Pityana formed the Black Consciousness Movement of Azania (BCMA), an avowedly Marxist group which used AZAPO as its political voice. Curtis Nkondo from AZAPO and many members of AZASO and the Black Consciousness Media Workers Association joined the United Democratic Front (UDF). Many groups published important newsletters and journals, such as the Kwasala of the Black Consciousness Media Workers and the London based BCMA journal Solidarity. And beyond these groups and media outlets, the Black Consciousness Movement had an extremely broad legacy, even as the movement itself was no longer represented by a single organisation. Biko and the legacy of the Black Consciousness Movement helped give the resistance a culture of fearlessness. And its emphasis on individual psychological pride helped ordinary people realise they could not wait for distant leaders (who were often exiled or in prison) to liberate them. As the ANC's formal armed wing Umkhonto We Sizwe struggled to make gains, this new fearlessness became the basis of a new battle in the streets, in which larger and larger groups of ordinary and often unarmed people confronted the police and the army more and more aggressively. If the ANC could not defeat the white government's massive army with small bands of professional guerrilla fighters, it was able to eventually win power through ordinary black peoples' determination to make South Africa ungovernable by a white government. What could not be achieved by men with guns was accomplished by teenagers throwing stones. While much of this later phase of the struggle was not undertaken under the formal direction of Black Consciousness groups per se, it was certainly fuelled by the spirit of Black Consciousness. Even after the end of apartheid, Black Consciousness politics live on in community development projects and "acts of dissent" staged both to bring about change and to further develop a distinct black identity. In black townships during the 1980s, rivalry between black consciousness adherents belonging to Azapo and the UDF led to violence. This deadly violence was most pronounced in Soweto.

Дау-жанжалдар мен сын

Қара сана қозғалысының нәтижелері мен мұрасын тең салмақты талдау, сөзсіз, түрлі көзқарастарды табады. Осы бөлімнің соңында зерттеу ресурстарының тізімі келтірілген, оның ішінде Колумбия университетінің Қара сана жөніндегі жобасы және Бико мұрасы. Қозғалысты сынау кейде Америка Құрама Штаттарындағы Қара сана қозғалысына қатысты ұқсас байқауларды көрсетеді. Бір жағынан, қозғалыстың қара нәсілшілдікке ұласып, нәсілдік шиеленісті күшейтіп, апартеид режимінен қуғын-сүргінге ұшырауы мүмкін деп айтылды. Сонымен қатар, қозғалыстың мақсаты – Ұлттық партия билігінде болғандай, қаралар үшін апартеидге тең нәсілдік апартеидті мәңгілік ету болды. Басқа сыншылар қозғалыстың студенттік идеализмге негізделгенін, бірақ халықтан аз қолдау алып, жаппай кәсіподақ қозғалысымен байланысы шала болғанын айтты. Ол өзінің бірнеше маңызды мақсаттарына жете алмағанын атап өтті. Ол апартеид режимін құлатпады, сондай-ақ басқа ақ емес топтарға «түсті адамдар» деп үндеу көп қолдау таппады. Қаралыққа басты ұйымдастырушы принцип ретінде назар аударуын Нельсон Мандела және оның ізбасарлары жоғары бағаламады, керісінше, апартеидтен кейінгі ел үшін қажетті көпұлтты тепе-теңдікті баса назар аударды. Қозғалыспен ұйымдастырылған қоғамдық бағдарламалар көлемі шағын болды және наразылық пен идеологиялық жұмысқа бағындырылды. Оның басшылығы мен құрылымы жойылды, және ол тайпалық бөліністі *ірі масштабта* жойған жоқ, бірақ әрине, шағын топтар мен жеке тұлғалар тайпалар арасында ынтымақтастық танытты. Көп қан төгіліп, мүлік қиратылғаннан кейін, сыншылар қозғалыстың кейбір мәселелер туралы «хабардар етуден» басқа ештеңе жасамағанын, тұрақты жаппай ұйымдастыруға немесе халыққа нақты пайда әкелуге жеткіліксіз болғанын айтты. Кейбір сыншылар қара сана идеяларының ескіргенін, жаңа көпұлтты Оңтүстік Африканың дамуына кедергі келтіріп жатқанын мәлімдеді. Пало Джорданның сөзіне сүйенсек, «Қара сана қозғалысының (ҚСҚ) үлкен трагедиясы – ол африкалық зиялылардың тар шеңберінде ғана қолдау таба алды». Дональд Вудс, оңтүстікафрикалық ақ либерал, Бикомен және ҚСҚ-ның басқа да бірнеше жетекші тұлғаларымен жақын дос болды, бірақ дегенмен «Қара сананың қажетті түрде нәсілшілдік аспектілері» деп санаған нәрсеге алаңдаушылық білдірді.

A balanced analysis of the results and legacy of the Black Consciousness Movement would no doubt find a variety of perspectives. A list of research resources is listed at the end of this section including Columbia University's Project on Black Consciousness and Biko's Legacy. Criticisms of the Movement sometimes mirror similar observations of the Black Consciousness Movement in the United States. On one side, it was argued that the Movement would stagnate into black racialism, aggravate racial tensions and attract repression by the apartheid regime. Further, the objective of the Movement was to perpetuate a racial divide – apartheid for the Blacks, equivalent to that which existed under the National Party rule. Other detractors thought the Movement based heavily on student idealism, but with little grassroots support among the masses, and few consistent links to the mass trade union movement. note that it failed to achieve several of its key objectives. It did not bring down the apartheid regime, nor did its appeal to other non white groups as "people of color" gain much traction. Its focus on blackness as the major organising principle was very much downplayed by Nelson Mandela and his successors who to the contrary emphasised the multi racial balance needed for the post apartheid nation. The community programs fostered by the movement were very small in scope and were subordinated to the demands of protest and indoctrination. Its leadership and structure was essentially liquidated, and it failed to bridge the tribal gap in any *large scale* way, although certainly small groups and individuals collaborated across tribes. After much blood shed and property destroyed, critics charged that the Movement did nothing more than raise "awareness" of some issues, while accomplishing little in the way of sustained mass organisation, or of practical benefit for the masses. Some detractors also assert that Black consciousness ideas are out dated, hindering the new multi racial South Africa. According to Pallo Jordan "The great tragedy of the Black Consciousness Movement (BCM) was that it was never able to gather and retain much support beyond a narrow band of African intellectuals." Donald Woods, a white South African liberal, was close friends with Biko and a number of other senior figures in the BCM, but nevertheless expressed concern about what he regarded as "the unavoidably racist aspects of Black Consciousness".

Қаржыландыру

Zimele Trust Fund – қара сана қозғалысының қара қауымның бағдарламаларын қаржыландыру үшін құрған сенім қоры. Көптеген бағдарламалар қаржыландырылып, Шығыс Кейп провинциясының ауылдық аймақтарында және Квазулу-Наталда орналасқан. 1972 жылдың мамыр айында қара сана қозғалысы христиандық жақсы хабарды «қараларға бағытталған» тұрғысынан қарастыруға бағытталған шіркеу конференциясын демеушілік етті. Шіркеу ұйымдары қара қауымның бағдарламаларына (КҚБ) көмек көрсетті, ал КҚБ көптеген діни ұйымдарға шіркеу бағдарламаларын жүргізуге көмектесті. Бұл саяси белсенділер мен діни лидерлердің қоғамды жақсарту үшін көптеген жобалар арқылы ынтымақтастығына әкелді. 1975 жылы Стив Бико бұл жобаларды қаржыландыру мақсатымен траст қорын ресми түрде құрды. Бұл жобалардың қаржысының көп бөлігін әке Аэлдред Стаббс Еуропадағы шіркеулер арқылы жинаған қаражаттан құралды. Алғашқы қаржыландыру мүмкіндігі жаңадан босатылған саяси тұтқындарға көмек көрсету және кіріс табуға жаңа бастаған отбасыларға қолдау көрсету болды. Бұл «саяси» қылмыстық істері бар отбасылардың экономикалық жағдайын жақсартуға көмектесті, себебі көптеген қауымдар бұл белсенділерді проблема тудырушылар деп есептеп, оларға жұмыс табуды қиындатты. Сондай-ақ, траст қор белсенділер балаларына стипендиялар мен шәкіртақылар беру арқылы отбасыларын қолдады, өйткені белсенділер балаларына стипендиялар мен шәкіртақылар алуда стигматизацияға тап болды. Бұл траст, қара сана қозғалысы сияқты, адамдарға өзін-өзі қамтамасыз етуге көмектесуді мақсат етті. Олар бұл жобаны Thenjiwe Mtintso және Шекаралық шіркеулер кеңесі жүргізетін жоба ретінде көрсетті. Қор директоры – Оңтүстік Африка студенттері ұйымының (SASO) жетекшісі Мапелла Мохапи болды. Қор Димбазада, Кінг Вильямстаун қаласына жақын жерде кірпіш жасау схемасымен сәтті аяқталды. Өзін-өзі қамтамасыз етудің басқа да жобалары: Zanempilo Community Health Care Centre, Njwaxa Leather Works Project және Ginsberg Education Fund. Траст қоры саяси көзқарасына қарамастан адамдарға көмек көрсетті.

The Zimele Trust Fund was a trust fund created by the black consciousness movement to fund black community programmes (BCP's). Many of the community programmes that were funded were located in rural areas in the Eastern Cape and some in Kwa Zulu Natal. In May 1972, the Black Consciousness movement sponsored a church conference which aimed at creating a more "black orientated" perspective of the Christian gospel. Church organizations assisted BCPs and many BCPs assisted religious organisations to run church programmes. This resulted in a collaboration between political activists & religious leaders for the improvement of communities through a multitude of projects. The Trust Fund was officially established in 1975 by Steve Biko on order to fund these projects. The capital for many of these projects came from fundraising done by Father Aelred Stubbs through churches in Europe. The first funding opportunity was to assist newly released political prisoners and the start up costs income gathering families. This assisted in economically restabilising the families of those with "political" criminal records as many communities branded these activists as trouble makers, making it difficult for them to secure employment. The Trust fund also supported families through bursaries and scholarships for activists children as activists struggled to secure bursaries and scholarships for their children due to stigmatisation. The trust, much like the black consciousness movement, aimed at assisting people towards becoming self sufficient. They presented this to the authorities as a project run by Thenjiwe Mtintso and the Border Council of Churches. The director of the fund was South African Students Organisation (SASO) leader Mapetla Mohapi. The fund succeeded with a brick making scheme in Dimbaza close to King William's Town. Other self reliance projects included Zanempilo Community Health Care Centre, Njwaxa Leather Works Project and the Ginsberg Education Fund. The trust fund assisted people regardless of political affiliation.

Қара көзқарас

Бұл қара адамдар үшін қара адамдар жазған эсселер жинағы еді. Авторы Нжабуло Ндебеле болды және 1972 жылы Spros Cas Black Community Programmes баспасынан шығарылды. Стив Бико кіріспе жазды. Оның ішінде Нжабуло Ндебеле жазған «Қаралардың даму күні», С. М. С. Ндамсе жазған «Жаңа күн», М. Г. Бутелези жазған «Ква Зулу дамуы» және Бенни А. Хоапа жазған «Жаңа қаралар» кірді. Тағы бір ұқсас журнал – Frank Talk, ол 1984 жылы жарық көрді. Бірнеше нөмір үкімет заңнамасымен таратуға тыйым салынды, бірақ кейіннен тыйым алынды.

Тыйым салу

Оңтүстік Африка билігінде болған адамдарға жариялану үшін жазуға рұқсат берілмеді. Сонымен қатар, тыйым салынған адамдардың сөздерін келтіруге де тыйым салынды. Түсіністіктерге (тыйым салынған адамдарға) түрлі ғимараттарға, мысалы, соттарға, білім беру орындарына, газеттер мен басқа баспалар кеңселерiне кіруге тыйым салынды.